ماجرای یک زلزله بر پیکره نفت جهانی
اعتماد در گزارشی درباره تغییر وزیر نفت عربستان نوشت؛
برکناری پنج وزیر، تعدیل عناوین برخی وزارتخانه‌ها و ادغام شماری از آنها و همچنین حذف یک وزارتخانه چون انقلابی بوده که سلمان بن عبدالعزیز حاکم عربستان، روز شنبه به پا کرده است. روز یکشنبه هم رییس بانک مرکزی سعودی کنار رفت. می‌گویند، نظر محمد بن سلمان، جانشین ولیعهد و وزیر جنگ این کشور، در این انقلاب دخالت مستقیم داشته است. می‌گویند، ملک سلمان با این تغییرات، طرح خروج از وابستگی نفتی پسرش، محمدبن سلمان را کلید زده است. وزرای حج، نفت و منابع معدنی، تجارت و صنعت، حمل و نقل و امور اجتماعی برکنار شده‌اند و وزارت آب به کل حذف. شورای صنعت هواپیمایی هم در وزارت حمل و نقل ادغام شده است.
دولت عربستان خالد الفالح، رییس هیات‌مدیره غول نفتی دولتی آرامکو را به عنوان وزیر انرژی جدید این کشور جایگزین علی‌النعیمی، وزیر نفت باسابقه این کشور کرد. وزیر نفت جدید عربستان اواخر دسامبر در کنفرانس مطبوعاتی در ریاض گفته بود: انتظار داریم بازار در سال ٢٠١٦ متعادل شود و تقاضا از عرضه فراتر رفته و کاهش ذخایر اضافی و بالا رفتن قیمت‌ها را به‌دنبال داشته باشد. عربستان بیش از هر کشور دیگری ظرفیت دارد تا زمان متعادل شدن بازار منتظر بماند.
الفالح پس از اینکه در سال ١٩٨٢ در رشته مهندسی مکانیک از دانشگاه A&M تگزاس فارغ التحصیل شد؛ بیش از ٣٠سال را در آرامکو خدمت کرد و از سال ٢٠٠٩ تا سال گذشته که به عنوان رییس هیات‌مدیره منصوب شد، مدیرعامل این شرکت بود. سعودی‌ها در حال ایجاد یک تحول اقتصادی به رهبری شاهزاده محمد بن سلمان ٣٠ ساله هستند. با روند کاهشی قیمت نفت که از سال ٢٠١٤ آغاز شده، عربستان خود را برای عصر پسانفت آماده می‌کند. سیمون کیچن، رییس مرکز استراتژی کلان، بانک سرمایه‌گذاری EGF اعلام کرده که «صنعت انرژی و بانک مرکزی عربستان، نقشی حیاتی در این انتقال اقتصادی ایفا خواهند کرد. جانشین ولیعهد با این تغییرات نام خود را روی هر دو نهاد حک کرده است.»
یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های دولت عربستان در راه این تغییر، هدایت بدترین رکود اقتصادی از زمان بحران مالی جهانی تاکنون است. به گونه‌ای که کسری بودجه این کشور در سال ٢٠١٥، حدود ١٥ درصد از تولید ناخالص داخلی بوده است. بر اساس پیش‌بینی بلومبرگ، اقتصاد عربستان امسال ٥/١ درصد رشد خواهد داشت که پایین‌ترین سرعت رشد از سال ٢٠٠٩ میلادی بوده است.
به نظر می‌رسد انتصاب الفالح، به عنوان بخشی از تحول اقتصادی عربستان، تنها به تقویت استراتژی عربستان کمک کرده و تغییری در تفکر این کشور ایجاد نخواهد کرد. ریچارد مالینسون، تحلیلگر ارشد انرژی اسپکتز اعلام کرده که «سیاست نفتی، سیاست شخصی نعیمی نبوده است، این سیاست پادشاهی است. الفالح به‌شدت معتقد است که بازار در کنار قیمت نفت باید به یک تعادل برسد.»
در حکم سلطنتی که از سوی رسانه دولتی اعلام شد آمده است، وزارت نفت به وزارت انرژی، صنعت و منابع معدنی تغییرنام می‌کند و الفالح با کناره‌گیری از پست دیگر خود (وزیر سلامت) جایگزین النعیمی خواهد شد. در این حکم آمده است، وزارت برق هم با پرتفوی انرژی ادغام خواهد شد.
تغییر وزیر
به معنای تغییر سیاست نیست
«تغییر وزیر انرژی عربستان سعودی، تاثیر چندانی بر تحولات نفتی جهان نخواهد داشت. مکانیزم تصمیم‌گیری در عربستان، بسیار پیچیده است؛ چرا که نه تنها باید منویات خاندان سلطنتی به طور کامل اجرا شود، بلکه باید نظر مثبت کشورهای غربی و به ویژه امریکا هم تامین شود. بنابراین شخص وزیر نفت این میان، تنها مجری سیاست‌های ابلاغ شده است، نه چیز دیگر.» این را سید محمد علی خطیبی، سفیر سابق ایران در اوپک به «اعتماد» می‌گوید.
این کارشناس انرژی ادامه می‌دهد: با توجه به اینکه شاه سلمان کهولت سن بالایی دارد، بن سلمان، فرزند او، تقریبا همه کاره کشور است. این پسر جوان هم در سال‌های گذشته نشان داده که تصمیم‌های عجولانه می‌گیرد. او یکی از وزارتخانه‌ها را منحل کرد، بسیاری از وزرا را تغییر داد و به نظر می‌رسد تغییر علی النعیمی هم در همین چارچوب قابل تحلیل است. گذشته از این جانشین النعیمی، رییس آرامکو بود؛ به همین دلیل در این سال‌ها او فرد دوم نفتی عربستان لوده است؛ همین هم، احتمال تغییر سیاست‌های کلان نفتی عربستان را ضعیف‌تر می‌کند. به گفته خطیبی اگر در پی دلیل اصلی این برکناری باشیم، به نظر می‌رسد اجلاس دوحه پررنگ‌ترین دلیل اختلاف باشد. شنیده‌ها حاکی از این است که النعیمی در نشست دوحه تمایل به فریز نفتی داشت و تا آخرین لحظه سر مواضع خودماند اما درنهایت بن‌سلمان مقابل این طرح ایستاد و فریز نفتی شکست خورد.
او ادامه می‌دهد: تاریخ عربستان نشان می‌دهد از گذشته هرگاه قیمت نفت سقوط می‌کرد، وزرای نفت هم تغییر می‌کردند، مثلا پس از تک رقمی شدن نرخ نفت در سال ١٩٨٦ میلادی، ذکی یمانی، یک وزیر باسابقه و کارشناس معتبر نفتی تغییر کرد.
خطیبی توضیح می‌دهد: هر چند با توجه به سیستم سیاسی عربستان نمی‌توان دلیل قطعی برکناری نعیمی را حدس زد ولی احتمال وجود اختلاف بین وزیر نفت و خاندان سلطنتی بسیار زیاد است. همچنین نباید نادیده گرفت که نعیمی هم در دوران وزارت خود، تمام تلاشش را به کار بست که منویات خاندان سلطنتی را اجرا کند ولی این اواخر گویا اختلاف‌ها افزایش پیدا کرد.
سیاست‌های عربستان
رادیکال‌تر می‌شود
نظر رییس سابق اتحادیه صادرکنندگان فرآورده‌های نفتی نقطه مقابل خطیبی است. او به «اعتماد» می‌گوید: «شرایط بازار نفت از این پس بدتر خواهد شد؛ چرا که عربستان نفت را به عنوان ابزاری سیاسی به اهرم قدرت تبدیل خواهد کرد» سید حمید حسینی پیش‌بینی می‌کند که از این پس باید منتظر رادیکال‌تر شدن سیاست‌های نفتی این کشور باشیم. عضو اتاق بازرگانی ایران توضیح می‌دهد: هم وزیر انرژی عربستان، هم وزیر حج این کشور، افراد تکنوکراتی بودند اما فضای تند سیاسی عربستان، افکار به‌نسبت متعادل‌تر اینها را تاب نیاورد. عربستان کشوری است که از کارشناسان بسیار قدرتمند در حوزه انرژی استفاده می‌کند؛ علی النعیمی در تلاش برای ایجاد روابط مسالمت‌آمیز حتی با ایران بود. حسینی توضیح می‌دهد: برای نمونه پیش از برگزاری اجلاس دوحه عربستان اعلام کرده بود که بدون حضور ایران هم حاضر به پذیرش فریز نفتی است؛ اما شب پیش از اجلاس عربستان موضعش را تغییر داد. به خوبی روشن بود که این تناقض آرا میان شاهزده بن‌سلمان و النعیمی است. به گفته این کارشناس حوزه نفت و انرژی از همان زمان اجلاس بود که زمزمه تغییر وزیر انرژی آغاز شد. حالا هم سرنوشت النعیمی مانند وزیر حج
عربستان شده است؛ وزیری که در تلاش برای ایجاد روابط مسالمت‌آمیز با ایران و از سرگیری دوستانه سفر حج ایرانیان به عربستان بود. حسینی تاکید می‌کند که با وضع فعلی کافی است سعودی‌ها تولیدشان را افزایش دهند یا حتی فقط اعلام کنند که تصمیم دارند تولیدشان را افزایش دهند. از سوی دیگر آنها می‌توانند با تغییر سیاست‌های قیمتی خود هم کشورهای نفتی را به چالشی جدی بکشانند. این کشور هم‌اکنون به راحتی توان افزایش تولید خود را تا مرز ١٢ میلیون بشکه دارد؛ چنین توانی نفت را به قدرتی سیاسی در دستان عربستان تبدیل می‌کند.
اینها به اوپک اعتقادی ندارند
«ولیعهد عربستان چندان گرایشی به کار کردن در اوپک ندارد و تصور می‌کند که بدون اوپک می‌تواند منافع کشورش را بهتر تامین کند. هرچند این عقیده واهی است زیرا در دنیای صادرکنندگان و مصرف‌کنندگان نفت، دست‌های زیادی وجود دارد و کشورها، فرای اینکه چه میزان تولید نفت دارند، به تنهایی توان مقابله با نوسانات و مسائل روزمره را ندارد.» این را فرهاد فزونی، رییس اتحادیه صادرکنندگان فرآورده‌های نفت، گاز و پتروشیمی ایران به «اعتماد» می‌گوید.
او در مورد تغییر وزیر نفت عربستان توضیح می‌دهد: میان سیاستگذاران نفتی عربستان دو گرایش وجود داشت. النعیمی مخالف واگذاری آرامکو به بخش خصوصی بود و در کنار آن به هیچ‌روی موافق کاهش قیمت نفت نبود. از سوی دیگر ولیعهد عربستان، بن سلمان، به خصوصی‌سازی شرکت آرامکو تمایل داشت و کاهش قیمت نفت را با توجه به اینکه نفت امریکا دیگر به بازار عرضه نمی‌شود، روش مطلوبی می‌دانست. به نظر می‌رسد که این بحث به فروش سهام آرامکو هم مربوط است که النعیمی مخالف بود، بن سلمان ولی موافق بود و می‌خواست بفروشد ولی به هر روی ناچار شدند که النعیمی را به خانه بفرستند. کنار این مساله سیاست‌های آنها در مقابل پایین آوردن قیمت نفت بود که النعیمی خیلی موافق این کار نبود اما ولیعهد کماکان به کاهش قیمت نفت تمایل بیشتری داشت تا نفت امریکا نتواند وارد بازار شود. این آقایان که امروز سرکار هستند خیلی به اوپک هم اعتقادی ندارد و تصور می‌کنند خودشان در کنار دوستان‌شان می‌توانند تصمیماتی بگیرند که کشورهایی مانند ایران را تحت تاثیر خود قرار دهند.
بخش سایت‌خوان، صرفا بازتاب‌دهنده اخبار رسانه‌های رسمی کشور است.
