ایران پس از برجام در سیکا

امنیت قاره آسیا از گستره شرق تا غرب آن بر اساس مسائل مختلف همواره از نظر جمهوری اسلامی ایران از اهمیت فراوانی برخوردار بوده و تهران همواره در مجامع بین المللی، بر مواضع خود مبنی بر تحقق امنیت و صلح در کل جهان و همچنین آسیا تاکید کرده است.

این در حالی است که ایران به عنوان یکی از قدرت های آسیا و البته بزرگترین قدرت غرب آسیا، همواره در کنار سایر کشورها و قدرت های منطقه ای و فرامنطقه ای، همواره یکی از چهره های شاخص مجامع بین امللی بوده و کنفرانس سیکا نیز بنا به دلایلی از این قائده مستثنی نیست.

در این میان این بحث پیش می آید که به احتمال بسیار نقش جمهوری اسلامی در اجلاس وزرای سیکا در این دوره، به مراتب پررنگ تر خواهد بود؛ موضوعی که می تواند دلایل و مصادیق متعدد داشته باشد.

۱ - دکتر حسن روحانی، رئیس جمهوری اسلامی ایران نیز در نشست سران کنفرانس سیکا در سال ۲۰۱۴، بر لزوم امنیت و صلح در شرق و غرب آسیا تاکید کرد.

رئیس جمهوری کشورمان در این نشست به طرح «جهان علیه خشونت و افراطی‌گری» که از سوی وی در شصت و هشتمین اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل متحد مطرح شده و به عنوان قطعنامه به تصویب رسید، اشاره کرد و افزود که کشورهای عضو سیکا که بسیاری از بانیان این قطعنامه بودند، باید ثابت کنند که آسیا سرزمین خشونت ستیزی و افراط گریزی است و این قطعنامه می تواند مبنایی برای اقدامات و برنامه های آتی سیکا قرار گیرد.

آنچه در این مورد باید مورد تاکید قرار گیرد، آنکه جمهوری اسلامی ایران طی دو سال گذشته در مواجهه با بحران های منطقه ای و فرامنطقه ای همواره مواضعی در راستای قطعنامه مورد اشاره روحانی اتخاذ کرده که این موضوع خود می تواند مصداق بارز عزم و اراده تهران برای مقابله با خشونت و افراطی گری باشد.

جمهوری اسلامی طی سال های گذشته و تشدید تروریسم سازمان یافته از سوی غربی ها در منطقه، هرگز در مسیر بازگرداندن آرامش و مقابله با تروریسم کوتاهی نکرده که این موضوع می تواند در تایید قطعنامه مطرح شده از سوی «روحانی» در مجمع عمومی سازمان ملل، گواهی بر عزم تهران مبنی بر برقراری صلح بین المللی باشد.

۲ - رئیس جمهوری اسلامی ایران در کنفرانس خبری در حاشیه نشست سران سیکا در سال ۲۰۱۴، چین را اولین شریک تجاری ایران نامید و اعلام کرد که در مذاکرات خود با «شی جین پینگ» رئیس جمهوری این کشور، بسیاری از مسائلی که در بیشکک مطرح شده بود را نهایی کرده و دو طرف درصدد گسترش بیشتر روابط دوجانبه در زمینه های مختلف هستند.

در حالی که نمی توان منکر همراهی چینی ها با ایران در طول دوران تحریم شد، باید این نکته را در نظر گرفت که چین علاوه بر یک شریک تجاری بزرگ، یک متحد استراتژیک نیز برای جمهوری اسلامی به شمار می رود؛ البته متحدی که همواره بازی را بر اساس قوانین خاص خود (اولویت مصالح) پیش می برد، اما گاها در بزنگاه های تاریخی نقش حمایتگرانه خود را ایفا کرده است.

شاید بسیاری از تحلیلگران بر نگرانی چین در مورد توافق هسته ای ایران و عواقب احتمالی آن بر روابط اقتصادی تهران-پکن تاکید می کردند و آن را از عوامل احتمالی کاهش روابط دو طرف می دانستند، اما در مدت گذشته از توافق هسته ای ثابت شده است که قرار نیست اتحاد ایران و چین حتی در صورت کاهش مبادلات تجاری دستخوش تغییرات منفی شود، اگرچه با تمام این تفاسیر چین همچنان بزرگترین شریک تجاری ایران است.

۳ - سال گذشته نیز جمهوری اسلامی ایران در نخستین اجلاس سازمان های غیردولتی و مطالعاتی کشورهای عضو سیکا، حضوری پررنگ داشت و علی اکبر ولایتی، رئیس مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام، با تاکید بر مواضع گذشته تهران در قبال تروریسم سازمان یافته در غرب آسیا، کشورهای مستقل سوریه، عراق و یمن را قربانی آتش افروزی های برخی کشورها دانست.

شاید در نگاه نخست اینگونه به نظر برسد که بحث تروریسم در غرب آسیا جزو اهم مسائل سایر کشورهای آسیایی و شرق این قاره نیست، اما ولایتی در این اجلاس عنوان کرد که خطر افراط گرایی و تروریسم می تواند به آسیای مرکزی و متعاقب آن به کشورهای شرق آسیا نفوذ کند.

در گواه این هشدار علی اکبر ولایتی می توان به حملات و عملیات های انتحاری ماه های اخیر تکفیری ها در اندونزی و چندین کشور دیگر در این منطقه اشاره کرد.

این امر و پرداختن بسیار به آن از سوی مقامات جمهوری اسلامی، دو موضوع را کاملا شفاف می سازد؛ نخست محاسبات صحیح و هشدارهای بجای جمهوری اسلامی به سایر کشورهای آسیا در مورد خطر گسترش افراطی گری و تروریسم در این قاره که متاسفانه در موارد بسیاری از سوی برخی کشورها نادیده گرفته شد. دوم آنکه با این تفاسیر حتی اندک کشورهایی که حاضر نبودند همین نقش جمهوری اسلامی به عنوان یک بازیگر قدرتمند منطقه ای در مبارزه با تروریسم را بپذیرند، اینک گزینه ای جز این ندارند.

۴ - هر دو مورد نشست های سیکا در سال های ۲۰۱۴ (در سطح سران) و ۲۰۱۵ (سازمان های غیردولتی و مطالعاتی) در حالی برگزار شد که جمهوری اسلامی در مقطع زمانی قبل از اجرای برجام قرار داشت. فارغ از مقایسه سطح مقامات در نشست پیش رو و نشست های ۲۰۱۴ و ۲۰۱۵، هرچند که جمهوری اسلامی در هر دو نشست گذشته از نقش کلیدی در سیکا برخوردار بوده، اما باید پذیرفت که ایران پسابرجام می تواند بازیگری به مراتب قدرتمندتر از پیش باشد.

نشست روزهای آتی وزرای خارجه سیکا می تواند مقدمه ای برای مذاکرات جمهوری اسلامی با بسیاری از کشورهای منطقه ای و فرامنطقه ای باشد و البته عرصه ای برای اثبات برحقانیت و صلح آمیز بودن فعالیت های هسته ای ایران؛ امری که از سوی حسن روحانی در نشست سال ۲۰۱۴ سیکا مورد اشاره قرار گرفته بود و اینک برجام به منزله اثبات این موضوع است.

از سوی دیگر دیدار احتمالی محمد جواد ظریف وزیر خارجه کشورمان با سرگئی لاوروف و جان کری در این اجلاس (در صورت حضور وی در چین) می تواند بار دیگر یادآور دیدارهای نمادین این سه نفر در طول فرآیند مذاکرات هسته ای باشد و البته آغازی برای گفتمان هرچه بیشتر جمهوری اسلامی با جهان.

تمامی این موارد از مصادیق اهمیت نقش جمهوری اسلامی ایران در نشست روزهای آتی سیکا در سطح وزیران است، و البته متقابلا نقش سیکا و کنفرانس های بین المللی این چنینی در گسترش و توسعه روابط جمهوری اسلامی با سایر کشورها. فارغ از تمامی این بحث ها، اینک سیکا در مقام یک فرصت ظاهر شده است؛ فرصتی برای هرچه پررنگ تر کردن نقش ایران پس از برجام در عرصه جهانی.