آیا جمعیت ایران در آستانه سالخوردگی است؟

بر اساس آمارها، نرخ رشد جمعیت کمتر از 15 سال در سال 1420 منفی 0.22 درصد پیش‌بینی می‌شود. در حالی که نرخ رشد جمعیت 65 سال و بیشتر 3.59 درصد پیش‌بینی شده است. همچنین تعداد جمعیت سالمند طی نیم قرن اخیر 5.6 برابر شده است، در حالی که جمعیت کل کشور در همین دوره حدود 4 برابر شده است.

به گزارش اقتصادنیوز بررسی سهم جمعیت سالمند ۶۵ ساله و بیشتر در ایران نشان می‌دهد سهم جمعیت سالخورده طی دوره ۱۳۳۵ تا ۱۳۶۵ با روند کاهشی از ۴ درصد به ۳.۱ درصد رسیده است و پس از آن با یک روند افزایشی در سال ۱۳۹۰ به ۵.۷ درصد رسیده است. در هر حال تعداد مطلق جمعیت سالمند ۶۵ ساله و بیشتر از ۷۶۲ هزار نفر در سال ۱۳۳۵ به چهار میلیون و ۲۹۶ هزار نفر در سال ۱۳۹۰ افزایش یافته است. به عبارت دیگر تعداد جمعیت سالمند طی نیم قرن اخیر ۵.۶ برابر شده است، در حالی که جمعیت کل کشور در همین دوره حدود ۴ برابر شده است.

در هر حال افزایش امید به زندگی از ۴۷ سال در سال ۱۳۴۵ به ۷۲ سال در سال ۱۳۹۰ نقش موثری در افزایش سهم و تعداد جمعیت سالمند داشته است. همچنین کاهش نرخ باروری از ۶.۴ فرزند در سال ۱۳۶۵ به ۱.۸ درصد در سال ۱۳۹۰ عامل موثری دیگری در افزایش سهم جمعیت سالمند به شمار می رود.

براساس پیش بینی انجام شده با فرض ثابت بودن نرخ باروری ۱.۸ سهم جمعیت ۶۵ ساله و بیشتر در سال ۱۴۱۰ به ۹.۶ درصد با ۸ میلیون و ۵۶۵ هزار نفر و در سال ۱۴۲۰ به ۱۳.۵ درصد با ۱۲ میلیون و ۵۱۶ هزار نفر خواهد رسید.

طی سال‌های ۱۳۳۵ تا ۱۳۷۵ همواره بیش ترین سهم جمعیت مربوط بـه گروه سنی کمتر از ۱۵ سال بوده است. می توان گفت کودکی که اولین مرحله انتقال سنی اسـت از قبـل از سـال ۱۳۳۵ شـروع و تـا سـال ۱۳۷۵ ادامه داشته است. در این مرحله همواره حدود ۳۹.۵ درصد تا ۴۶.۱ درصد جمعیت در گروه سنی کمتر از ۱۵ سال قرار داشته اسـت.

مرحله جوانی دومین مرحله از مراحل انتقال ساختار سنی است که از سال ۱۳۷۵ شروع و تا سال ۱۳۹۰ ادامه داشته است. در این مرحله جمعیت جوان ۲۹-۱۵ سال سهم قابل توجهی از جمعیت را به خود اختصاص داده است.

سومین مرحله، مرحله میـان سـالی است. در این مرحله بخش عمده ای از جمعیت در سنین ۶۴-۳۰ سال قرار می گیرد. این مرحله از ۱۳۹۰ آغاز و در سال ۱۴۱۰ سهم جمعیت میان سال به نقطه اوج خود می رسد. جمعیت‌شناسان بـراین باورنـد کـه چنانچـه سهم گروه سنی ۶۴-۱۵ ساله به حدود ۷۰ درصد از کل جمعیت برسد، ساختار سنی جامعه وارد پنجره جمعیتـی شـده و از ایـن زمـان بـه عنوان فرصت جمعیتی یاد می شود. اهمیت سهم جمعیت در این سنین به این علت است که این جمعیت به لحاظ اقتصادی فعال و در سن کار است و افزایش سهم آن می تواند باعث رشد سریع تر اقتصادی و کاهش بار وابستگی خانواده ها شود. بنابراین کشور ایران از سال ۱۳۸۵ وارد مرحله پنجره جمعیتی شده و تا سال ۱۴۲۰ این وضعیت ادامه خواهد داشت.

در سال ۱۴۱۰ برای اولین بار سهم جمعیت ۶۵ سال و بیشتر کشور به حدود ۱۰ درصد خواهد رسید و پـس از آن در سـال ۱۴۲۰ بـه ۱۳.۵درصد از کل جمعیت افزایش خواهد یافت. این پیش بینی نشان می دهد از سال ۱۴۱۰ به بعد بر خلاف افزایش سهم جمعیت سالمند ۶۵ ساله و بیشتر، سهم جمعیت گروه های سنی کودک، جوان و میانسال رو به کاهش می رود.