هاشمی چه گفت؛ منتقدان چه شنیدند؟

رضا رئیسی در نواوران نوشت:

آیت الله سخن گفت؛ واکنش ها از هر کرانه و سو آغاز شد. به هنگامه ای که شیخ اعتدال با آن مصلحت سنجی ها و ملاحظات همیشگی سخن می گفت، کوچکترین کلید واژه های وی سیلی از واکنش ها را به همراه داشت، حال که او خرق عادت کرده و صریح تر از هر زمان دیگری نقد خود را مبذول داشته، طبیعی و بدیهی است که عکس العمل ها دایره شمول بیش تری یافته و سونامی وار به منصه ظهور رسد. آنهم در برهه و بحبوحه ای که در آستانه یکی از مهم ترین فراز های تاریخ انقلاب با توجه به تحولات بیرونی و دگرگونی فضای سیاسی داخلی هستیم و دو انتخابات مهم و سرنوشت ساز در راه است و روی سخن آیت الله معطوف به یکی از مهم ترین موضوعات مورد بحث و توجه در این انتخابات یعنی موضوع عدم احراز صلاحیت ها و به طور ویژه درباره یادگار امام(ره) بود.

همانگونه که قابل پیش بینی بود، منتقدان همیشگی هاشمی بلافاصله در مقام واکنش برآمده و تیغ از رو کشیدند و حتی تا بدآنجا پیش رفتند که خواستار رد صلاحیت آیت الله در انتخابات نیز شده و یکی از خبرگزاری های خاص نیز در خبری اختصاصی از کنارگذاری آیت الله از لیست جامعه روحانیت مبارز خبر داد- خبری که البته بعدتر تکذیب نیز شد- همان گونه که می شد حدس زد و در موارد بسیار خفیف تر نیز منتقدان طیف راست، سخنان هاشمی را بسط و تعمیم داده و معانی و مقاصد خود را بر آن مترتب می کردند، ای بار نیز با برداشت منقطع از سخنان هاشمی، انتقاد او از شورای نگهبان را زیر سئوال بردن نهاد قانونی شورای نگهبان قلمداد کردند و از این منظر به هاشمی تاختند.

در سوی دیگر برخی از چهره های طیف چپ نیز از این منظر که چرا هاشمی برای سید حسن خمینی امتیاز و رانت ویژه ای قایل شده و از این منظر که بواسطه قرابت نسبی وی با امام(ره) به گلایه از عدم احراز صلاحیت وی پرداخته و این اقدام را به زعم آنان از این منظر نقد کرده، نسبت به سخنان هاشمی واکنش نشان داده و آن را بدور از رویکردهای اصلاح طلبانه و دموکراسی خواهانه ارزیابی کرده اند و در نهایت عده ای نیز در اظهار نظری جالب توجه گفته اند که هاشمی با واکنش پوپولیستی در صدد جذب آرای عمومی به سمت و سوی خود با این اعتراض برآمده و به دنبال فرصتی بوده تا از محبوبیت نوه امام راحل برای خود در انتخابات پیش رو امتیازاتی حاصل کند.

در پاسخ به این انتقادات چند نکته را به شکل موجز و مختصر می توان مبذول داشت که در پی بدان اشاره خواهد رفت.

اول آنکه سخنان هاشمی بدون شک در انتقاد از عملکرد شورای محترم نگهبان است و کسی نمی تواند این حقیقت بدیهی را رد و نفی کند و موضوع عیان تر از آنست که قابل کتمان باشد اما در عین حال این سخنان را نمی توان در حمله به یک نهاد قانونی ارزیابی کرد و بدان تاخت و حاوی ایراد دانست و مذمت کرد. چرا که در وهله اول هیچ فرد و جریان و نهاد و سازمانی بری از خطا و اشتباه نیست و کسی نمی تواند منکر این حقیقت بدیهی شود. آنچنان که قایل شدن حق اعتراض برای نامزدها خود حاوی این معنی است که امکان اشتباه و خطا در تشخیص شورای نگهبان نیز وجود دارد. از طرف دیگر در نظام مقدس جمهوری اسلامی و معطوف به آموزه های اسلامی و هم مولفه های جامعه دموکراتیک تمامی افراد حق انتقاد و بیان اعتراض و گلایه نسبت به تمامی افراد و جریان ها را دارند.

سخنان منتقدان هاشمی به هنگامی می تواند موضوعیت و اصالت داشته باشد که هاشمی در لفافه انتقاد قصد تخریب و تخطئه جایگاه شورای نگهبان را داشته باشد- که در برداشت های منقطع از سخنان هاشمی شاید بتوان چنین نکته ای را مستفاد کرد- به عنوان مثال اگر این قسمت از سخن هاشمی را بریده و مورد تحلیل قرار دهیمف بتوان انتقاد تندروها را وارد دانست. آنجایی که هاشمی می گوید:« شما صلاحیت خود را از کجا آورده اید؟ چه کسی به شما اجازه داده که قضاوت کنید؟ چه کسی به شما اجازه داده که یکجا بنشینید و داوری کنید، برای مجلس و دولت و جاهای دیگر و اختیارات را در دست بگیرید؟»اگر این سخنان را بدون مقدمه و عقبه آن بنگریم. می توان گفت هاشمی معترض به قضاوت شورای نگهبان یا صلاحیت آنان شده است!! در حالیکه هاشمی با توجه به رد صلاحیت نوه امام راحل خطاب به اعضای شورای نگهبان متذکر می شود که جایگاهی که آنان در آن قرار گرفته اند، معطوف به برکت حضور امام(ره) و پیروزی انقلاب با رهبری ایشان بوده است نه آنکه چرا اعضای شورای نگهبان قضاوت می کنند؟!. هر تازه آمده ای که اندک اطلاعی از قانون اساسی داشته باشد؛ می داند که مهم ترین کارکرد و وظیفه قانونی شورای نگهبان اعم از فقها و حقوقدانان تفسیر قانون و نظارت بر انتخابات است و هر دوی این وظایف ساختاری معطوف به اصل قضاوت است و هاشمی که خود از بنیانگذاران انقلاب بوده و بیش از هر مقام دیگری در نظام جمهوری اسلامی در انتخابات مختلف حضور داشته و در مهم ترین مناصب نیز به ایفای وظیفه پرداخته نسبت به این موضوع اشراف و آشنایی کامل دارد.

هاشمی به شورای نگهبان انتقاد کرده است اما انتقاد او نه به جایگاه این نهاد و نه به حقوق قانونی و مصرح آنست بلکه وی نسبت به رد صلاحیت یادگار امام(ره) اعتراض کرده و در لفافه این اعتراض به آنان و دیگران یادآور شده است که همه ارکان و اجزا و اضلاع انقلاب و کشور مدیون خروش و قیام امام روح الله هستند و از منظر هاشمی نباید این نکته را در بررسی صلاحیت نوه امام (ره)به فراموشی سپرد. با این اوصاف نقد تندروها در خصوص زیر سئوال بردن نهاد قانونی شورای نگهبان توسط هاشمی نه موضوعیت دارد و نه اصالت.

دوم آنکه برخی سخنان هاشمی را که طی آن گفته است، اشبه ترین فرد نسبت به امام(ره) را رد صلاحیت کرده اند و بدین واسطه به گلایه از شورای نگهبان پرداخته، دال بر این گرفته اند که گویی هاشمی بواسطه قرابت نسبی با امام(ره) و اینکه وی نوه امام (ره) است؛ خواستار تایید صلاحیت سید حسن خمینی شده است و این رویکرد را با اصول دموکراتیک در مغایرت دانسته اند. البته این طیف نیز در تحلیل خود دچاره اشتباه شده و ره به خطا برده اند. چرا که هاشمی همانگونه که در عین کلام خود متذکر شده است، سید حسن خمینی را شبیه ترین فرد به بنیانگذار انقلاب در سیره و عملکرد دانسته، نه آنکه به خاطر اینکه وی تنها نوه امام راحل است، باید بدون هیچ قید و شرط و قرابت فکری و نظری مورد تایید قرار گیرد. کما اینکه در ادامه سخنان هاشمی به ساز و کار تایید صلاحیت ها ورود کرده و خواستار نظامند شدن هر چه بیش تر آن شده است و اینکه سخن هاشمی را مختص به قرابت نسبی سید حسن آقا با امام(ره) بدانیم با این سخنان بعدی در تناقض قرار می گیرد. هاشمی معترض عدم احراز صلاحیت سید حسن خمینی است اما این اعتراض نسبت به عدم لحاظ فاکتورهایی بوده که در موارد دیگر موضوعیت یافته و مصداق عملکرد شورای نگهبان بوده است والا اینکه هاشمی بخواهد بدون هیچ عقبه و صبغه ای خواستار تایید صلاحیت نواده امام(ره) شود، هیچ عقل سلیمی نمی پذیرد، آنچنان که هاشمی چند ماه قبل از ثبت نام سید حسن خمینی وی را «علامه» خطاب کرد و در فواصل دیگر نیزبا توجه به تالیفات و آثار سید حسن به تمجید مراتب علمی وی پرداخته بود. از طرف دیگر از اساس اعتراض هاشمی نسبت به ماجرای سید حسن، عدم احراز صلاحیت نسبت به حضور در انتخابات و حضور وی در مجلس خبرگان است و هاشمی نخواسته که سید حسن سمت یا جایگاهی را تصاحب کند تا بخواهد رانتی برای وی قایل شود.

در نهایت نیز آنکه آیت الله هاشمی که از ارکان انقلاب و یار همیشه همراه امام بوده و دو دوره رئیس جمهوری و دو دوره نیز رئیس مجلس و سال ها ریاست نهاد عالی مجمع تشخیص مصلحت را در کارنامه خود داشته است و با همه این اوصاف رد صلاحیت شد، هیچ گاه لب به اعتراض اینچنینی نگشود و به انتقاد از شورای نگهبان نپرداخت، حال چگونه می توان گفت که هاشمی در این انتقاد فعلی خود یکی از ارکان نظامی که در برآمدن آن نقش کلیدی داشته، هدف قرار داده است و به دنبال تضعیف آن بوده به خصوص که خود وی نیز اکنون کاندیدای مجلس خبرگان است و البته کماکان رئیس مجمع تشخیص مصلحت آن؟!. عده ای بارها درصدد اصطکاک افزایی میان وی و ارکان نظام برآمده اند اما هاشمی هیچ گاه و در هیچ شرایطی بدان تن نداده است، حال چرا باید چنین کاری کند آنهم در فرآیند انتخاباتی که آن را یکی از سرنوشت سازترین انتخابات ادوار انقلاب می داند و دولتی که مستظهر به حمایت وی بوده، بر سر کارآمده و توانسته مهم ترین توفیق چنده دهه اخیر کشور را رقم بزند و با خلق برجام چالشی بزرگ را از پیش روی کشور برداشته و همه چیز در چشم انتظار پیش رو مثبت جلوه گر است، حال آیا معقول و پذیرفتنی است که هاشمی بخواهد این فرآیند را مخدوش کند؟!

تنها علت این صراحت کلام و این گلایه شدید را می توان از علقه و علاقه ای دانست که وی به امام(ره) داشته و دارد و نمی خواهد در نظامی که با نام خمینی تا همیشه تاریخ قرین است، رویه و رویکردی را شاهد باشد که در آن حقی از خانواده بنیانگذار مخدوش شود که این البته می تواند مطلع اتفاقات ناخوشایند دیگری باشد و هاشمی ابایی ندارد که از همه آبروی خود هزینه کند تا مانع چنین وضعیتی شود