مدیریت تحدید روابط تجاری در پساتحریم

روزنامه اعتماد در شماره شنبه ۱۹ دی در ستون نگاه روز به قلم علی قنبری معاون وزیر جهاد کشاورزی و عضو هیات علمی دانشگاه تربیت مدرس می نویسد: این روزها، خاورمیانه آشفته تر از هر زمان دیگری است و جنگ سهم خواهی در اوپک، به بالاترین حد خود رسیده و اوپک که به واقع باید یک کارتل باشد. عملا به استراتژی جنگ قیمت رو به پایین رو آورده است، همه اینها در شرایطی که اقتصاد ایران با انباشت انتظارات مثبت برای پساتحریم روبه رو شده است و در بخش های زیادی از جمله مسکن و تولید با رکود مواجه است، می تواند موجب کند شدن سرعت ترمیم اقتصاد کلان و دیریاب شدن رشد اقتصادی کشور شود.

در شرایط کنونی انتظارات پساتحریمی موجب شده است که بازگشت برخی سرمایه های داخلی همچنین سرمایه گذاری های خارجی در کشور به زمان اجرایی شدن برجام موکول و به این ترتیب اقتصاد به سمت خروج از رکود هدایت شود.

کنترل شرایط نااطمینانی فعلی و مدیریت انتظارات پساتحریمی چه برای سرمایه گذاران داخلی و چه برای سرمایه گذاران خارجی، از موضوعاتی است که بیش از هر زمانی دقت و قدرت عملکرد بالای دولت اعتدال را می طلبد. در شرایط کنونی که در آستانه نهایی شدن برنامه ششم توسعه هستیم سطح نااطمینانی ها در اقتصاد کشور از هر زمان دیگری بالاتر است.

انتقال قدرت اقتصادی جهان در بین کشورهای ابر قدرت اقتصادی و قطب های نوظهور امری دینامیک و پویاست و جنگ های سیاسی منطقه و جهان در وهله اول ریشه های اقتصادی و قدرت طلبی های مالی را دنبال می کنند. در چنین شرایطی اقتصاد ایران در حال اجرایی کردن برجام و بازگشت به روابط بین المللی و تجارت بین الملل در منطقه و جهان است. تحقق یکی از اهداف برنامه ششم که شدیدا مورد تاکید سند چشم انداز نیز بوده است، دستیابی به رشد هشت درصدی است که جز در احیای نقش ایران در تجارت بین الملل و سلطه به روابط تجاری منطقه قابل دستیابی نخواهد بود.

برای این منظور باید بخش هایی از برنامه ششم بر تجارت بین الملل و جذب سرمایه گذاری خارجی متمرکز شود اما توجه کافی به تجارت بین المللی در برنامه ششم صورت نگرفته و در کنار آن تحدید روابط تجاری ایران با برخی کشورها از جمله عربستان و به دنبال آن همپیمانان آن، باید درراستای مدیریت شرایط اقتصادی و لزوم تحقق هدف رشد هشت درصدی به سرعت با گسترش روابط تجاری با کشورهای دیگر جایگزین شود.

کاهش واردات ایران و جایگزینی واردات، در شرایط کنونی توصیه نمی شود چرا که گسترش تجارت بین الملل معمولا برای کشورهای در حال توسعه امری دوجانبه است و به شرطی که اصول مذاکرات بین المللی رعایت شود معمولا بده بستان های تجاری بر قرار است و روح تهاتر در تجارت بین الملل خصوصا وقتی دو طرف، دولت باشند برقرار می شود.

به هرروی قدرت های جهانی از تبدیل شدن ایران به قطب اقتصادی منطقه جلوگیری می کنند و هر بار به دلیلی اقتصاد ایران مورد تهدیدهایی که منجر به تحدید روابط بین المللی اقتصاد ما می شود همزمانی خروج از تحریم و آغاز جنگ قیمت در مورد نفت، از روح ناسازگار کشورهای رقیب برای تبدیل شدن ایران به هاب منطقه و قدرت اول اقتصاد منطقه حکایت می کنند.

لحاظ کردن چنین مقاومت هایی در برابر رشد اقتصادی ایران در روح برنامه ششم دیده نمی شود و این موضوع بسیار پیچیده ای است که به کمک «اقتصاد سیاسی» برای پاسخگویی نیاز دارد اما برنامه ششم توسعه صرفا بر مبنای اقتصاد صرف تدوین و طراحی شده است و از این منظر است که می توان گفت برنامه ششم توسعه قادر به پاسخگویی به نااطمینانی های سیاسی و اقتصادی کشور نیست.

در کنار مسائل فوق باید یادآور شد که ایران و اقتصاد ما به طور بالقوه از پتانسیل ها و ظرفیت های تجاری بسیار بالایی برخوردار است که نفتی بودن اقتصاد و درآمدهای ارزی بالای ناشی از فروض نفت از تمرکز دولت ها برای استفاده از این ظرفیت ها، کاسته است و همواره اگر چه در برنامه به طورصوری مورد توجه بوده اند اما نتوانسته اند پشتوانه اجرایی پیدا کرده و منجر به رشد اقتصادی و خروج از رکود شوند.

از ظرفیت های تجارت بین الملل ایران در منطقه می توان به توان مبادلات کالاهای کشاورزی به کشورهای همسایه، سوآپ، صادرات مجدد و ترانزیت اشاره کرد. عملیاتی کردن چنین اهدافی با توجه به موقعیت ژئوپولتیک ایران در منطقه می تواند موجب شود که کشور در مسیر رشد و توسعه غیرنفتی و درآمدزایی مستقل از نفت گام برداشته و از عوارض اقتصاد های نفتی از جمله بیماری هلندی و... ایمنی پیدا کند و تحقق سند چشم انداز در دسترس تر قرار گیرد.