راهبرد ۲لایه لاریجانی برای انتخابات مجلس

روزنامه اعتماد نوشت؛

برای انتخابات مجلس چه برنامه‌ای دارد؟

علی لاریجانی، سیاستمدار ٥٨ ساله اصولگرا از همان روز که پیاده نظام بنیادگرایان در قم با کفش و مهر به استقبالش رفتند و نگذاشتند حرف‌هایش را تمام کند، فهمید که عصر احتضار جناح راست فرا رسیده و همین بود که رنگ اراده به نیتش پاشید و سعی کرد آهسته و پیوسته خرجش را از سفره اصولگرایان جدا کند. او البته از انتخابات ریاست‌جمهوری ٨٤ به این تحلیل رسیده بود که محافظه‌کاری در ایران با ظهور محمود احمدی‌نژاد شقه شقه می‌شود و با همین ادراک برای ادامه همکاری با هم‌کیشان سیاسی خویش، سیاستِ دوری و دوستی را برگزید.

لاریجانی به چشم خود می‌دید که وعظ و خطابه زعامت جناح راست دیگر در میان راستانِ سیاست‌پیشه خریداری ندارد و هر جماعتی، سبیل خود را دنبال می‌کند. از همین رو در شلوغ بازار ولوله‌هایی که محمود احمدی‌نژاد به پا کرده بود آرام آرام توانست موقعیت جدی و جدیدی را نه تنها در جناح راست که در نظام سیاسی برای خود دست و پا کند. تکیه بر صندلی ریاست مجلس شاید تحقق همه آرزوهای علی لاریجانی در میدان سیاست ایران نبود و نباشد اما مستاجر همین صندلی سبز بزرگ، نمایه و نشانه‌ای مبرهن از فراز و فرود موقعیت چهره‌های سیاسی است،

چه آنکه لاریجانی با نشستنش روی صندلی ریاست مجلس، غلامعلی حداد عادل را نه تنها از هیات رییسه مجلس که از مرکز قدرتِ مجلس دور کرد. او با هوشمندی تمام و در اوج قیل و قال‌های حمایتی اصولگرایان از احمدی‌نژاد با تکیه بر همین صندلی، یک‌تنه مقابل رییس دولت سابق ایستاد تا نشان دهد از محمود احمدی‌نژاد و رفتارهایش دل خوشی ندارد. روحانی که آمد لاریجانی در بهارستان به حمایت از او قیام کرد. دفاعیات این خطیب ماهر اصولگرا در ماجرای برجام نشان داد او آماده همکاری با حسن روحانی و حفظ صندلی ریاست مجلس است. همه‌چیز مهیای تکرار ریاست علی لاریجانی بود اما بازگشت اصلاح‌طلبان به عرصه رقابت سیاسی و وضعیت اجتماعی آنان به مثابه متغیرهایی موثر، معادلات سیاسی ایران و سیاستمداران را برهم زده است.

علی لاریجانی به این نتیجه رسیده بود که برای رهبری یک جناح سیاسی یا آمری موثر در سیاست نیاز به دو مولفه کاریزماتیک و تشکیلات دارد. همین بود که به حامیانش در فراکسیون رهروان ولایت فرمان تاسیس حزب را صادر کرد. حزبی که البته بر خلاف تصور رییس مجلس برای تولدش موقعیت سزارین هم فراهم نشد تا علی لاریجانی برای ورود به هماورد مهم مجلس دهم و اتخاذ راهبرد سیاسی به یک دوراهی برسد؛ همراهی با شورای ائتلاف انتخاباتی اصولگرایان یا حضور مستقل.

شاید «چیست یاران طریقت بعد از این تدبیر ما»ی لسان‌الغیب شیرازی این روزها پرسشی باشد که علی لاریجانی در گفت‌وگو با اعوان و انصارش از آنان می‌پرسد تا به تصمیم برسد که بار و بنه سیاست‌ورزی‌اش را روانه یکی از دو راه یمین و یسار امروز سیاست کند. لاریجانی در یمینش اصولگرایانی را می‌بیند که به انحای مختلف سعی کرده‌اند تا او را برای انتخابات مجلس با خود همراه کنند، اصولگرایانی که البته علی لاریجانی هرگز با برخی‌شان از جمله پایداری‌ها میانه خوبی ندارد. ماجرا اما در یسار لاریجانی کمی متفاوت است، چه آنکه حامیان دولت و اصلاح‌طلبان تعهدی برای شراکت با لاریجانی ندارند و تنها اعلام کردند به حضور اصولگرایانی همچون او در سیاست احتیاج است.

با نگاهی منطقی شاید لاریجانی و رهروانش باید نقد همراهی با اصولگرایان را بر نسیه ائتلاف با حامیان دولت ترجیح دهند اما انتخاب لاریجانی برای انتخاب ایستادن بر یک مختصات سیاسی آنجایی مشکل می‌شود که او می‌داند که عصر احتضار راست با فصل احیای چپ همزمان شده و ادراکی دقیق و صحیح از محبوبیت و مغضوبیت جناحین کشور دارد.

رییس فعلی مجلس هرچند از اصولگرایان فاصله گرفته اما نمی‌تواند یک‌باره به عقبه سیاسی خود پشت کند و از این سو هم برای تثبیت موقعیت اجتماعی و سیاسی‌اش نیاز دارد به رفتار اعتدالی‌اش ادامه دهد. با این شرایط علی لاریجانی چه زمین بازی‌ای را انتخاب خواهد کرد؟این شاید جدی‌ترین پرسشی باشد که در هیاهوی امروز پیشا انتخابات همه می‌خواهند برایش پاسخی بیابند.

هر چند روز گذشته محمد نبی حبیبی، دبیرکل حزب موتلفه اعلام کرده که لاریجانی و پایداری‌ها قبول کرده‌اند تا در شورای ائتلاف انتخاباتی اصولگرایان کنار هم بایستند اما به نظر می‌رسد علی لاریجانی راه سومی را با عنوان «دوپا- دو جا» برای انتخابات مجلس انتخاب کرده است. لاریجانی به نظر می‌آید اراده کرده تا هم با اصولگرایان باشد و هم با اعتدالیون و حامیان دولت.

حضورش در ائتلافی که پایداری‌ها حضور دارند نشان از آن دارد که علی لاریجانی نمی‌خواهد گره جدیدی بر کلاف پیچیده شرایط امروزش بزند. او می‌داند همراهی اجباری با اصولگرایان می‌تواند از وقوع تهاجمات جدید علیه وی از سوی برخی گروه‌های اصولگرا همچون پایداری‌ها جلوگیری کند. شاید موضوع همراهی او با ائتلاف اصولگرایان و نشستن پای میزی که پایداری‌ها حضور دارند ریزش نیرو در حزب رهروان ولایت داشته باشد اما از مجموعه فعل و انفعالات موجود و اخباری که از اردوگاه اصولگرایان به گوش می‌رسد این گمانه تقویت می‌شود که علی لاریجانی با آگاهی از همه این مصایب به بررسی هزینه ها-فایده‌های ائتلاف موقت یا خداحافظی با ائتلاف اصولگرایان ترجیح داده تا به اصولگرایان «نه» نگوید و از جناح راست به نقطه‌ای دیگر هجرت نکند.

بی‌تردید انتخاب همین سیاست دلیل مصاحبه اخیر غلامرضا مصباحی مقدم بود که اعلام کرد: «آقای لاریجانی همچنان بر عهد خود در پیوستن به شورای ائتلاف اصولگرایان پایبند است.» هر چند همین نقل قول سخنگوی جامعه روحانیت مبارز باعث شد تا اختلافی جدی در میان یاران لاریجانی در مجلس و فراکسیون رهروان ولایت ایجاد شود، تا جایی که بر اساس گفته منصور حقیقت‌پور از اعضای این فراکسیون، در صورت همراهی لاریجانی با ائتلاف انتخاباتی اصولگرایان اکثر اعضای فراکسیون رهروان ولایت به صورت مستقل در انتخابات شرکت خواهند کرد. نیم نگاهی به اصول سیاسی لاریجانی از ریاست بر سازمان صدا و سیما تا ریاست بر مجلس نشان می‌دهد که او بیش از آنکه نگران سرنوشت فراکسیون رهروان ولایت باشد نگران آینده سیاسی خود است. شاید علی لاریجانی امروز با شورای ائتلاف انتخاباتی اصولگرایان همراهی کند اما به واقع پذیرش تن دادن او به ائتلاف قطعی با جبهه پایداری و رهپویان ولایت یعنی همان‌هایی که در ماجرای قم بر او تاختند و در مجلس دیکتاتور خطابش کردند کاری سخت است.

از همین‌رو می‌شود این گمانه را در نظر داشت که رییس فعلی مجلس کج‌دار و مریز در جلسات انتخاباتی اصولگرایان حاضر خواهد شد اما دقیقه٩٠ راهش را از آنان جدا خواهد کرد. از سوی دیگر نمی‌شود انتظار داشت که علی لاریجانی مزد حمایت‌های خود از دولت در ماجرای برجام را از روحانی توقع نداشته باشد. این همان دغدغه‌ای است که یکی، دوماه پیش نشریه پنجره نزدیک به علیرضا زاکانی از آن پرده برداشت و نوشت: «علی لاریجانی… در صورتی که با نگاه کوتاه‌مدت به انتخابات مجلس آتی، از جریان اصولگرایی کوچ و به محفل دیگری رجوع کند، هرچند احتمال آن هست که ثمره مثبتی در مجلس دهم برای خود دست و پا کند اما پس از گذشت مدت زمانی نه چندان طولانی و با حذف بخش اعظم پایگاه اجتماعی خود در بدنه اصولگرایان به‌طور کلی از سطح سیاست‌مداران درجه یک کشور حذف شده و به شخصیتی درجه دوم در سپهر سیاست تبدیل می‌شود». هر چند اخبار غیر‌رسمی ائتلاف لاریجانی-روحانی تا جایی پیش رفت که برخی چهره‌های ارشد اصولگرایان همچون محمدرضا باهنر را هم نگران کرد تا او در مواضعی اعلام کند که: اصلاح‌طلبان و اعتدالیون تخم مرغ‌های‌شان را هرگز در سبد لاریجانی نخواهند گذاشت.»

با مشاهده مجموعه کنش و واکنش سیاسی موجود به نظر می‌آید خاستگاه سیاسی علی لاریجانی چیزی نیست جز «تقویت اعتدال‌گرایی و مقابله با افراطی‌گری.» برای تحقق این هدف هم راهی به جز همراهی با روحانی ندارد.

علی لاریجانی در این بازی دو لایه سعی خواهد کرد تا آینده سیاسی‌اش را به اعتدال‌گرایی پیوند بزند و در بهترین شرایط نقش کاتالیزور را برای جناح راست ایفا کند. اما آیا لاریجانی می‌تواند با این راهبرد دولایه هم اصولگرایان را از شر افراطی‌ها خلاص و هم ریاست بر مجلس دهم را تضمین کند؟اگر معادلات سیاسی لاریجانی برهم خورد و نقشه‌هایش نقش برآب شد چه آینده سیاسی‌ای پیش روی خواهد داشت؟ آیا فیلسوف اصولگرایان می‌تواند ناجی جناح راست باشد، یا آنکه سرنوشتی مشابه شیخ علی اکبر ناطق نوری انتظارش را می‌کشد؟