کلمه یکسان میان اصلاحات و اصولگرا

« کلمه یکسان میان اصلاحات و اصولگرا » عنوان یادداشت روز روزنامه اعتماد است که می‌توانید آن را در ادامه بخوانید:

در آیه ٦٤ سوره مبارکه آل‌عمران برای محاجه با اهل کتاب آمده است که مطابق آن خداوند به پیامبر(ص) دستور می‌دهد که: «بگو: ای اهل کتاب، بیایید بر سر سخنی که میان ما و شما یکسان است بایستیم که: جز خدا را نپرستیم و چیزی را شریک او نگردانیم، و بعضی از ما بعضی دیگر را به جای خدا به خدایی نگیرد.» پس اگر [از این پیشنهاد] اعراض کردند، بگویید: «شاهد باشید که ما مسلمانیم؛ نه شما». حالا قضیه ما با دوستان اصولگراست. بدون اینکه قصد تطبیق مصداق بر این آیه شریفه باشد، باید بگوییم که در عرصه سیاست نیز می‌توان کلمه مشترکی را پیدا کرد و براساس آن برنامه حداقلی و مشترکی را تنظیم و اجرا کرد. آقای احمد توکلی، نماینده محترم اصولگرای مجلس اخیرا گفت‌وگویی داشته‌اند که با بخش بزرگ آن می‌توان موافق بود، به ویژه آنجا که می‌گویند: «فساد سیستمی، جمهوری اسلامی را تهدید می‌کند.» سپس موارد دیگری را در این زمینه برمی‌شمارند که خلاصه‌ای از آن به شرح زیر است: «در فساد مالی ممکن است یک تسهیلات‌گیرنده بر سر بانک کلاه بگذارد و فسادی رخ دهد. اما فساد سیاسی اعم از فساد مالی است... فساد مردم را نسبت به حاکمیت بدبین می‌کند... متاسفانه رییس دولت قبل خواسته یا ناخواسته از برخی افراد فاسد و متهم حمایت می‌کرد. از جمله افرادی که احمدی‌نژاد از آنها حمایت می‌کرد می‌توان به معاون اولش، رییس سازمان تامین اجتماعی و رییس سازمان میراث فرهنگی اشاره کرد که البته اگر بخواهیم از این افراد نام ببریم لیست بلندی می‌شود...

نهادهای مسوول مبارزه با فساد به درجاتی از فساد آلوده شده‌اند. فساد سیستماتیک به مرحله‌ای از فساد اطلاق می‌شود که نهادهای مسوول مبارزه با فساد خودشان به درجاتی از فساد مبتلا هستند.

براساس الگوبرداری از آیه فوق می‌توان گفت که ‌ای دوستان اصولگرا بر همین اساس می‌توانیم بر کلمه مشترکی که میان ما هست بایستیم. به گذشته هم خیلی کار نداریم، البته اگر موافق باشید به آن هم می‌توان پرداخت ولی نگاه را به آینده و موضوعی خاص متمرکز کنیم. موضوعی که به قول آقای توکلی کلیت نظام را دچار مخاطره کرده است؛ و آن فساد نظام‌مند و به قول آقای توکلی سیستماتیک است. فسادی که اگرچه از گذشته بوده است ولی در دوره دولت اصولگرای آقای احمدی‌نژاد روند افزایشی پیدا کرد. چنانچه آقای توکلی در پایان گفت‌وگوی خود در برابر این پرسش خبرنگار که می‌پرسد: به نظر شما احمدی‌نژاد به عرصه سیاست بازخواهد گشت تنها به گفتن این جمله اکتفا کرد که؛ پناه بر خدا.

ولی فراموش نکنیم مساله فساد تا هنگامی که در سطح بیان درد است، دریافت مهمی نیست. بیان چنین مساله‌ای نه از سوی آقای توکلی و نه از سوی هیچ کس دیگر چه از اصلاح‌طلبان یا اصولگرایان، کشف مهمی نیست. آنچه در سخنان ایشان برجسته‌تر می‌نماید، خطری است که معتقدند وجود فساد بقای نظام را تهدید می‌کند. و این می‌تواند نقطه آغاز و مشترکی باشد برای رسیدن به یک تفاهم کلی. گام‌های بعدی چیست؟ بیان درد به خودی خود چندان مهم نبوده زیرا هر شهروندی به راحتی متوجه این وضع شده است. اینکه فساد را تهدید جدی و با اولویت بدانیم گام بزرگی است ولی کافی نیست، گام اصلی در ارایه راه‌حل است. تا کی می‌خواهیم مشکلات را بگوییم؟ حداقل برای سیاستمداران شایسته نیست که فقط به بیان دردها بسنده کنند. وظیفه و مسوولیت اصلی آنان ارایه راه‌حل و بسیج نیرو و اِعمال قدرت برای حل مشکل است. بنابراین اگر جناح اصولگرا به این نقطه رسیده و دیدگاه آقای توکلی را قبول کرده است، اصلاح‌طلبان هم می‌توانند آمادگی خود را برای برداشتن گام بعدی و مشترک اعلام کنند. در این یادداشت برخی از نکات مقدماتی برای حل مشکل فساد نظام‌مند موردنظر آقای توکلی تقدیم می‌شود.

١-‌ این ذهنیت اشتباه است که گمان کنیم با قرار دادن افراد پاک‌دست در مصادر امور مشکل فساد حل می‌شود. البته پاک‌دستی نه تنها خوب بلکه لازم هم هست، ولی به هیچ‌وجه کافی نیست. زیرا بسیاری از افرادی که فساد کردند یا راه را برای فساد باز کردند، ابتدای کار پاک‌دست بودند، و خانه یک طبقه صد متری داشتند، و نان و پنیر می‌خوردند و خودروی قدیمی داشتند، و کفش و جوراب آنان پاره بود! این نگاه مساله فساد را به موضوعی شخصی و اخلاقی تقلیل می‌دهد. این را فساد شخصی می‌گویند نه فساد سیستماتیک و نظام‌مند. فساد سیستماتیک چنان مخرب است که پاک‌دست‌ترین افراد را کم‌کم دچار لغزش می‌کند، و یک باره چشم را باز می‌کند و می‌بیند، دست که هیچ، تا خرخره در فساد غرق شده است.

٢-‌ نخستین مساله در ایجاد فساد نظام‌مند، ساختار قیمت‌گذاری و اقتصاد دولتی و از آن بدتر اقتصاد خصولتی است. اقتصادی که از یک سو به رانت‌های دولتی وصل است و از یک سو پاسخگویی دولتی‌ها را ندارد. هرگونه تبعیض در قیمت و نیز تبعیض در زمینه‌های رقابتی، موجب فساد نظام‌مند می‌شود. مجوزهای دولتی از این جمله‌اند. تا وقتی که چنین وضعی باشد، فساد نظام‌مند همزاد جامعه و چنین اقتصادی خواهد بود.

٣-‌ ویژگی دیگر وجود نهادهای نظارتی مستقل از حکومت و دولت است. این نهادها وظیفه نظارت و افشاگری و به پرسش کشیدن ساختارهای دولتی و قدرت را دارند. مهم‌ترین ویژگی نیز استقلال آنها از قدرت است. بدون وجود آزادی امکان شکل‌گیری چنین نهادهایی وجود ندارد. صداوسیما و مطبوعات مهم‌ترین بخش نظام رسانه‌ای آزاد مخالف و مانع فساد نظام‌مند هستند. آزادی مطبوعات هم چیز چندان پیچیده‌ای نیست که نتوان درباره آن به نتیجه رسید. آقای توکلی خودشان سایت دارند، بهتر از هرکس دیگری می‌توانند بفهمند که وجود یک رسانه آزاد تا چه حد مانع از فساد است، مشروط بر اینکه این آزادی، در انحصار یک فرد یا گروه نباشد.

٤-‌ دستگاه قضایی و سایر نهادهای نظارتی نیز نقش کلیدی در مبارزه با فساد دارند. استقلال این نهادها در رسیدگی و صدور حکم، بازتابی است از اراده نظام سیاسی در مبارزه با فساد. واقعیت وجه نظارتی مجلس را در گزارش تحقیق و تفحص از بنیاد شهید به خوبی می‌توان دید. اگر کمیسیون اصل نود و کارکرد تحقیق و تفحص مجلس و سوال و جواب نمایندگان درست عمل کند، جای چندانی برای فساد نظام‌مند باقی نمی‌ماند. رسیدن به این هدف مستلزم آزادی انتخاب نمایندگان واقعی مردم است نه آنکه برخی افراد به دلیل حذف دیگران عهده‌دار این سمت شوند، که چنین نمایندگانی، نماینده مردم و منافع آنان نخواهند بود، بلکه نمک‌پرورده و مدیون کسانی خواهند بود که دیگران را به نفع آنان حذف کرده‌اند و از اینجا فساد نظام‌مند اوج می‌گیرد.

٥-‌ آزادی دسترسی به اطلاعات ویژگی الزامی دیگر جامعه‌ای است که قصد مبارزه با فساد دارد. در جامعه‌ای که هرکس به خود حق می‌دهد هر اطلاعاتی را محرمانه اعلام کند و حتی اطلاعات عادی هم به راحتی در اختیار افکار عمومی قرار نمی‌گیرد، چندان نباید انتظار داشته باشد که بتواند فساد نظام‌مند را ریشه‌کن کند. فکر می‌کنم همین چند راه‌حل کافی است؛ می‌توان درباره آنها یا راه‌حل‌های دیگر مشورت و گفت‌وگو کرد و به تفاهم رسید، ولی نمی‌توان از کنار آنها رد شد که در این صورت فساد نظام‌مند را تحکیم بخشیده‌ایم.