نشست‌مسکو حرکت درچارچوب راهبرد سران ایران و روسیه

در نشست دو روزه مسکو که ۱۹ آبان ماه آغاز خواهد شد، ایران و روسیه دستور کار شتاب بخشیدن هرچه بیشتر به توسعه روابط دوجانبه و همکاری های بین المللی را بررسی خواهند کرد.

به گزارش ایرنا، با وجود اینکه ایران و روسیه دارای بالاترین و نزدیک ترین روابط سیاسی و همکاری های فرهنگی هستند، نبود شناخت متقابل از توانمندی ها اقتصادتی و صنعتی و نیازهای بازار هر کشور، سبب شده است فقط بخش کوچکی از قابلیت های بازرگانی و روابط تجاری دو کشور مورد بهره برداری قرار گیرد.

ایران و روسیه پایین ترین سطح روابط تجاری را در سال ۱۳۹۲ و با سقوط از چهار میلیارد دلار به کمی بیش از یک میلیارد دلار تجربه کردند.

«مهدی سنایی» سفیر ایران در روسیه از روند رو به رشد مبادلات بازرگانی ایران و روسیه و قابلیت رسیدن به سطح ۱۰ میلیارد دلار در سال خبر داده است.

به گفته وی، ارزش مبادلات تجاری ایران و روسیه در سال ۲۰۱۴ با پنج درصد رشد نسبت به سال قبل از آن به رقم یک میلیارد و ۷۰۰ میلیون دلار نزدیک شد.

سفیر ایران در روسیه افزود: ظرفیت مبادلات تجاری دو کشور بسیار بیش از این است و همچنان که «ویکتور میلینیکوف» رئیس شورای تجاری روسیه - ایران اعلام کرد، اجرایی شدن توافق های یک سال گذشته با توجه به رفع تحریم های ایران، به راحتی می تواند رقم مبادلات را در سال های آینده به ۱۰ میلیارد دلار افزایش دهد.

برای ایران و روسیه که بالاترین مزیت های نسبی همگرایی های سیاسی و راهبردی، مجاورت جغرافیایی، اشتراک های فرهنگی و تاریخی، توانمندی های جامعه اطلاعاتی، صنعتی، نفتی و گازی دارند؛ سطح کنونی روابط تجاری و اقتصادی نمی تواند رضایت بخش باشد و بر اساس دیدگاه های دولت جمهوری اسلامی ایران و کاخ کرملین، باید به پویایی پرشتاب تری برسد.

در چارچوب راهبرد ایرانی و روسی توسعه فراگیر روابط که از زمان آغاز فعالیت دولت یازدهم در دستور کار مقام های مسئول و سفارتخانه های دو کشور در تهران و مسکو قرار گرفت و همچنین چندین دور مذاکره مقام های بلندپایه به ویژه دیدار رئیسان جمهوری دو کشور در اوفا پایتخت جمهوری باشقیرستان که تیرماه و در حاشیه نشست سران بریکس برگزار شد، روحانی و پوتین بر گسترش فراگیر روابط تاکید کردند.

***روابط سیاسی دو جانبه و منطقه ای

ایران و روسیه با برخورداری از عالی ترین سطح روابط سیاسی و همگرایی منطقه ای و مواضع مشترک، توانسته اند راهبردهای سیاسی و ضد تروریسم خود را پیش ببرند.

اشتراک مواضع و همکاری مسکو و تهران سبب شد پس از پنج سال مخالفت کشورهای اردوگاه ضد سوری شامل، آمریکا، انگلیس، فرانسه، آلمان، عربستان، قطر و ترکیه، راهکار حل سیاسی بحران سوریه براساس مذاکرات سوری سوری از سر گرفته شود.

برگزاری بیش از ۱۰ نشست مذاکراتی بین «محمدجواد ظریف» و «سرگئی لاوروف» وزیران امور خارجه ایران و روسیه و همچنین چندین دور مذاکره تلفنی در ماه های گذشته در باره روابط دو جانبه و منطقه ای، نشانگر راهبرد دو کشور برای توسعه هر چه بیشتر همکاری های دوجانبه و تعامل منطقه ای است.

از سوی دیگر اعتراف آمریکا به لزوم حضور ایران در نشست چند جانبه وین برای حل بحران سوریه و حضور هیات ایرانی به سرپرستی محمد جواد ظریف وزیر امور خارجه ایران در نشست وین نشان می دهد پیامدهای مثبت همگرایی ایران و روسیه در منطقه و عرصه بین المللی به یک واقعیت غیرقابل انکار تبدیل شده است.

از سوی دیگر، بمباران های مداوم مواضع تروریست ها در سوریه با همکاری ارتش این کشور در برگیرنده این پیام برای اردوگاه ضد سوری است که تنها راه حل بحران، قطع حمایت از تروریست ها و بازگشت به میز مذاکرات است.

«لوان جاگاریان» سفیر روسیه در تهران نیز در این باره گفته است: ایران بازیگر کلیدی منطقه بوده و روسیه پیوسته و مصرانه اعلام کرده است که شرکت تهران در روند حل بحران سوریه ضرورت دارد.

جاگاریان اظهار داشت: توافق در مورد برنامه هسته ای ایران افق های جدیدی برای همکاری تهران و مسکو در حوزه های مختلف باز کرده است.

سفیر روسیه همچنین در مورد دستاوردهای همکاری مسکو و تهران در سوریه، گفت: همکاری تهران و مسکو در باره بحران سوریه بدون تردید ادامه خواهد یافت.

**نفت و انرژی

ایران و روسیه برای خروج از رکود روابط اقتصادی ، در دو سال اخیر توافقنامه هایی امضا کرده اند که مهمترین آن بین شرکت تولید و توسعه انرژی اتمی ایران و شرکت «اتم استروی اکسپورت» برای احداث دو نیروگاه اتمی هر کدام با ظرفیت یک هزار مگاوات در بوشهر صورت گرفت که در سفر چندی پیش «علی اکبر صالحی» رئیس سازمان انرژی اتمی ایران به مسکو امضا شد.

طرف های ایرانی و روس همچنین پروتکل همکاری احداث هشت بلوک جدید نیروگاه هسته ای و سند همکاری در حوزه چرخه سوخت هسته ای را امضا کردند.

گسترش روابط در حوزه های نفت، انرژی، صنعتی، مالی و زیرساختی در سفر ماه گذشته هیات ۴۰ نفره بلندپایه اقتصادی و نفتی روسیه به تهران مورد تاکید قرار گرفت که افزون بر مذاکرات گسترده با وزیر نفت، گفت وگوهای گسترده ای نیز با مقام های اقتصاد، راه و شهرسازی، نیرو و ... انجام گرفت.

نمایندگان اصلی ترین شرکت های نفتی روسیه در این سفر در مذاکره با مقام های وزارت نفت و همتایان ایرانی خود خواستار برنامه ریزی منسجم برای آغاز دوباره همکاری ها شدند.

رئیسان و مقام های شرکت های نفتی و صنعتی «گاز پروم»، «زاروبژ نفت»، «باش نفت»، «گاز پروم نفت»، «روس ژئولوژی»، «روس ستی» و «روس هیدرو» از جمله اعضای هیات روسیه در تهران بودند که در نشست و مذاکرات تخصصی و کارشناسی در تهران شرکت کردند.

در سفر هیات روسی همچنین برنامه مشارکت روسیه در بخش انرژی از جمله واحدهای دیگر نیروگاه هسته ای بوشهر، تاسیسات و تجهیزات شبکه انتقال و توزیع برق بررسی شد.

ساخت واحدهای دوم و سوم نیروگاه اتمی بوشهر، برقی کردن راه آهن قزوین - رشت - آستار و چندین پروژه دیگر در بخش حمل و نقلی، نیروگاهی و صنعتی از جمله برنامه های کاری روسیه در ایران است.

جاگاریان سفیر روسیه در تهران در این باره اعلام کرده است: شرکت های روسی حوزه انرژی بسیار زودتر از کمپانی های غربی فعال شدند و ادعاهای مربوط به دیر کردن روس ها در این زمینه صحت ندارد. دیدار اخیر «آلکساندر نوواک» وزیر انرژی روسیه از تهران و مذاکرات فراوان اعضای هیات روسی با همتایان ایرانی این واقعیت را اثبات می کند.

به گفته جاگاریان، روسیه می خواهد یکی از شرکای برجسته ایران در تجهیز شبکه و خطوط برق با هدف هماهنگ کردن فعالیت با شبکه برق کشورهای همسایه، برقی کردن راه آهن، طراحی و نوسازی نیروگاه های آبی و ساخت نیروگاه های حرارتی در ایران باشد.

«سرگئی می خییف» مدیر مرکز سیاستگذاری روسیه نیز درباره جایگاه ایران در راهبرد کنونی روسیه برای مقابله با تحریم های غرب علیه این کشور پس از بحران اوکراین نیز گفت: مسکو به دنبال شرکای جدید است و در این باره واردات محصولات کشاورزی و غذایی از ایران در اولویت قرار دارد. روسیه این کشور را به عنوان یک گذر ترانزیتی پیوند دهنده شمال و جنوب مهم می داند و از سوی دیگر تمایل بسیاری دارد تا در پروژه های ایرانی سرمایه گذاری کند.

**بازرگانی:

دو کشور با توجه به توانمندی های فوق العاده زمینی و دریایی، مرزهای گسترده و قابلیت های بازار هر دو کشور برای صادرات و واردات محصول براساس الگوی کاهش هزینه مسیر، در صدد استفاده گسترده از این مزیت ها در بخش های بازرگانی غیر دولتی هستند.

اکنون اصلی ترین اقلام صادراتی روسیه به ایران فلزات رنگی، چوب و الوار، خدمات و تجهیزات نیروگاهی و صنعتی و ماشین آلات است و از ایران نیز خشکبار، محصولات باغی و شیلاتی وارد می کند.

اما با برنامه ریزی دو طرف برای رسیدن به چشم انداز مبادلاتی ۱۰ میلیارد دلاری، این بخش می تواند از اصلی ترین حوزه های ارتقای سطح همکاری های تجاری و بازرگانی دو کشور باشد.

در همین چارچوب «آلکسی آلکسینکو» معاون نظارت کشاورزی روسیه گفت: مسکو با ایران و ترکیه در مورد امکان تجارت پایاپای خواربار مذاکره می کند. اکنون پیشنهاد صدور گندم به ایران در برابر واردات لبنیات، ماهی و گوشت از این کشور روی میز مذاکرات قرار دارد.

همچنین با کاهش تعرفه صادرات آبزیان و همچنین صدور مجوزهای فنی و بهداشتی سازمان های مسئول در روسیه، فرصت صادرات انبوه میگو از ایران به بازارهای قزاقستان، بلاروس، ارمنستان و روسیه فراهم شده است.

براساس توافق صورت گرفته ۱۸ شرکت تولید کننده محصولات آبزیان ایران مجوز صادرات نامحدود این محصولات را به بازارهای هدف دریافت کرده اند.

از سوی دیگر، کارشناسان سازمان ناظر بر کشاورزی روسیه پس از بررسی های کیفی و شرایط تولید، اجازه صدور فراورده های لبنی شرکت های ایرانی را به بازارهای این کشور صادر کردند.

روسیه پس از مواجهه با تحریم های یکجانبه اروپا که به پیروی از آمریکا بر سر موضوع اوکراین اعمال شد، بخش اصلی واردات محصولات دامی و کشاورزی خود را از کشورهای اروپایی متوقف کرد و واردات از کشورهای دیگر را در دستور کار قرار داد که می تواند برای شرکت های اقتصادی و تولیدی ایران فرصتی بزرگ باشد.

تمایل روسیه به واردات محصولات کشاورزی، باغی و فرآورده های شیلاتی از ایران، تعدد جمهوری های این کشور با مزیت های سرمایه گذاری و مشارکت شرکت های ایرانی بویژه در بخش کشاورزی، راه اندازی صنایع کوچک و متوسط هم از دیگر بخش های پایه ای برای ارتقای کلی روابط بازرگانی به ویژه بین استان های دو کشور به شمار می رود.

از سوی دیگر، گسترش هدفمند روابط اقتصادی ایران و روسیه با توجه به جایگاه ویژه این کشور در جامعه همسود متشکل از ۱۱ جمهوری شوروی سابق، می تواند دروازه ورود جمهوری اسلامی ایران به بازارهای منطقه و شکل دهنده روابط اقتصادی قوی و پایدار با همه کشورهای همسود باشد.

**همکاری های دفاعی و امنیتی:

ایران و روسیه به دلیل تاثیر پذیری از تحولات منطقه پربحران خاورمیانه، شرایط حساس آسیای میانه، مداخله قدرت های خارجی، اوضاع سوریه و عراق و قاچاق مواد مخدر از افغانستان، همکاری های دفاعی و امنیتی را نیز در دستور کار قرار داده اند.

برنامه ریزی های انجام شده نشان می دهد همکاری ها در این حوزه ها یک اولویت از جانب تهران و مسکو است و دو کشور قصد دارند از این مزیت پایدار برای همگرایی های بیشتر در منطقه بهره بگیرند.

دیدارها و مذاکرات اخیر وزیران دفاع ایران و روسیه و همچنین حل پرونده تحویل سامانه موشکی دفاعی اس ۳۰۰ به تهران نشان می دهد دو کشور به اهمیت همکاری در حوزه دفاعی دوجانبه از جمله معامله تسلیحات، تولید مشترک، بررسی نیازها و همچنین در عرصه منطقه ای با برگزاری رزمایش مشترک، تشکیل ستادها و مراکز اطلاعاتی و تصمیم گیری دفاعی توجه ویژه ای دارند.

همچنین ایران و روسیه با منافع راهبردی و مشترک در آسیای میانه، افغانستان و سوریه و واکنش در برابر حضور نظامی آمریکا در منطقه، دلایل و انگیزه های بسیار زیادی برای هماهنگ سازی سیاست های امنیت منطقه ای، دفاعی و همکاری های فنی خود دارند.

سرهنگ «آناتولی تسیگانوک» کارشناس ارشد مرکز مطالعات سیاسی - نظامی روسیه به ایرنا گفت: تهران و مسکو برای برقراری ثبات در مناطق مهم حائل میان دو کشور از جمله دریای خزر و منطقه استراتژیک خاورمیانه، با یکدیگر همکاری نزدیک دارند و تلاش هایشان بر نیل به این هدف بر منع نفوذ بیگانگان و دخالت آنها در امور کشورهای همسایه، متمرکز شده است.

کارشناس روس افزود: مسکو و تهران با موفقیت اکنون می توانند همکاری های فنی-نظامی دوجانبه را پس از توقف چند ساله از سرگیرند و در شرایط کنونی زمینه لازم برای تحویل تسلیحات دفاعی دیگر به ایران وجود دارد و احتمال می رود دو کشور در این مورد به توافق های جدیدی دست یابند.

«سرگئی می خییف» مدیر مرکز سیاستگذاری روسیه نیز گفت: حوزه های اصلی روابط مشترک ایران و روسیه به عنوان دو کشور همسایه در منطقه دریای خزر اقتصادی، سیاسی و نظامی است.

وی افزود: بخش نظامی شامل خرید تسلیحات، انجام عملیات مشترک ضد جرایم مواد مخدر، مقابله در برابر تهدیدهای تروریسم و بسیاری موارد دیگر است و روسیه می تواند ایران را در نوسازی ساختار تسلیحات حمایت کند که این امر از یک طرف به پشتیبانی تسلیحاتی منجر می شود و از طرف دیگر برای روسیه سودمند است، بنا براین زمینه های مختلف همکاری وجود دارد.

**همکاری های علمی و فناوری:

ایران و روسیه در عرصه های علمی و فناوری، هوا فضا و عرصه های دفاعی نیز امکان گسترده تر کردن روابط دارند.

دو کشور شهریور ماه گذشته در جریان سفر «سورنا ستاری» معاون علمی و فناوری رییس جمهوری ایران به مسکو

چندین توافقنامه و قرارداد همکاری در حوزه های علمی و فناوری و گسترش روابط تخصصی در این حوزه امضا کردند که در چارچوب راهبرد جامع همکاری های علمی و فناوری دو کشور در حال پیگیری و برنامه ریزی های اجرایی است.

براساس نقشه راه تنظیم شده، این قراردادها شامل همکاری های گسترده در حوزه های مختلف فناوری های پیشرفته از جمله نانو و بیوتکنولوژی، هوایی و هوافضا و خدمات مهندسی است.

مقامات روسی نیز تاکید کرده اند فراگیر همکاری ها بویژه در حوزه علمی و فناوری با ایران در دستور کار روسیه قرار دارد.

«دیمیتری راگوزین» معاون امور دفاعی نخست وزیر روسیه در این زمینه گفته است: توسعه همکاری ها در بخش های مختلف ممکن است شامل صنعت هوایی، کشتی سازی، هوافضا و استفاده از خدمات فضایی شود.

جمهوری اسلامی ایران و روسیه به عنوان دو کشور تاثیرگذار و قدرت برتر منطقه ای با سیاست های مشترک و مواضع هماهنگ به عنوان مدافع ثبات، آرامش و امنیت خاورمیانه، آسیای میانه و مناطق پیرامونی براساس تاکید سران دو کشور رویکرد گسترش روابط اقتصادی هم سطح سیاسی را پیگیری می کنند.

** روابط فرهنگی و آموزشی:

مسکو شهریور ماه ۱۳۹۴ میزبان ایران به عنوان میهمان ویژه نمایشگاه کتاب روسیه بود که در جریان آن تفاهمنامه همکاری های نمایشگاهی و گسترش روابط فرهنگی امضا شد.

حضور «علی جنتی» وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی ایران به عنوان یکی از اعضای هیات افتتاح کننده نمایشگاه کتاب مسکو و شرکت ۱۰۰ هیات و شرکت فرهنگی و انتشاراتی و همچنین ویژه برنامه های فرهنگی و هنری و موسیقی و استقبال گسترده شهروندان روسیه از این برنامه ها، نشانگر توانمندی این بخش برای گسترش روابط است.

ترجمه متقابل آثار برتر ادبی دو کشور، تبادل استاد و دانشجو، برنامه های کاری دانشگاهی، نشست اخیر سران دانشگاه های بزرگ ایران و روسیه در مسکو و اجرای دوره های آموزشی با همکاری مشترک از جمله مواردی است که در برنامه ریزی های تعامل بخش های فرهنگی و آموزشی دو کشور در دستور کار قرار دارد.

**چشم انداز آینده:

ابتکار دیپلماسی دولت یازدهم در پرونده فعالیت های صلح آمیز هسته ای ایران که منجر به اجرایی شدن برجام شد، همزمان با ارتقای سطح روابط ایران با کشورهای مختلف جهان، مناسبات تهران و مسکو را بیش از همه گسترش خواهد داد، زیرا دو کشور هم اکنون از بالاترین سطح روابط سیاسی برخوردارند که سکوی محکمی است تا نقشه راه ترسیم شده همکاری های اقتصادی، صنعتی، انرژی و نفتی، فرهنگی و علمی و فناوری تا رسیدن به افق ۱۰ میلیارد دلاری ارزش روابط اقتصادی دو کشور پیموده شود.

نشست پیش روی کمیسیون مشترک همکاری ایران و روسیه در مسکو نیز در همین چارچوب، دستور کار زیادی را پیش رو دارد تا با افزایش فعالیت زیر بخش های گسترش روابط دو جانبه، از فرصت های کنونی در روابط دوجانبه و منطقه ای بیش از گذشته بهره بگیرد و زمینه عملی شدن راهبرد مورد تاکید رئیسان جمهوری دو کشور را فراهم کند.