مرضیه افخم؛ چند مرده حلاج بود

روزنامه شرق نوشت؛

بیش از سی سال است که در وزارت خارجه کار می‌کند اما دو سال آخر باعث شد تا نامش و چهره‌اش را بشناسیم. مرضیه افخم، نخستین زنی است که در تاریخ جمهوری اسلامی سمت سخنگویی را در وزارت امورخارجه به عهده گرفت و گامی در جهت قرارگرفتن زنان در مشاغل دیپلماتیک به پیش رفت.

او که در دوران وزارت خارجه علی‌اکبر ولایتی معاون اداره اطلاعات و انتشارات، در دوران وزارت سید کمال خرازی مدیرکل اطلاعات و مطبوعات و در دوران وزارت علی‌اکبر صالحی مدیرکل دیپلماسی عمومی وزارت امور خارجه بوده است، از شهریور ٩٢ تاکنون سخنگوی دستگاه دیپلماسی بوده و حالا قرار است به‌عنوان سفیر جمهوری اسلامی ایران عازم مالزی شود.

دوران وزارت ظریف به او فرصت داد تا مسئولیت حساس سخنگویی و ریاست اداره دیپلماسی عمومی را به‌طور هم‌زمان برعهده گرفته و نشان دهد که به اندازه مردان پیش از خود، توانمند است. بی‌تردید اصلی‌ترین دشواری این کار برخورد با رسانه‌ها و خبرنگاران به حساب می‌آید و افخم که در سه دهه فعالیت در وزارت خارجه با کار خبر و ارتباط با رسانه‌ها درگیر بوده است، این را به‌خوبی می‌دانست. حتی همان ابتدای کار در گفت‌وگویی این سمت را «شناکردن در یک دریای پرتلاطم» تعبیر کرده بود. اکنون حدود دو سال گذشته و می‌توان گفت که انصافا خوب هم شنا کرده است. شاید بتوان او را نسبت به برخی از سخنگوهای پیشین وزارت خارجه محافظه‌کار‌‌تر دانست اما همین که تاکنون بدون خطا و گاف، وظایف خود را انجام داده است، یک‌بار دیگر توانمندی‌های جامعه زنان را به نمایش گذاشت.

هم او و هم ظریف که او را منصوب کرد به‌خوبی می‌دانستند که زن‌بودن افخم فشار کار را برایش دوچندان می‌کند؛ زیرا موفقیت یا عدم موفقیت او علاوه بر خودش به جامعه زنان منتسب شده و همین امر، موافقان و مخالفان توسعه فعالیت‌های زنان را ذره‌بین‌به‌دست می‌کند تا مدام در حال ارزیابی او باشند. بااین‌حال دولت یازدهم که قبل از آن وعده تأسیس وزارتخانه زنان و معرفی وزیر زن داده بود بالاخره یک سخنگو و چند معاون زن برگزید. افخم هم همه توان خود را به کار گرفت و از پس کار برآمد. از آن روزی که گمانه‌زنی‌ها برای انتخاب سخنگوی وزارت خارجه شروع شد تاکنون، چندین‌بار افخم خبرساز شده است. بار نخست همان گمانه‌زنی‌هایی بود که مخاطب را به جست‌وجو در پیشینه و سوابق کاری‌اش می‌کشاند. دفعه بعد وقتی بود که خبر ازدواج او با یکی از همکارانش در وزارت خارجه رسید. سومین بار نیز اوایل امسال بود که هادی سلیمان‌پور، رئیس مرکز آموزش و پژوهش‌های بین‌المللی وزارت امور خارجه گفته بود: «حضرت آقا، خانم مرضیه افخم را با اسم خطاب و با گرمی با ایشان احوالپرسی کردند و ابراز داشتند از اینکه بانویی با حجاب کامل در محافل خبری، دیپلماتیک وارد شده است، ابراز رضایت دارند».

مسئله سفیرشدن او نیز بار دیگر در روزهای اخیر توجه‌ها را نسبت به او جلب کرده است. در این دو سال هیچ‌وقت نامش به خاطر یک اشتباه یا حرفی که وزارت خارجه را به دردسر انداخته باشد سر زبان‌ها نیفتاد. گاهی در میان خبرنگاران از او انتقاد می‌شد که از محکوم‌کردن‌ها و تکذیب‌کردن‌ها فراتر نمی‌رود اما درعین‌حال همه می‌دانند که این رویه بخشی از وظایف سخنگوی وزارت خارجه است. علم به اینکه پیش از او یک زن چنین مسئولیتی را به عهده نگرفته بود نیز سبب می‌شود که در ارزیابی او کمی منصفانه‌تر عمل شود و عملکردش را با توجه به محدودیت‌هایی که زنان را در برخی عرصه‌ها کم‌تجربه‌تر کرده است، قضاوت کنیم.

دراین‌مدت حرف از عزل و تغییر او نبوده است و همین گواه خوبی است که روشن کند وزیر خارجه و به‌طورکلی دولت یازدهم از انتخاب خود خرسند است. حالا هم که واگذاری این سمت به فرد دیگری مطرح است با ارتقای افخم توأم خواهد بود و این یعنی حرکت روبه‌جلوی زنان در عرصه مشاغل دیپلماتیک به‌عنوان حوزه‌ای که تاکنون کمترین فرصت‌ها را به جامعه زنان داده است.

به‌هرحال اکنون نیمی از عمر دولت گذشته است و افخم پیش از قرارگرفتن در قامت سفارت و در کرسی سخنگویی نشان داده که چندمرده حلاج است؛ بنابراین وقت خوبی است که عملکرد او را در این حوزه ارزیابی کنیم.