برجام، مرهمی بر انگشتان پینه بسته

سید علی عراقچی - صنعتی است که از دیرباز به عنوان نام و اعتباری برای ایران بر فرهنگ ایرانی سایه افکنده است. نقوش به کار رفته در فرش ایرانی برگرفته از فرهنگ و سبک زندگی بافندگان آن است به گونه ای که هر فرش ایرانی نشان از فرهنگ خطه ای از ایران است. بنابراین صادرات فرش ایرانی مقوله ای است که می تواند در انتقال این فرهنگ کهن ایرانی به اقصی نقاط جهان کمک کند.

نزدیک به دومیلیون بافنده به همراه خدمات جانبی (پشم ریسی، رفوگری، رنگرزی، قالیشویی، فروشندگان و صادرکنندگان) و خانواده هایشان جمعیتی در حدود ۱۲ میلیون نفری را رقم می زنند، یعنی ۱۵ درصد جمعیت ایرانی به واسطه این هنر صنعت به نام فرش ارتزاق می کنند. تولیداتی که بخش عمده آن صادر می شود. در تاریخ ۲۹ سپتامبر ۲۰۱۰ که مجددا خرید و واردات فرش ایرانی به آمریکا و به تبع آن کشورهای تحت نفوذ ایالات متحده تحریم شد، وضعیت اقتصادی و اجتماعی صنعت فرش را دستخوش نوساناتی کرد. صادرات فرش به آمریکا که در سال ‏‎۲۰۰۰‎‏ آزاد شده بود در سال ‏‎۲۰۱۰‎‏ ممنوع گردید.‏

صادرات فرش دستباف در دو دهه گذشته یک میلیارد و ۷۰۰ میلیون دلار بود که مقام اول را در صادرات غیرنفتی داشت. اما متأسفانه به دلایلی به ۳۰۰ میلیون دلار کاهش یافته است. سال ۹۲ شاید سال خوبی برای صادرات فرش نبود. چراکه میزان صادرات ۳۱۴ میلیون دلار بود که خوشبختانه در پایان سال ۹۳ این میزان به ۳۳۰ میلیون دلار افزایش یافت.

موضوعی که در سال های اخیر صادرات فرش را تحت الشعاع قرار داده است، بحث تحریم ها است. براساس آمار ارائه شده پیش از تحریم حدود شانزده و نیم درصد صادرات ما به آمریکا صورت می گرفت که در حدود ۸۰ میلیون دلار بود.

لغو ممنوعیت واردات فرش دستباف ایرانی به بازار آمریکایی در بند ۲۲ برجام آمده است که اگر به تصویب برسد، فرش ایرانی جان تازه ای خواهد گرفت. به هرحال آمریکایی ها از مشتریان قدیمی و آشنای فرش دستباف ایران هستند که با توافق هسته ای و تصویب برجام امید است که مجددا صدور فرش دستباف ایران به بازار آمریکا باز شود. در کنار لغو تحریم بانکی، و آزاد شدن معاملات بانکی توسط تجار فرش، می توان به آینده صنعت فرش امیدوار بود.

آمریکا در سال ۲۰۱۰ بیش از شانزده و نیم درصد بازار صادراتی ایران را تشکیل داده و بیش از ۸۰ میلیون دلار صادرات فرش را به خود اختصاص داده است. فرش ایران در بازار آمریکا یک برند شناخته شده است و این کشور یکی از بزرگترین مصرف کنندگان فرش دستباف در جهان است که به طور معمول تقاضای زیادی از تولیدات فرش ایران دارد. بر طبق آمار، پیش از اعمال تحریم ها در سال ۲۰۱۰ آمریکا یکی از بزرگترین وارد کننده فرش ایران بود. به طوری که سال ۲۰۰۹، هشتاد و دو میلیون دلار صادرات فرش به آمریکا داشته ایم؛ یعنی ۱۶ درصد صادرات فرش ایران به این کشور بوده اما در سال های اخیر صادرات فرش به این کشور متوقف شده است.

با وجود تقاضا و بازار فرش ایران در آمریکا بعد از تحریم ها بر اساس قانونی که در کنگره آمریکا مصوب شد، معافیت هایی که در زمان کلینتون برای صادرات برخی از کالای ایران مانند فرش در نظر گرفته شده بود لغو شد.

در تیرماه ۱۳۸۹ این مصوبه امضای نهایی شد و از مهرماه ۱۳۸۹ ورود هر گونه فرشی که مبدأ صادراتی آن ایران ثبت شده بود به امریکا متوقف شد. این امر باعث شد که صادرات فرش ایران به حدود یک پنجم کاهش یابد.

همزمان با مذاکرات ایران و گروه ۵+۱، در شبکه های اجتماعی نیز فعالیت گسترده ای برای ارتقا این هنر صنعت ایرانی شکل گرفته است، نشان دادن تصاویر جذاب از صنایع دستی و فرش در کمپین #MustSeeIran نمونه بارز این حرکت مردمی ست. از اهداف مهم کمپین مردمی #MustSeeIran همانا نشان دادن این هنرصنعت دستباف مردمی به جهان است. هنری که با تصویب برجام و لغو تحریم صدور فرش دستباف ایران به آمریکا در برنامه جامع اقدام مشترک وضعیت اقتصادی آن بلاشک ارتقا خواهد یافت. همچنان که رسانه های خارجی نیز با استقبال از لغو تحریم ها، به بازتاب آن پرداختند. آسوشیتدپرس گزارش کرد: پس از توافق هسته ای ایران با قدرت های جهانی، صنعت فرش ایران به تکاپو افتاده و امیدوار است پس از لغو نخستین مجموعه از تحریم های بین المللی در ماه های آینده صادرات این محصول رونق بگیرد.

این روزها هم البته نمایشگاه فرش ایران که از یکم شهریورماه آغاز شد و تا هفتم ادامه دارد، در فضایی بالغ بر ۳۰ هزار متر مربع میزبان فرش ایرانی است. برگزاری نمایشگاه ها، تصویب برجام، آغاز واردات و صادرات در کشورهای برند قطعا می تواند زندگی دوباره به صنعت فرش کشور برگرداند و بافندگان نفسی تازه سرکنند. امیدوارم لغو این تحریم جهشی شایسته در صادرات فرش دستباف ایران پدید آورد.