دو روز قبل از کودتای ۲۸مردا چه گذشت؟

روزنامه شرق در بازخوانی تاریخی به اتفاقات دو روز قبل از کودتای ۲۸ مرداد سال ۱۳۳۲ پرداخته و می نویسد؛

دوشنبه؛ ٢٦ مرداد

در ابتدای روز شاه از بغداد طی بیاناتی که از ایستگاه‌های رادیویی خارجی برای مردم ایران پخش شد اعلام کرد که بر اساس اختیارات ویژه‌ای که قانون اساسی به او داده است فرمان برکناری دکتر مصدق را صادر کرده و سرلشکر زاهدی را به جای او منصوب کرده است. حاکم در تبعید گفت که هنوز کناره‌گیری نکرده و مطمئن است مردم ایران به او وفادار هستند.

ساعت ١٠:٣٠ صبح رادیو از سرلشکر زاهدی خواست که خود را تسلیم مقامات کند. دکترمصدق نیز طی دستوری به ستاد ارتش خواستار ممانعت از فرار سرلشکر زاهدی شد.

ستاد ارتش!

مقتضی است به مامورین مربوطه اکیدا دستور فرمایید که نهایت مراقبت را به عمل آورند که از فرار سرلشکرش زاهدی جلوگیری شود چنان‌که تسامحی شود موجب مسوولیت خواهد شد.

نخست ‌وزیر دکتر محمد مصدق

مردم در نقاط مختلف با شور و هیجان زاید‌الوصفی به مجسمه‌های رضاخان حمله‌ور شده و آنها را به زیر می‌کشیدند و برای نخستین بار در دوره پهلوی نماد ابهت این خاندان فاسد و سرسپرده را شکستند. سرتیپ ریاحی دستور داده بود از پایین کشیدن مجسمه‌های رضاشاه نیز ممانعت

به عمل نیاید. از سوی دیگر در عراق نیز جمعی ازعشایر لر که به واسطه تخته قاپوکردن عشایر از ایران کوچ کرده بودند علیه شاه مفلوک تظاهرات به پا کردند. دکتر فاطمی نیز طی پیامی به مظفر اعلم سفیر ایران در بغداد که از هواداران دکتر مصدق بود او را از هرگونه مباشرت با شاه منع کرد.

از روز قبل ایستگاه سیا تلاش‌های فراوانی کرد تا بیانیه‌ای از سوی زاهدی منتشر شود. مصاحبه‌ای جعلی نیزترتیب داده شده بود. در این روز (٢٦ مرداد) ایستگاه سیا سعی می‌کرد فرمان‌ها را در سطح گسترده و با پوشش مطبوعاتی مناسب منتشر کند.

ساعت ١٣:٢٥ دکتر فاطمی مصاحبه‌ای مطبوعاتی ترتیب داده و به موضوع فرار شاه پرداخت. دکتر فاطمی همچنین نامه ذلیلانه امینی، کفیل وزارت دربار را که از زندان برای وی نوشته بود قرائت کرد.

اوایل بعدازظهر هندرسن، سفیر امریکا وارد تهران شد. هندرسن که از ١٣ خرداد برای رایزنی پیرامون کودتا به امریکا رفته بود مطابق نقشه سیا سفر خود را آنقدر طولانی کرد که هنگام وقوع کودتا در ایران نپاشد. دکتر غلامحسین مصدق (فرزند دکتر مصدق) و دکتر عالمی، وزیر کار از جانب دولت از هندرسن استقبال کردند.

شب هنگام شورای جنگ با حضور روز ولت، کارول، سرلشکر زاهدی، اردشیر زاهدی، سرلشکر گیلانشاه، برادران رشیدیان (اسدالله، سیف‌الله، قدرت‌الله) و سرهنگ فرزانگان در مجموعه سفارت امریکا تشکیل شد. این جلسه چهار ساعت به طول انجامید، نتیجه جلسه این شد که باید در ٢٨ مرداد اقداماتی صورت داد. در زمینه اقدام سیاسی قرار شد یک تظاهرات بزرگ با دعوت از مردم و ارتش برای حمایت از شاه در روز چهارشنبه (٢٨ مرداد) برگزار شود.

در بعد نظامی نیز قرار شد سرهنگ فرزانگان برای جلب همکاری سرهنگ تیمور بختیار، فرمانده تیپ زرهی کرمانشاه و اردشیر زاهدی برای جلب همکاری سرتیپ ضرغام فرمانده لشکراصفهان اعزام شوند.

سه شنبه؛ ٢٧ مرداد

ساعت ٧:٤٥ صبح شاه فراری به همراه همسرش با یک هواپیمای تجاری عادی متعلق به شرکت هواپیمای انگلیسی ماوراء بحار، بغداد را به مقصد رم ترک کرد. سفارت ایران در رم نیز حاضر به استقبال از شاه نشد.

از میان روزنامه‌های صبح، «داد» فرمان انتصاب زاهدی و همچنین مصاحبه‌ای از او را چاپ کرد. روزنامه «شاهد» نیز نسخه‌ای از فرمان را چاپ کرد. روزنامه «شجاعت» ارگان حزب توده بیانیه این حزب را با این مضمون چاپ کرد.

اوایل صبح دولت طی اعلامیه‌ای که از طریق رادیو منتشر شد مبلغ یکصد هزار ریال را به عنوان پاداش برای دادن اطلاعات راجع به مخفیگاه سرلشکر زاهدی اختصاص داد.

ساعت ١٠:٣٠ سرتیپ ریاحی طی ملاقاتی با افسران بلند پایه ارتش در سالن سخنرانی مدرسه نظامی و ایراد نطق برای آنان قانون ضد شورش را برای آنها قرائت و تاکید کرد که باید به دولت وفادار باشند. گویا این اقدام رییس ستاد ارتش در واکنش به اعتصاب غذای دانشجویان دانشکده افسری بود که در اعتراض به حذف نام شاه در مراسم صبحگاهی اعتصاب کرده بودند.

ساعت شش بعدازظهر هندرسن سفیر امریکا با دکتر مصدق ملاقات کرد.

عصر ٢٧ مرداد دکتر مصدق به فرمانداری نظامی دستور داد با تظاهرات توده‌ای‌ها مقابله شود و پس از آن نیز به سرتیپ ریاحی امر کرد به حفظ امنیت در اطراف محوطه سفارت امریکا و دفتر اصل چهار بپردازد.