چرا آمارهای جذب سرمایه ایران نزولی است؟

کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل (آنکتاد) در جدیدترین گزارش سالانه خود اعلام کرده سرمایه‌گذاری‌های مستقیم خارجی در ایران در سال ۲۰۱۴ نسبت به سال ۲۰۱۳ کاهش یافته اما سرمایه‌گذاری‌های ایران در کشورهای دیگر افزایش یافته است. به گزارش اقتصادنیوز جدیدترین گزارشی که از روند سرمایه‌گذاری‌های مستقیم خارجی منتشر شده، نشان می‌دهد کشورهای خارجی سال گذشته کمتر سرمایه‌های خود را وارد ایران کرده‌اند و در مقابل ایرانی‌ها هم در سال ۲۰۱۴ نسبت به سال قبل از آن، سرمایه‌های خود را بیشتر از کشور خارج کرده‌اند. بر اساس این گزارش تنها در سال ۲۰۱۴ میزان جذب سرمایه‌های خارجی در ایران کاهش نیافته است. روند نزول سرمایه‌گذاری در ایران از سال ۲۰۱۳ آغاز شده و ادامه یافته است. اگرچه ممکن است تحریم‌ها اولین و مهمترین عامل کاهش سرمایه عنوان شوند اما نکته قابل تامل در این آمارها این است که روند جذب سرمایه‌گذاری‌های خارجی در ایران یک روند نوسانی بوده است. یعنی از سال ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۲ روند جذب سرمایه صعودی بوده و یکباره از سال ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۴ روند نزولی شده و رتبه ایران کاهش چشمگیری را تجربه کرده است. موضوع این است که در همه این سال‌ها ایران درگیر تحریم‌های بین المللی بوده است. اما چه شده که در دو سال گذشته روند جذب سرمایه‌ها کند و نزولی شده اما در سال‌های قبل از آن هم که ایران درگیر همین مشکلات اقتصادی و سیاسی بوده ، سرمایه‌گذاری خارجی افزایش یافته است؟ کمیل طیبی، کارشناس اقتصاد بین‌الملل در گفت‌وگو با اقتصادنیوز در تشریح دلایل این موضوع می‌گوید: روند افزایش سرمایه‌گذاری‌ها واقعی نیست. نه آنکه این نهاد بین‌الملل آمار غیرواقعی منتشر کرده باشد، بلکه غیرواقعی به این معنا که این اعداد و ارقامی که در گزارش آمده احتمالا در قالب عقد قرارداد و تفاهم‌نامه‌هایی بوده که قرار بوده میان ایران و کشورهای دیگر امضا شود اما در همان مراحل اولیه مانده و اجرایی نشده. یعنی به عبارتی این اعداد نمایانگر سرمایه‌هایی است که قرار بوده وارد ایران شود اما نشدند. این کارشناس اقتصادی دلیل دیگری را هم محتمل می‌داند. اینکه شاید برخی از این سرمایه‌گذاری‌ها ورود سرمایه‌های دولتی از کشورهای دیگر با اهداف و مقاصد خاص میان دولت‌ها بوده باشد. یعنی به این معنا که سرمایه‌گذاری در بخش خصوصی و در بازار آزاد، ایران را به عنوان یک مبدا مناسب برای سرمایه‌گذاری تشخیص دهد نبوده بلکه ممکن است سرمایه‌هایی با نیات سیاسی بین کشورها وارد شده باشد. اما هرچه در آمار مربوط به ورود و جذب سرمایه‌ها باید با دیده تردید نگاه کرد، خروج سرمایه‌ها از ایران قطعی است. طیبی نبود ثبات و امنیت اقتصادی، رکود و تورم را از مهمترین عواملی می‌داند که سرمایه‌گذاران ایرانی را تشویق به خروج سرمایه‌های خود کنند. همین عاملی می‌شود که با مروری بر آمار ببینیم که سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی جذب شده توسط ایران در سال ۲۰۱۴ با کاهش ۳۰.۹۸ مواجه شده است. این درحالی است که ایران در سال ۲۰۱۳ نیز با کاهش ۳۵ درصدی جذب سرمایه‌گذاری خارجی نسبت به سال پیش از آن مواجه شده بود. ایران در سال ۲۰۱۳ بالغ بر سه میلیارد و ۵۰ میلیون دلار سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی جذب کرده بود که این رقم در سال ۲۰۱۴ به دو میلیارد و ۱۰۵ میلیون دلار کاهش یافته است. میزان سرمایه‌مستقیم خارجی جذب شده در سال ۲۰۱۲ نیز بالغ بر چهار میلیارد و ۶۶۲ میلیون دلار بوده است. بر اساس این گزارش، ایران در سال ۲۰۱۴ همچنین ۶۰۵ میلیون دلار سرمایه‌گذاری مستقیم در خارج انجام داده که این رقم با افزایش ۳۱۴ درصدی نسبت به سال قبل از آن مواجه شده است. ایران در سال ۲۰۱۳ بالغ بر ۱۴۶ میلیون دلار سرمایه‌گذاری مستقیم در کشورهای دیگر انجام داده بود. میان ۲۰۰ کشور جهان،‌ ایران با ۱۵ پله نزول در رتبه ۷۴ جهان از نظر میزان جذب سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در سال ۲۰۱۴ قرار گرفته است. بر این اساس میزان جذب سرمایه گذاری مستقیم خارجی ایران در این سال کمتر از ۷۳ کشور بوده است. این درحالی است که ایران در سال ۲۰۱۳ با ۱۰پله نزول در جایگاه ۵۹ قرار داشت و رتبه ایران در سال ۲۰۱۲ برابر با ۴۹ بود. اما جایگاه ایران تنها در سرمایه‌گذاری جهانی کاهش نیافته است. موقعیت ایران در منطقه خاورمیانه هم تنزل کرده است. آمار ارائه شده از سوی آنکتاد نشان می‌دهد ایران از نظر جذب سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در سال ۲۰۱۴ میان ۱۴ کشور غرب آسیا رتبه ششم را به خود اختصاص داده، در حالی که رتبه ایران در سال گذشته سه اعلام شده بود. در این منطقه ترکیه با جذب ۱۲.۱۴ میلیارد دلار سرمایه گذاری مستقیم خارجی رتبه نخست را به خود اختصاص داده است و امارات با جذب ۱۰.۰۶ میلیارد دلار در رتبه دوم قرار گرفته است. بعد از این دو، عربستان با ۸.۰۱۲ میلیارد و عراق با ۴.۷۸۲ میلیارد دلار جذب سرمایه در رتبه‌های بعد قرار دارند.