با «انتقال پایتخت» قرار است چه اتفاقی بیفتد؟

۲۰۰ سالی می‌َشود که تهران پایتخت ایران است. حالا می‌خواهند پس از ۲۰۰ سال مشاهده فراز و نشیب‌ها و ساخت‌وسازهای متعدد عنوانش را به شهری دیگر بدهند. ساخت‌وسازهایی که شاید دیگر در هیچ شهری تکرار نشود. به گزارش اقتصادنیوز، داستان انتقال پایتخت از سال‎های پیش کلید خورده است و هر از گاهی به آن توجه می‎شود و دوباره مدتی دیگر در سکوت می‎رود . حالا دوباره موضوع انتقال پایتخت روی میز دولت جدی‌تر از همیشه قرار گرفته و بحث انتقال تهران تا جایی که موافقت قوه مجریه را به دنبال داشته،‌داغ شده است. با طرح انتقال پایتخت در ماه گذشته، این سومین دهه‌ای می‌شود که بحث انتقال پایتخت مطرح شده اما هنوز اجرایی نشده است. داستان از کجا شروع شد؟ دی ماه سال ۸۶ بود که محمد جهرمی در قامت وزیر کار اعلام کرده بود: موضوع انتقال پایتخت همچنان ضرورت دارد. پس از آن نیز سه بار دیگر خبر انتقال پایتخت داغ شد تا اینکه در نهایت نیمه دوم اردیبهشت ماه امسال طرح انتقال پایتخت تائید شد.در مواردی این موضوع با انتقادات و در مواردی دیگر با استقبال همراه شد . داستان انتقال پایتخت درست پس از پایان جنگ تحمیلی و پس از وضعیت نامناسب شهر تهران مطرح شد . شهری که از لحاظ آلودگی هوا، ترافیک سنگین و خیابان‌های نامرتب و ظاهر تقریبا به هم ریخته‌اش دیگر شبیه پایتخت نبود و بیشتر محلی به عنوان پناهگاهی برای کسب درآمد شد . در همین زمان نیز مسوولان کشور از جمله شورای‌عالی امنیت ملی و کمیسیون امنیت ملی مجلس را بر آن داشت تا طرح انتقال پایتخت به شهر دیگری را بررسی کنند. در این میان غلامحسین کرباسچی، شهردار وقت تهران با پذیرش اصلاح و بازسازی نازیبایی‌ها و ناکارآمدی‌های پایتخت و اصرار بر اجرای آن، اندیشه انتقال پایتخت را کمی به تاخیر انداخت تا اینکه در سال ۱۳۸۳ در پی وقوع زلزله بم و هشدارهایی که کارشناسان درباره احتمال وقوع زلزله در تهران دادند، بررسی موضوع انتقال پایتخت از تهران به شهری دیگر توسط حسن روحانی، دبیر وقت شورای‌عالی امنیت ملی مطرح شد. به گفته وی، شورای‌ عالی امنیت ملی طرح‌های میان‌مدت و بلندمدت انتقال پایتخت به نقطه‌ای دیگر را با جدیت بیشتری بررسی می‌کند، چرا که از نظر شورای‌عالی امنیت ملی، تهران به دلیل قرار گرفتن روی خط زلزله برای پایتخت بودن مناسب نیست. آن زمان بود که کارشناسان تاکید داشتند در صورت وقوع زمین‌لرزه شدید در تهران، نه‌تنها سازه‌های شهر، بلکه ساختار اداری و حکومتی کشور نیز دستخوش اختلال می‌شود و سازماندهی فعالیت‌های امدادرسانی را هم دشوار می‌کند. جهرمی به عنوان یکی از پیشنهاددهندگان انتقال پایتخت گفته بود: مشکلات شهر تهران مربوط به جغرافیای تهران نیست و با توجه به جمعیت استان و شهر تهران مشکلات آن به کل کشور مربوط می‌شود. وی همچنین علت به نتیجه نرسیدن مطالعات اولیه انتقال پایتخت در سال‌های گذشته را، پیگیری‌های بیش از حد شهرداری در آن زمان عنوان کرده بود. وی با بیان اینکه با انتقال پایتخت و مراکز سیاسی بخشی از مشکلات حل می‌شود، اشاره کرد که این مساله در دستور کار شورای مسکن قرار گرفته است. در ۱۸ شهریور ماه سال ۸۶ در دولت نهم طرح «انتقال کارکنان دولت به شهرهای کوچک» به کلیه دستگاه‌ها، وزارتخانه‌ها و موسسات دولتی سراسر کشور ابلاغ شد. در راستای این ابلاغیه اعلام شد که قرار است دولت بر اساس این طرح، تسهیلات قابل توجهی را به آن دسته از کارکنان خود که به تغییر محل اشتغال خود از کلان‌شهرها (تهران، مشهد، تبریز، اصفهان، کرج، شیراز، قم و اهواز) تمایل دارند، اختصاص دهد. تسهیلاتی که شاید کمتر رنگ و بوی واقعی بودن به خود گرفتند. به گزارش اقتصادنیوز، حدود هشت سال گذشته که طرح انتقال پایتخت قوت گرفته بود بسیاری از کارشناسان شهری این انتقال را بیهوده و بدون برنامه‌ریزی اعلام کردند و در مقابل برخی دیگر انتقال پایتخت را فرصتی برای کاهش مهاجرت‌ها دانستند .اما یکی دیگر از مشکلاتی که گریبان پایتخت را گرفته بود و در حال حاضر نیز بیش از پیش مساله‌ساز شده ، کم آبی شدید در این شهر و مهمتر از آن یافتن شهری با موقغیت تامین آب مورد نیاز بود. مینو رفیعی، صاحب‌نظر بخش مسکن پس از مطرح شدن طرح انتقال تهران گفت که تاکنون دوبار این بحث در کشور در سال‌های گذشته مطرح شده است. اما به دلیل آنکه انتقال پایتخت از تهران با مشکل بزرگی به نام «تامین آب» مواجه است، هر دو بار موضوع انتقال به نوعی با شکست مواجه شده است . به گفته وی، در حال حاضر شهری که در آن به اندازه جمعیت یک پایتخت، آب شرب موجود باشد، وجود ندارد. چنانچه پایتخت از تهران منتقل شود، به طور قطع قیمت زمین و مسکن در تهران به عنوان شهر پیشتاز و تاثیرگذار در گرانی مسکن به تعادل منطقی خواهد رسید. ویژگی های یک پایتخت چیست؟ به طور طبیعی همان طور که پایتخت کشوری باید از نظر وسعت ظرفیت پذیرش ساختمان های اداری و تجاری را داشته باشد ، باید از نظر امنیت و تمرکز و تسلط به اطرافش احاطه لازم را داشته باشد که تا کنون تهران این شرایط را داشته است . پس از جنگ تحمیلی اندکی فشار اقتصادی و جمعیتی به تهران وارد و باعث افزایش بی رویه جمعیت آن شده است . بنابر این در برخی تصمیم‌گیری‌ها مقرر شده است که ابتدا وزارتخانه‌ها و ساختمان‌های اداری دولتی انتقال یابند . اما در ابتدا، طرح این موضوع با مخالفت‌هایی همراه شد، به گونه‌ای که هنوز در کشور شهری به اندازه ظرفیت تهران یافت نشده است که بتواند ظرفیت پذیرش این زیر ساخت‌ها را داشته باشد. بنابراین این طرح تا سال ۹۱ کمی در کش و قوس تصمیمات بهارستانی‌ها بود، تا جایی که در اواخر دولت دهم و در نیمه دوم سال ۹۱ مطرح شد. در آن سال نیز به دلیل نزدیکی به انتخابات ریاست جمهوری سال ۹۲ این بحث مسکوت ماند و فقط یک یا دومرتبه در محافل دولتی از آن صحبت شد و دوباره به سکوت رفت؛ تا جایی که وزیر کشور در سال ۹۲ و پس از انتخاب ریاست جمهوری سال ۹۲ اعلام کرد که انتقال پایتخت در مرحله نخست مطالعه است و نمی‌توان بازه کوتاه‌مدتی را برای اجرای آن تعیین کرد. احتمال انتقال پایتخت در بلندمدت امکان‌پذیر است. نظر مسئولان از انتقال پایتخت چه بود؟ عبدالرضا رحمانی فضلی در قامت وزیر کشور درباره انتقال پایتخت گفته است: هنوز شهر جایگزین تهران به عنوان پایتخت مشخص نشده است ولی این طرح در حال بررسی است. پس از آن نیز سردار سرلشکر صفوی، دستیار و مشاور عالی فرمانده کل قوا درباره انتقال پایتخت اعلام کرد: جغرافیای سیاسی مدیریت بهینه مردم و سرزمین است و مهمترین وظیفه هر دولت مردم‌پایه، ایجاد امنیت و حفظ امنیت در برابر تهدید است. وی در پیشنهادات خود، با اشاره به مشکلات محیط شهری تهران بیان کرد که خروج تعداد زیادی از بنگاه‌های صنعتی، مالی، آموزشی و خدماتی از تهران و جلوگیری از ساخت‌وسازهای بی‌ضابطه در تهران، باید مورد توجه قرار گیرد. اما در اسفندماه سال گذشته حسن روحانی، رئیس جمهوری در پیامی به همایشی تحت عنوان «تمرکززدایی و ساماندهی پایتخت» اعلام کرد که بی‌شک «طرح امکان‌سنجی انتقال پایتخت سیاسی و اداری کشور و ساماندهی و تمرکززدایی از تهران»، در صورت پیگیری جدی می‌تواند در افق‌های زمانی کوتاه‌مدت، میان مدت و بلندمدت، مشکلات و تنگناهای موجود را به حداقل رسانده و به شکل مطلوب مرتفع سازد. به گفته روحانی نزدیک به سه دهه است، بحث انتقال پایتخت مطرح شده است. ازدحام جمعیت، تمرکز اقتصادی، سیاسی و تجاری، موضوعات محیط زیست شهری، معضل ترافیک، پایین بودن شاخص‌های کیفیت زندگی و از همه مهم‌تر خطر راهبردی زلزله، الزاماتی است که باعث شده تا همگان به عنوان یک تهدید جدی به مخاطره‌آمیز بودن این تمرکز اذعان کنند. آخرین وضعیت انتقال تهران پس از اظهارنظرهای مسئولان و تصمیم‌گیری‌های دولتی‎ها بر سر انتقال پایتخت در نهایت هفته گذشته با تصویب طرح مجلس در شورای نگهبان، دولت مکلف به تشکیل شورای ۱۵ نفره برای امکان‌سنجی «انتقال پایتخت» شد تا تصمصمیات نهایی انتقال پایتخت اعلام شود. نوزدهم اردیبشهت امسال با تصویب طرح مجلس در شورای نگهبان، دولت مکلف به تشکیل شورای ۱۵ نفره برای امکان‌سنجی «انتقال پایتخت» شد. این طرح بهمن ماه سال ۹۱ تحت عنوان «انتقال پایتخت اداری-سیاسی» توسط ۵۲ نماینده نوشته شد؛ اما سال ۹۲ با چکش‌کاری مسوولان دولتی، از لحاظ محتوا و عنوان، تغییر اساسی پیدا کرد و مقرر شد گزینه «انتقال» بدون پاک شدن صورت مساله که همان تهدیدهای جمعیتی و زیست‌محیطی تهران است، در دستور کار قرار بگیرد. اکنون با تایید نهایی طرح اصلاحی تحت عنوان «امکان‌سنجی انتقال مرکز سیاسی و اداری کشور و ساماندهی و تمرکززدایی از تهران»، باید شورایی مرکب از ۱۵ شخصیت حقوقی شامل رئیس‌جمهور، چهار وزیر، شهردار و رئیس شورای شهر تهران، رئیس ستاد کل نیروهای مسلح، چهار نماینده مجلس و روسای سه سازمان دولتی تشکیل شود. بر این اساس این شورا باید حداکثر ظرف دو سال، دو ماموریت مطالعاتی مرتبط با پایتخت را به سرانجام برساند. در گام اول، گزینه «پایتخت ماندن تهران» مشروط به شناسایی راهکارهای مقابله با حداقل شش تهدید سکونتی این کلان‌شهر، بررسی می‌شود و در صورت حصول نتایج منفی، مطالعات بر «چگونگی انتقال پایتخت اداری- سیاسی» متمرکز می‌شود. فعلا اعضای کلیدی شورا که بیشترین نقش را در تصمیم‌گیری برای سرنوشت پایتخت دارند، نظراتشان با یکدیگر متفاوت است. با تایید محتوای یک طرح مصوب مجلس در شورای نگهبان، دولت مکلف شد یک‌بار برای همیشه ایده چندین ساله «انتقال پایتخت» را به دور از هر نوع اظهار‌نظر سطحی و هیجانی، در یک شورای ۱۵ نفره برای مدت حداکثر دو سال «مطالعه و امکان‌سنجی» کند. شورای نگهبان آخر هفته گذشته، برای بار دوم طرح «امکان‌سنجی انتقال مرکز سیاسی و اداری کشور و ساماندهی و تمرکززدایی از تهران» را بررسی کرد و پس‌از اطلاع از اصلاحاتی که نمایندگان مجلس برای رفع اشکالات موجود در آن انجام داده بودند، کل طرح را فاقد مغایرت با موازین شرع و قانون اساسی تشخیص داد و سرانجام آن را تایید کرد. برخی مقامات حوزه شهرسازی در دولت که بیشترین تلاش برای اصلاح شکل اولیه طرح «انتقال پایتخت» را به خرج دادند، معتقدند: چنانچه بحث جابه‌جایی پایتخت بدون در نظر گرفتن اوضاع آشفته کلان‌شهر تهران، در اولویت قرار بگیرد، نه‌تنها باری از مشکلات تهران کاسته نمی‌شود که پایتخت جدید در فاصله کوتاهی به همین عوارض دچار خواهد شد. حالا با وجود موافقت ریاست جمهوری بر سر این طرح این بار،‌شهردار تهران می‌گوید که انتقال پایتخت سیاسی و اداری امکان‌پذیر نیست. تحقیقاتی که نیمه سال گذشته توسط یک عضو شورای عالی شهرسازی و معماری انجام شد، نشان می‌دهد که تشکیل پایتخت جدید به ۳۰ هزار میلیارد تومان اعتبار و ۲۵ سال زمان نیاز دارد که تامین این اعتبار از توان دولت خارج است؛ ضمن اینکه تهدیدها علیه تهران محتاج درمانی سریع‌تر از انتقال است. به هر ترتیب، با ابلاغ قانونی که هفته گذشته به تصویب شورای نگهبان رسید، همه نظرها، تحقیقات و مواضع مخالفان و موافقان درباره «انتقال پایتخت» باید در شورایی مرکب از ۱۵ نفر، به بحث و بررسی گذاشته شود و این بار، همه گزینه‌ها درباره مقر آتی پایتخت، باید با لحاظ دغدغه‌های مربوط به «ساماندهی، تمرکززدایی و سبک‌سازی تهران» امکان‌سنجی شود. به گزارش اقتصادنیوز، پس از انتظار سه دهه برای انتقال پایتخت کشور ،‌انگار مسئولان دولتی این بار بیش از گذشته بر اجرای این طرح تاکید دارند و تا زمان اجرایی نشدن آن قصد دست کشیدن از طرح را ندارند.