هزینه‌های مسرفانه شاه دم‌به‌دم در تزاید بود
دنیای اقتصاد: سر آرتور هاردینگ، وزیرمختار بریتانیا در ایران در دوره مظفرالدین‌شاه در سال‌های ۱۹۰۰ تا ۱۹۰۵، در خاطرات خود به نخستین سال‌های ماموریتش اشاره میکند.
به گزارش گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد-فاطمه نصیری؛ سر آرتور هاردینگ، وزیرمختار بریتانیا در ایران در دوره مظفرالدین‌شاه در سال‌های ۱۹۰۰ تا ۱۹۰۵، در خاطرات خود به نخستین سال‌های ماموریتش اشاره میکند. او معتقد است صدراعظم برای تامین هزینه‌های مسرفانه و روزافزون شاه، تصمیم به نوسازی تشکیلات گمرک و سپردن آن به بلژیکی‌ها گرفت. هاردینگ در این باره می‌نویسد:« «در نخستین سال‌های ماموریتم در ایران، صدر اعظم، که مایل بود درآمد کشور خود را افزایش دهد، زیرا هزینه‌های مسرفانه شاه، که دمبدم در تزاید بود چنین افزایشی را ایجاب می‌کرد، سرانجام مصمم شد تشکیلات گمرک ایران را نوسازی کند و اداره امور آن را به دست کارمندان اروپایی که از کشور بیطرف بلژیک استخدام شده بودند بسپارد.»
او همچنین در ادامه خاطراتش می‌نویسد:« «ولی به هر تقدیر، این نکته روشن بود که اگر پاشاه ایران نیاز مجدد به پول داشته باشد- کما اینکه مسلما داشت چون قصدش این بود که برای مشاوره با پزشکان خارجی در سال آینده سفری مجدد به اروپا بکند- هزینه این مسافرت باید هرچه زودتر تخمین و از جایی تهیه شود. پزشکان معالج شاه متفق القول نظر داده بودند که معظم له باید در حمام‌های آب معدنی کنتر کسویل استحمام کند و در قبال این دستورالعمل صریح طبی، موضوع مسافرت ملوکانه به اروپا جنبه‌ای کاملاً جدی به خود گرفت و صدراعظم مأمور شد پولی را که اعلی حضرت برای انجام این نظر لازم داشت از جایی تهیه کند.»
آرتور هاردینگ در نهایت نیز به عصبانیت وزیر مختار انگلستان نیز در این زمینه اشاره میکند و می‌گوید:« و البته عصبانیت وزیر مختار بی جهت هم نبود، زیرا به چشم خود می‌دید با این سابقه‌هایی که ایجاد شده، انگلستان در آتیه همیشه خواهد توانست برای پرداخت هزینه‌های مسرفانه شاه تامین اعتبار کند و برای رسیدن به این منظور از راهی بسیار ساده وارد شود، به این معنی که خود در کناری بایستد واعتبارات مورد نیاز شاه را در اختیار بانک شاهی بگذارد تا آنها به اسم خود به دولت ایران قرض بدهند...»
