از جشن پیروزی تا آزمون دشوار کشورداری

به گزارش گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد: جنبش اعتراضات دانشجویی صربستان با کنار زدن «الکساندر ووچیچ»، رهبر دیرپای این کشور در انتخابات روز یکشنبه، کاری را انجام داد که معترضان در دیگر پایتخت‌های اروپایی تنها می‌توانند رویای آن را در سر داشته باشند. اما اکنون بخش دشوار و عملی کشورداری آغاز می‌شود؛ کاری که نه دانشجویان و نه نامزدهای منتخب آن‌ها هیچ‌گونه تجربه‌ای در آن ندارند. «ادوارد مک‌آلیستر» و «الکساندر واسوویچ» در گزارشی برای رویترز نوشتند، هنگامی که ووچیچ اواخر روز یکشنبه در یک رأی‌گیری تاریخی که نقطه عطفی بر دو سال اعتراضات مسالمت‌آمیز ضددولتی بود، به شکست خود اعتراف کرد، ده‌ها هزار نفر در سراسر کشور به خیابان‌ها آمدند تا به جشن و پایکوبی بپردازند.

اما در حالی که جمعیت غرق در شادی، منورها و وسایل آتش‌بازی را روشن کرده و آواز می‌خواندند، پرسش‌هایی همچنان پابرجا بود: چه کسی از دل این جنبش بدون رهبر به عنوان نخست‌وزیر سر بر خواهد آورد؟ سیاست‌های او دقیقاً چه خواهد بود؟ آیا گروهی از افراد ناشناس سیاسی بدون هیچ‌گونه پیشینه تشکل‌یافته‌ای می‌توانند در کنار یکدیگر بمانند تا اقتصاد را تقویت کنند، ریشه فساد را بخشکانند و روابط پیچیده بین‌المللی را مدیریت کنند؟ پاسخ به این پرسش‌ها تعیین‌کننده ثبات سیاسی صربستان (بزرگ‌ترین اقتصاد بالکان غربی) و روابط آن با چین، روسیه و بزرگ‌ترین شریک تجاری‌اش، یعنی اتحادیه اروپا، خواهد بود. موسسه تحقیقاتی «تنیو گلوبال» در گزارشی اعلام کرد که پیروزی دانشجویان «احتمالاً تغییرات گسترده نهادی و سیاستی را با محوریت مبارزه با فساد، حاکمیت قانون و خدمات عمومی بهتر به راه خواهد انداخت. با این حال، مقاومت بوروکراتیک در برابر اصلاحات و تجربه محدود این جنبش در امر کشورداری می‌تواند این گذار را چالش‌برانگیز کند.»

جنبش اعتراضی پس از آن آغاز شد که در سال ۲۰۲۴ در پی فروریختن سایبان یک ایستگاه قطار در شهر نووی‌ساد ۱۶ نفر جان باختند و تظاهرات به رهبری دانشجویان خواستار پاسخگویی و پایان دادن به فساد شدند. با وجود نداشتن هیچ‌گونه چهره شاخص و رهبر مشخص، دانشجویان حمایت گسترده‌ای به دست آوردند و پیش از انتخابات، ۲۵۰ نفر از دانشگاهیان، وکلا، پزشکان، بازیگران، کشاورزان و نوازندگان را برای نمایندگی خود انتخاب کردند. این جنبش و برخی از نامزدهای ارشد در فهرست آن، چشم‌اندازی از رویکرد خود ارائه داده و وعده یک برنامه داخلی مبارزه با فساد با محوریت تحولات نهادی اساسی را داده‌اند.

آن‌ها کوزوو (استان جنوبی سابق صربستان که در سال ۲۰۰۸ اعلام استقلال کرد) را به رسمیت نمی‌شناسند، اما می‌خواهند همه‌پرسی درباره عضویت صربستان در اتحادیه اروپا برگزار شود؛ اتحادیه‌ای که روابط با آن در سال‌های اخیر به تیرگی گراییده است. چهره‌های برجسته این فهرست شامل «ایلیا سردانوویچ»، متخصص قلب و رئیس فهرست نامزدهای دانشجویان؛ «دژان سوسکیچ»، رئیس پیشین بانک مرکزی؛ و «رادومیر ساجچیچ»، استاد دانشگاه بلگراد هستند که پس از پیروزی، به نمایندگی از دانشجویان سخنرانی کردند. اما هیچ قطعیتی وجود ندارد که هیچ‌یک از آن‌ها پست وزارت را بر عهده بگیرند. هنوز باید دید که آیا نامزدها می‌توانند یک دولت منسجم تشکیل دهند که بر سر سیاست‌ها به اندازه کافی توافق داشته باشد تا از اکثریت قاطع پارلمانی خود برای ایجاد تغییر استفاده کند.

«کاتارینا پوپویچ»، استاد دانشگاه بلگراد، گفت: «(جنبش دانشجویی) چنان تحولی در فرهنگ صربستان ایجاد کرد که فقط باید ببینیم آیا دوام می‌آورد یا خیر.» او افزود: «ما فقط امیدواریم اهداف بزرگی وجود داشته باشد که بتواند آن‌ها را به اندازه کافی در کنار هم نگه دارد تا ساختار موجود را برچینند.» بر اساس قانون اساسی صربستان، نامزدهای دانشجویان پس از اعلام نتایج نهایی توسط کمیسیون انتخابات ایالتی و تشکیل پارلمان، ۹۰ روز فرصت دارند تا دولت را تشکیل دهند.

زمان اهمیت دارد؛ به‌ویژه با توجه به اینکه بودجه باید پیش از پایان سال و در شرایط رو به رشد سطوح بدهی‌های عمومی و خصوصی به تصویب برسد، در حالی که هرگونه تلاش برای پایان دادن به فساد نیازمند بازنگری در پلیس، سازمان‌های اطلاعاتی و اصلاحات قضایی است. «بوژو پرلوویچ»، وکیل اهل بلگراد و وزیر مشاور اسبق کشور، گفت که نهادهای دولتی پس از ۱۴ سال حاکمیت ووچیچ نیازمند «سم‌زدایی» هستند. پرلوویچ هشدار داد که «حزب پیشرو صربستان» (SNS) به عنوان یک اپوزیسیون قوی ظاهر خواهد شد و دولت جدید باید از جایگاه خود دفاع کند. ووچیچ و حزبش بارها اتهامات مربوط به سرکوب و فساد را رد کرده‌اند.

در روسیه، متحد سنتی صربستان و تأمین‌کننده اصلی گاز طبیعی آن، «دیمیتری پسکوف»، سخنگوی کرملین، از ووچیچ تمجید کرد، اما از تبریک گفتن به دانشجویان خودداری ورزید. «یوو باکیچ»، جامعه‌شناس، مدرس دانشگاه و نماینده فهرست دانشجویان، به تلویزیون «آرتی بالکان» روسیه گفت: «ما به روسیه هم به عنوان یک قدرت بزرگ و هم به عنوان شریک مهم تاریخی و در بسیاری از موارد محافظ خود احترام می‌گذاریم.» او افزود که هیچ تغییری در سیاست خارجی صربستان در قبال روسیه، از جمله عدم اعمال تحریم علیه مسکو، رخ نخواهد داد. اوکراین نیز که از تجهیزات نظامی صربستان به عنوان کمک غیرمستقیم در جنگ خود برای دفع تهاجم چهارساله روسیه بهره برده است، تحولات را به دقت زیر نظر دارد./