قمار ایلان ماسک برای انتقال دیتاسنترها به فضا
به گزارش گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد-نگار حجتی؛ اسپیساکس چشماندازی تریلیون دلاری از استقرار میلیونها ماهواره خورشیدی در مدار زمین را به سرمایهگذاران ارائه کرده است؛ ماهوارههایی که به تراشههای قدرتمند برای اجرای پردازشهای هوش مصنوعی مجهزند. این طرح وعده شکلگیری بازار جدیدی به نام دیتاسنترهای مداری را میدهد و تلاشی از سوی شرکت ایلان ماسک برای تسلط بر لایهای حیاتی از اقتصاد هوش مصنوعی است.به گزارش فایننشال تایمز، اسپیساکس که در ماه ژوئن ورود طوفانی خود را به بازار سهام رقم زد پیشبینی میکند پرتاب این دیتاسنترهای فضایی را از سال آینده میلادی آغاز کند. در این میان راکت غولپیکر استارشیپ با ارتفاع بیش از ۱۲۰ متر نقش محوری در اجرای این برنامه دارد. ماسک همین ماه به سرمایهگذاران اطمینان داد که این ایده رویایی دوردست و متعلق به آیندهای نامعلوم نیست.
با این حال بررسی اسناد شرکت، مدارک فنی و مصاحبه با مهندسان هوافضا نشان میدهد که اسپیساکس برای اجرای این طرح در مقیاس کلان باید سه چالش درهمتنیده و بزرگ را حل کند. این چالشها شامل پرتاب ارزانقیمت راکتها با سرعت و دفعات بیسابقه، خنک کردن کامپیوترهای پرمصرف در خلأ و جایگزینی منظم آنها با جدیدترین فناوریهای تراشه است. امیدنامه عرضه اولیه سهام این شرکت نیز به روشنی نشان میدهد که این قمار تا چه حد ریسکپذیر و گمانهزنیمحور است. اسپیساکس در این سند اذعان کرده که بسیاری از ابتکارات آنها از جمله توسعه پردازش مداری هوش مصنوعی در مقیاس کلان با پیچیدگیهای فنی قابلتوجه و فناوریهای اثباتنشده یا حتی ناموجود روبرو است و ممکن است هیچگاه به توجیه تجاری نرسد.
کریستوفر اسمیت مهندس ارشد هوافضا در آزمایشگاه علوم فضایی دانشگاه کالیفرنیا معتقد است چالشهای لجستیکی چنین تلاشی بسیار عظیم خواهد بود. اسمیت محاسبه کرده است که برای حفظ منظومهای متشکل از یک میلیون ماهواره که اسپیساکس آن را استارمایند نامیده این شرکت باید روزانه بیش از نه فروند از راکتهای استارشیپ خود را به فضا پرتاب کند. این محاسبه با این فرض انجام شده که تراشههای موجود در دیتاسنترهای مداری باید هر پنج سال یک بار تعویض شوند و هر راکت نیز توانایی حمل ۶۰ ماهواره را داشته باشد. استارشیپ به گونهای طراحی شده که بتواند تعداد بسیار بیشتر و ماهوارههای به مراتب بزرگتری را نسبت به پرتابگرهای قبلی حمل کند تا هزینه انتقال محموله به فضا کاهش یابد. اما این راکت هنوز نتوانسته قابلیت استفاده مجدد به شکل کامل را اثبات کند و در چندین پرتاب آزمایشی نیز با شکست مواجه شده است.
تاکنون تنها هشت پرتاب موفق برای این راکت ثبت شده است در حالی که فالکون ۹ به عنوان پرکارترین راکت اسپیساکس سال گذشته ۱۶۵ بار یعنی تقریبا هر دو روز یک بار به فضا پرتاب شد. اسپیساکس در اسناد عرضه اولیه خود نوشته است که در نهایت میتواند به مقیاس هزاران پرتاب استارشیپ در سال دست یابد اما زمان دقیق رسیدن به این هدف را مشخص نکرده است. جورج لوردوس معمار سیستمهای فضایی و مدرس موسسه فناوری ماساچوست میگوید استقرار یک منظومه اولیه از ماهوارههای هوش مصنوعی تا سال ۲۰۲۸ امکانپذیر به نظر میرسد اما سوال اصلی درباره ابعاد و گستردگی این منظومه است. ایلان ماسک اخیرا در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد که اولین ماهوارههای هوش مصنوعی مجهز به تراشههای انویدیا در سهماهه چهارم سال ۲۰۲۷ پرتاب خواهند شد و برنامههایی برای دستیابی به مقیاس قابلتوجه در سال ۲۰۲۸ وجود دارد. لوردوس تاکید میکند که اسپیساکس برای ساخت یک شبکه عظیم ماهوارهای در سالهای آینده باید زمان آمادهسازی مجدد بوسترها و مراحل بالایی راکت استارشیپ را به شدت کاهش دهد.
چالش خنکسازی در خلأ فضایی
چالش بعدی یافتن راهی برای خنک نگه داشتن دیتاسنترها در مدار است. اگرچه فضا در ظاهر با دمای منفی ۲۷۰ درجه سانتیگراد بسیار سرد است اما همزمان یک خلأ تقریبا کامل به شمار میرود. این یعنی محیط فضا فاقد ذراتی است که فرآیندهای رسانش و همرفت گرما به آنها وابستهاند. اسپیساکس ماکتی از ماهواره مورد نظر خود را در وبسایتش منتشر کرده که نشان میدهد این شرکت قصد دارد از رادیاتورهای بازشونده با مساحت کلی ۱۶۰ متر مربع استفاده کند که تقریبا معادل ابعاد دو زمین بدمینتون است. ماهوارههای قبلی استارلینک از سیستمهای خنککننده غیرفعال برای دفع گرما استفاده میکردند اما حجم توان تولیدی هر یک از دیتاسنترهای هوش مصنوعی که در نقطه اوج به حدود ۲۵۰ کیلووات میرسد نیازمند تجهیزات قدرتمندتری است. اسپیساکس در نظر دارد از پمپها و یک مدار خنککننده مایع برای انتقال گرما از واحد پردازش مرکزی به رادیاتورها استفاده کند. این سیستم مشابه مکانیزمی است که در ایستگاه فضایی بینالمللی به کار رفته و آمونیاک را در شبکه خنککننده خود پمپاژ میکند.
مکنزی سندبرگ مهندس حرارتی در شرکت فناوریهای خنککننده پیشرفته که پیشتر در اسپیساکس کار میکرد میگوید آنچه اکنون پیشنهاد شده نسخه به شدت قدرتمندتری از این سیستم است اما انجام آن غیرممکن نیست. به گفته سندبرگ کارآمدترین راه برای خنک کردن دیتاسنترهای مداری توزیع تراشهها در سطح رادیاتورهاست. با این حال اسپیساکس به جای این کار تراشهها را درون یک واحد پردازش مرکزی متمرکز کرده است. تصمیمی که سندبرگ معتقد است احتمالا به چالش محافظت از قطعات در برابر تشعشعات کیهانی ارتباط دارد. تجهیزات الکترونیکی در فضا به شدت در معرض آسیب ذرات پرانرژی هستند. برخورد این ذرات با تراشهها میتواند باعث بروز مشکلاتی مانند تغییر وضعیت بیتها شود که در آن صفرویکهای ذخیره شده در مدارهای الکتریکی به هم میریزند. این اتفاق میتواند پیامدهای سنگینی مانند تخریب دادهها از کار افتادن کامپیوترها یا اختلال در سیستمهای ناوبری به همراه داشته باشد. مهندسان فضایی بر این باورند که سپر تشعشعی محتملترین راه برای محافظت از قطعات الکترونیکی است و محدود کردن این مدارها به یک واحد مشخص میزان مواد مورد نیاز برای ساخت سپر را کاهش داده و باعث صرفهجویی در جرم ارزشمند محموله میشود.
معضل دیگری که اسپیساکس باید با آن دست و پنجه نرم کند چالش تعویض ماهوارههاست که هم برای همگام ماندن با پیشرفتهای تکنولوژیک روی زمین و هم برای خارج کردن ماهوارههای از رده خارج ضروری است. اسپیساکس تاکنون در برنامه استارلینک ماهوارههای خود را پس از حدود پنج سال کارکرد تعویض کرده و با خارج کردن آنها از مدار اجازه داده تا در جو زمین بسوزند. اما نگرانیهای فزایندهای وجود دارد که سوختن فضاپیماها هنگام ورود مجدد به جو باعث آلودگی اتمسفر با فلزاتی میشود که اثرات آنها بر سیاره ما هنوز به طور کامل شناخته نشده است. جاناتان مکداول اخترفیزیکدان سابق هاروارد و کارشناس پرتابهای ماهوارهای معتقد است وقتی حجم فعالیتهای فعلی اسپیساکس در جو زمین را صد برابر افزایش دهید سوالات و ابهامات بسیار بزرگی شکل میگیرد. اسپیساکس در ماه مه با ارائه سندی به نهادهای نظارتی آمریکا اعلام کرد که قصد دارد برخی از ماهوارهها را از طریق ورود کنترلشده به جو نابود کند اما برای از بین بردن سایر ماهوارهها خواستار انعطافپذیری در انتخاب روش کار شده است.
این شرکت همچنین باید خطر روزافزون زبالههای فضایی و احتمال برخورد آنها با ماهوارهها را مدیریت کند. مکداول میگوید این مسئله به دلیل ابعاد بزرگ پنلهای خورشیدی دیتاسنترهای مداری که او آنها را به زبالهجمعکنهای ۷۰۰ متر مربعی تشبیه میکند به شدت چالشبرانگیز خواهد بود. حتی اگر این مشکلات مهندسی حل شوند اسپیساکس همچنان باید توجیه اقتصادی این طرح را در رقابت با دیتاسنترهای زمینی اثبات کند. لوردوس از موسسه امآیتی تاکید دارد که موفقیت طرح دیتاسنتر مداری اسپیساکس کاملا به دوام اقتصادی آن گره خورده است. این شرکت از نظر تاریخی همواره توانسته با در دست گرفتن کنترل زنجیره تامین هزینههای خود را کاهش دهد و اکنون همین رویه را برای استارشیپ و دیتاسنترهای مداری آن در پیش گرفته است. بر اساس اسنادی که یکی از زیرمجموعههای اسپیساکس به مقامات محلی ارائه کرده این شرکت در ماه ژوئیه احداث یک خط لوله هشت مایلی گاز طبیعی به تاسیسات پرتاب خود در تگزاس را آغاز کرده است. این اقدام میتواند به تسریع انتقال سوخت به استارشیپ کمک کند؛ راکتی که طبق تحلیلهای شرکت کویلتی اسپیس بر اساس اسناد سازمان هوانوردی فدرال در هر پرتاب حدود ۳.۴ میلیون لیتر متان مایع مصرف میکند.
به گزارش رویترز سوخت مورد نیاز برای هر پرتاب که حجم آن بیش از یک استخر المپیک است در حال حاضر با کامیون به سایت پرتاب اسپیساکس منتقل میشود. اسپیساکس همچنین کار روی پروژهای را که آن را کارخانه گیگاست مینامد آغاز کرده است. این تاسیسات جدید در تگزاس قرار دارد و به گفته شرکت میتواند از اواخر سال ۲۰۲۷ هزاران ماهواره هوش مصنوعی را به تولید انبوه برساند. ساخت این کارخانه پس از آن اعلام شد که خبر احداث ترافب یک کارخانه عظیم ۱۷ میلیارد دلاری ساخت تراشه در همان ایالت با مشارکت تسلا و اینتل رسانهای شد. اسپیساکس در اسناد عرضه اولیه خود خاطرنشان کرده که برنامههایش برای هوش مصنوعی مداری مشروط به توانایی این شرکت در دسترسی به تعداد کافی تراشه هوش مصنوعی است که بسیار بیشتر از ظرفیت فعلی در دسترس آنهاست. با این حال شرکت اعلام کرده که در مقطع کنونی انتظار دارد همچنان بخش عمدهای از سختافزار پردازشی خود را از طریق تامینکنندگان شخص ثالث تهیه کند.
گروهی از کارشناسان تردید دارند که قرار دادن دیتاسنترها در مدار بهترین راه برای ایجاد ظرفیت پردازشی باشد. اسمیت از دانشگاه برکلی این ایده را دیوانهوار میخواند و میگوید چالش لجستیکی قرار دادن یک میلیون یا حتی صدها هزار فضاپیمای بزرگ در مدار با هزینهای که بتواند با پروژههای مشابه روی زمین رقابت کند بینهایت بزرگ به نظر میرسد. اما او در عین حال تاکید میکند که نادیده گرفتن کامل این طرح نیز کار عاقلانهای نیست چرا که پیش از این هم دیدهایم ایلان ماسک چگونه قواعد بازی را بر هم میزند.
