نگرانی از پیامدهای ادامه جنگ و انزوای اقتصادی؛
روایت یک الیگارش از آینده روسیه
به گزارش گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد؛ جنگ اوکراین وارد مرحلهای شده که پیامدهای آن دیگر تنها به میدان نبرد محدود نیست و آثارش بیش از گذشته بر اقتصاد و آینده روسیه سایه انداخته است. در شرایطی که مقامهای کرملین همچنان بر ادامه مسیر کنونی تاکید دارند، این بار یکی از بزرگترین صنعتگران و الیگارشهای روسیه با نگاهی متفاوت نسبت به چشمانداز کشور هشدار داده است. آندری ملنیچنکو، سرمایهدار سرشناس روس، در گفتوگویی مفصل با نشریه اکونومیست از خطراتی سخن گفته که به باور او در صورت ادامه جنگ و افزایش انزوای بینالمللی، میتواند آینده اقتصاد و جایگاه روسیه را تحت تاثیر قرار دهد.
ملنیچنکو را نمیتوان از مخالفان سنتی دولت روسیه دانست. او سالها در چارچوب قواعد حاکم بر اقتصاد این کشور فعالیت کرده و شرکتهایش نیز از شرایط جدید اقتصادی ناشی از جنگ تاثیر پذیرفتهاند. به همین دلیل، اظهارات اخیر او بیش از آنکه یک موضعگیری سیاسی باشد، بازتاب نگرانی یکی از مهمترین چهرههای اقتصادی روسیه درباره آینده توسعه و ثبات اقتصادی این کشور است.
براساس سرمقاله اکونومیست، اهمیت این گفتوگو بیش از هر چیز در جایگاه گوینده آن است. برای نخستین بار یکی از بزرگترین الیگارشهای روسیه به شکلی مفصل درباره آینده سیاسی و اقتصادی کشور سخن گفته است. نکته قابل توجه این است که او نه از موضع یک مخالف سیاسی، بلکه بهعنوان یک صنعتگر عملگرا و سرمایهگذار، نسبت به پیامدهای ادامه جنگ و چشمانداز اقتصاد روسیه ابراز نگرانی میکند.
ملنیچنکو معتقد است ادامه جنگ به تدریج هزینههای خود را در زندگی روزمره شهروندان روس نیز آشکار کرده است. حملات اوکراین به زیرساختهای انرژی، اختلال در عرضه سوخت و افزایش فشارهای اقتصادی، از جمله تحولاتی هستند که به گفته او، نشانههایی از فرسایش و خستگی را در جامعه ایجاد کردهاند. از نگاه او، هرچه این وضعیت طولانیتر شود، بازگشت اقتصاد روسیه به مسیر رشد نیز دشوارتر خواهد شد.
با این حال، این صنعتگر روس تاکید میکند که اقتصاد کشور در آستانه فروپاشی قرار ندارد و از وقوع ناآرامیهای گسترده نیز سخن نمیگوید. او معتقد است روسیه همچنان از ظرفیتهای اقتصادی قابل توجهی برخوردار است، اما ادامه وضعیت کنونی میتواند فرصتهای توسعهای این کشور را محدود کند و هزینههای بلندمدت بیشتری به همراه داشته باشد.
ملنیچنکو در ادامه چند سناریوی ممکن برای آینده روسیه را مطرح میکند که از نگاه او همگی با چالشهایی همراه هستند. یکی از این سناریوها، افزایش بیثباتی داخلی در نتیجه طولانی شدن جنگ و فشارهای اقتصادی است. سناریوی دیگر، وابستگی بیشتر روسیه به چین و تبدیل شدن این کشور به تامینکننده مواد خام برای اقتصاد چین است؛ وضعیتی که میتواند استقلال اقتصادی مسکو را در بلندمدت محدود کند. او همچنین نسبت به احتمال حرکت روسیه به سمت انزوای اقتصادی و الگویی مشابه کشورهای منزوی جهان هشدار میدهد؛ مسیری که میتواند رشد اقتصادی و جذب سرمایه خارجی را دشوارتر کند.
با وجود این نگرانیها، ملنیچنکو راهحل را در افزایش تنشها نمیبیند. او معتقد است روسیه و غرب در نهایت باید راهی برای کاهش اختلافات و ایجاد نوعی ثبات در روابط پیدا کنند. از نگاه او، ادامه تقابل طولانیمدت میتواند هزینههای بیشتری برای همه طرفها ایجاد کند و مانع بازگشت اقتصاد روسیه به مسیر توسعه شود.
او همچنین بر ضرورت ایجاد محیطی باثباتتر و پیشبینیپذیرتر برای فعالیت اقتصادی تاکید دارد؛ محیطی که بتواند اعتماد سرمایهگذاران و فعالان اقتصادی را افزایش دهد. ملنیچنکو بهطور مستقیم درباره تغییرات سیاسی یا آینده رهبری روسیه سخن نمیگوید، اما بر ضرورت اصلاحاتی تاکید دارد که به باور او میتواند به افزایش کارآمدی نظام اقتصادی و تقویت جایگاه روسیه در اقتصاد جهانی کمک کند.
این بحثها یادآور تجربه تاریخی روسیه نیز هست. پس از شکست این کشور در جنگ با ژاپن در سال ۱۹۰۵، بخشی از صنعتگران و تکنوکراتها خواستار اصلاحات شدند و معتقد بودند ساختار متمرکز قدرت، توان رقابت روسیه با دیگر قدرتهای جهانی را کاهش میدهد. اگرچه آن اصلاحات دوام چندانی نداشت، اما تجربه تاریخی نشان میدهد فشارهای ناشی از جنگ میتواند زمینهساز بحثهای تازه درباره مسیر آینده کشورها شود.
اظهارات ملنیچنکو بیش از آنکه نشانه رویارویی سیاسی با حاکمیت روسیه باشد، بازتاب نگرانی بخشی از نخبگان اقتصادی این کشور درباره آینده جنگ، رشد اقتصادی و جایگاه روسیه در نظام بینالملل است. اینکه چنین هشدارهایی اکنون از سوی یکی از بزرگترین صنعتگران روسیه مطرح میشود، از نگاه اکونومیست میتواند نشانه آغاز بحثهای جدیتر درباره مسیر بلندمدت اقتصاد و حکمرانی این کشور باشد؛ هرچند هنوز نمیتوان درباره پیامدهای عملی آن قضاوت قطعی کرد.
