غیبت نابیولینا گمانهزنیها درباره آینده سیاست پولی مسکو را افزایش داده است؛
بانک مرکزی روسیه در آستانه تغییر؟
به گزارش گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد-محمد امین مکرمی؛ اقتصاد روسیه در چهارمین سال جنگ اوکراین با چالشهای فزایندهای روبهرو شده است؛ از فشار تحریمهای غربی گرفته تا هزینههای سنگین نظامی و کاهش توان بخش تولید. در چنین شرایطی، غیبت چندهفتهای الویرا نابیولینا، رئیس بانک مرکزی روسیه، در چند رویداد مهم اقتصادی و سیاسی توجه بسیاری را جلب کرد و بحثهایی را درباره آینده او و حتی احتمال تغییر ساختار بانک مرکزی این کشور به راه انداخت. هرچند نابیولینا پس از بازگشت به صحنه عمومی اعلام کرد که به دلیل بیماری تنفسی در مرخصی بوده است، اما گمانهزنیها درباره جانشینی او همچنان ادامه دارد.
بانک مرکزی روسیه روز جمعه نرخ بهره اصلی را با کاهش ۰.۲۵ واحد درصدی به ۱۴.۲۵ درصد رساند. این تصمیم کمتر از انتظارات برخی فعالان اقتصادی بود که خواهان کاهش سریعتر نرخها هستند. همزمان، بازگشت نابیولینا پس از غیبت در نشست اقتصادی سنپترزبورگ و همچنین جلسهای با حضور ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، باعث شد نگاهها بیش از گذشته به جایگاه او و اختلافنظرهای موجود درباره مسیر سیاست اقتصادی کشور معطوف شود.
براساس گزارش فایننشال تایمز، غیبت نابیولینا در هفتههای اخیر موجی از شایعات درباره کاهش نفوذ او در حلقه قدرت کرملین ایجاد کرده است. برخی منابع آگاه گفتهاند که مقامهای روس درباره احتمال تغییرات گسترده در بانک مرکزی گفتوگو کردهاند؛ تغییراتی که میتواند شامل تقسیم اختیارات گسترده این نهاد میان چند سازمان و فاصله گرفتن از سیاست سختگیرانه کنترل تورم باشد. چنین بحثهایی نشان میدهد که حتی در صورت باقی ماندن نابیولینا در سمت خود، اختلاف دیدگاهها درباره نحوه مدیریت اقتصاد جنگی روسیه در حال افزایش است.
اهمیت این موضوع تنها به آینده یک مقام اقتصادی محدود نمیشود. نابیولینا در بیش از یک دهه گذشته به یکی از تاثیرگذارترین چهرههای اقتصادی روسیه تبدیل شده است. او از سال ۲۰۱۳ ریاست بانک مرکزی را برعهده دارد و نقش مهمی در مقابله با بحرانهای مالی، اصلاح نظام بانکی و کنترل تورم ایفا کرده است.
پس از آغاز جنگ اوکراین در سال ۲۰۲۲ نیز بانک مرکزی تحت هدایت او توانست از بروز بحران مالی گسترده جلوگیری کند و ثبات نسبی بازارهای پولی را حفظ کند.
با این حال، شرایط اقتصادی روسیه اکنون پیچیدهتر از سالهای گذشته است. رشد اقتصادی که در سالهای نخست جنگ با تزریق گسترده هزینههای نظامی تقویت شده بود، به تدریج نشانههای فرسودگی را بروز میدهد. بسیاری از شرکتها از هزینه بالای تامین مالی شکایت دارند و نرخهای بهره دو رقمی فشار قابلتوجهی بر فعالیتهای اقتصادی وارد کرده است. از سوی دیگر، ارزش بالای روبل درآمد صادرکنندگان را کاهش داده و رقابتپذیری تولیدکنندگان داخلی را تضعیف کرده است.
منتقدان نابیولینا معتقدند که اصرار او بر حفظ نرخ ارز شناور و مبارزه سختگیرانه با تورم، به زیان بخش تولید تمام شده است. آنها خواهان تضعیف روبل و کاهش سریعتر نرخ بهره هستند تا صنایع روسیه بتوانند در بازار داخلی و خارجی رقابت بهتری داشته باشند. برخی فعالان صنعتی حتی پیشنهاد کردهاند دولت بهطور مستقیم نرخ ارز را تعیین کند. اما نابیولینا و تیم او این رویکرد را خطرناک میدانند و هشدار میدهند که دخالت گسترده در بازار ارز میتواند تورم وارداتی را افزایش دهد و ثبات اقتصادی را به خطر بیندازد.
در این میان، موضع پوتین اهمیت ویژهای دارد. رئیسجمهور روسیه در سالهای گذشته بارها از نابیولینا حمایت کرده و با وجود انتقادهای گسترده از سوی برخی گروههای صنعتی و چهرههای تندرو اقتصادی، او را در سمت خود نگه داشته است. با این حال، نشانههایی وجود دارد که پوتین نیز نسبت به برخی مشکلات اقتصادی، از جمله قدرت بیش از حد روبل، نگران است. او اخیرا از نرخ بالای ارزش پول ملی به عنوان یک مسئله «غمانگیز» یاد کرد و همچنین به وجود زمینه برای کاهش نرخ بهره اشاره داشت.
ابهام درباره آینده نابیولینا با نزدیک شدن به پایان دوره سوم ریاست او در ژوئن سال آینده افزایش یافته است. از ماکسیم اورشکین، مشاور اقتصادی پوتین، و پیوتر فرادکوف، مدیرعامل بانک اصلی بخش دفاعی روسیه، به عنوان گزینههای احتمالی جانشینی او نام برده میشود. با این حال، بسیاری از ناظران معتقدند که تصمیم نهایی همچنان در دستان پوتین است و حتی نزدیکترین مقامهای دولتی نیز از برنامه او اطلاعی ندارند.
موضوع مهمتر آن است که بحث بر سر جانشینی نابیولینا در واقع بازتابدهنده اختلافی عمیقتر درباره آینده اقتصاد روسیه است. یک دیدگاه بر حفظ انضباط پولی، کنترل تورم و ثبات مالی تاکید دارد؛ در حالی که دیدگاه دیگر خواهان حمایت بیشتر از رشد اقتصادی و صنایع داخلی است، حتی اگر این سیاستها به افزایش تورم منجر شود. نتیجه این کشمکش میتواند مسیر اقتصاد روسیه در سالهای آینده را تعیین کند.
بسیاری از تحلیلگران معتقدند که تا زمانی که جنگ اوکراین ادامه دارد، سیاست اقتصادی روسیه نیز تحت تاثیر الزامات جنگی باقی خواهد ماند. در چنین شرایطی، سرنوشت نابیولینا تنها یک موضوع مدیریتی نیست؛ بلکه نمادی از انتخاب میان دو رویکرد متفاوت برای اداره اقتصادی است که بیش از هر زمان دیگری زیر سایه جنگ قرار گرفته است.
