جنگ ترامپ، فرصت تازه چین در اقتصاد جهانی

گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد- محمد امین مکرمی:  درگیری‌های اخیر در خاورمیانه که با حملات آمریکا و اسرائیل به ایران آغاز شد، در نگاه اولیه بسیاری از تحلیلگران می‌توانست به‌عنوان ابزاری برای افزایش فشار بر چین تفسیر شود؛ چرا که این کشور بخش عمده نفت وارداتی خود را از همین منطقه تامین می‌کند.

با این حال، آنچه در عمل طی هفته‌های گذشته رخ داده، تصویر متفاوتی را نشان می‌دهد. اقتصاد چین اگرچه با افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل و اختلال در تنگه هرمز مواجه شده، اما توانسته با تکیه بر ذخایر راهبردی و سیاست‌های کنترلی، شوک اولیه را تا حد زیادی مدیریت کند.

در کنار این مدیریت کوتاه‌مدت، پیامدهای ساختاری‌تری نیز شکل گرفته است. افزایش قیمت انرژی‌های فسیلی و نااطمینانی در عرضه، روند جهانی گذار به انرژی‌های پاک را سرعت داده است؛ مسیری که به‌طور مستقیم به سود چین تمام شده است. این کشور اکنون بخش بزرگی از ظرفیت تولید جهانی در حوزه فناوری‌های سبز مانند پنل‌های خورشیدی و باتری‌ها را در اختیار دارد و در نتیجه، رشد تقاضا برای این محصولات در شرایط بحران انرژی، به افزایش صادرات و تقویت زنجیره صنعتی آن منجر شده است.

بر اساس سرمقاله فایننشال تایمز، در سطح ژئوپلیتیک نیز تحولات اخیر به تغییر جایگاه نسبی قدرت‌ها کمک کرده است. سیاست خارجی غیرقابل پیش‌بینی آمریکا در دوره ترامپ، اعتماد بخشی از متحدان این کشور را کاهش داده و در مقابل، موقعیت چین را در افکار عمومی جهانی تا حدی بهبود بخشیده است. داده‌های نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد تصویر بین‌المللی چین در سال‌های اخیر در برخی شاخص‌ها از آمریکا پیشی گرفته و همین امر به پکن امکان داده تا خود را به‌عنوان شریک اقتصادی قابل اتکاتری معرفی کند.

چین همچنین از ظرفیت‌های عملیاتی خود در اقتصاد جهانی بهره گرفته است. ذخایر گسترده کالاهای اساسی مانند سوخت و کود، این کشور را در جایگاه تامین‌کننده نهایی در برخی بازارها قرار داده است. علاوه بر آن، تجربه گسترده در اجرای پروژه‌های زیرساختی، موقعیت پکن را برای حضور در بازسازی مناطق آسیب‌دیده خاورمیانه تقویت کرده است.

در بعد مالی، یکی از پیامدهای مهم بحران، افزایش تدریجی استفاده از یوان در مبادلات بین‌المللی است. نگرانی‌ها درباره نوسانات دلار و ریسک تحریم‌ها باعث شده برخی کشورها به سمت استفاده از ارز چین و سامانه‌های پرداخت وابسته به آن حرکت کنند. حتی گزارش‌هایی منتشر شده که نشان می‌دهد برخی تراکنش‌های مرتبط با عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز با یوان یا رمزارز انجام شده است.

با این وجود، فایننشال تایمز تاکید می‌کند که این تحولات به‌معنای تثبیت برتری چین نیست. تداوم بی‌ثباتی در خاورمیانه می‌تواند رشد جهانی را تضعیف کرده و به کاهش تقاضا برای صادرات چین منجر شود. از سوی دیگر، حساسیت‌های امنیتی در اروپا نیز ممکن است مانع از گسترش کامل صادرات فناوری‌های سبز چین شود.

اگرچه مجموعه این تحولات در کوتاه‌مدت به تقویت موقعیت اقتصادی و ارزی چین کمک کرده، اما محدودیت‌های ساختاری مانند کنترل سرمایه و وابستگی به صادرات همچنان مانع از تبدیل این فرصت‌ها به یک برتری پایدار و بلندمدت در اقتصاد جهانی خواهد بود.