آیا تصویر «جزیره امن سرمایه» حفظ خواهد شد؟
سایه جنگ بر اقتصاد دبی
گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد-محمدامین مکرمی: به نوشته هفتهنامه اکونومیست، حملات و پاسخهای نظامی که از ۲۸ فوریه آغاز شد، برای نخستینبار طی سالهای اخیر به قلب این تصور از امنیت در دبی ضربه زده است. آتشسوزی در هتل فیرمونت در پالم جمیرا، آسیب به یک مرکز داده متعلق به آمازون وب سرویسز، اختلال در فرودگاه بینالمللی دبی و توقف موقت فعالیت بندر جبلعلی، همگی نشانههایی از این واقعیت جدید هستند. شهری که سالها خود را از پیامدهای مستقیم تنشهای منطقهای دور نگه داشته بود، ناگهان با نشانههای عینی جنگ در آسمان و زیرساختهای خود مواجه شد.
البته اقتصاد امارات تاکنون انعطافپذیری قابل توجهی از خود نشان داده است. بیشتر ساکنان خارجی هنوز در دبی ماندهاند و کسبوکارها نیز فعالیت خود را ادامه دادهاند. با این حال نشانههایی از احتیاط دیده میشود. برخی افراد موقتا از طریق عمان یا عربستان، منطقه را ترک کردهاند و دولت آمریکا نیز به شهروندان خود توصیه کرده است که منطقه را ترک کنند. این واکنشها نشان میدهد که حتی اگر بحران کوتاهمدت باشد، تصور ریسک در حال تغییر است.
اهمیت این تغییر زمانی روشنتر میشود که به پایههای رشد دبی نگاه کنیم. این شهر طی سالهای اخیر با ارائه ویزاهای بلندمدت، تسهیل خرید ملک برای خارجیها و توسعه زیرساختهای مالی و فناوری، توانسته جمعیت و سرمایه قابل توجهی جذب کند. جمعیت دبی در سال گذشته با رشد ۶/۵ درصدی به حدود ۹/۳ میلیون نفر رسید که سریعترین رشد از سال ۲۰۱۹ محسوب میشود. همزمان تعداد میلیونرها در این شهر افزایش یافته و شرکتهای مالی و خدماتی نیز برای ارائه خدمات به این گروهها به دبی نقل مکان کردهاند.
بخش مالی نیز در حال گسترش بوده است. در نیمه نخست سال ۲۰۲۵ بیش از هزار شرکت جدید در مرکز مالی دبی ثبت شدند که تقریبا یکسوم بیشتر از سال قبل بود. بانکهای بزرگی مانند جیپی مورگان نیز حضور خود را در این شهر تقویت کردند. چنین روندی دبی را به یکی از قطبهای مهم مدیریت ثروت در جهان تبدیل کرده است.
در کنار مالیه، فناوری نیز به ستون تازه اقتصاد دبی بدل شده است. این شهر میزبان دستکم ۱۸ مرکز داده است و امارات بیش از نیمی از سرمایهگذاریهای برنامهریزیشده مراکز داده در خلیج فارس را به خود اختصاص داده است. همچنین برنامههای بلندپروازانهای برای توسعه هوش مصنوعی با مشارکت شرکتهایی مانند مایکروسافت و سرمایهگذاریهای چند ده میلیارد دلاری در زیرساختهای فناوری در حال اجراست.
با این حال جنگ اخیر محاسبات شرکتها را تغییر داده است. بسیاری از بنگاهها، پیش از این به ریسک جنگ در امارات حتی فکر هم نمیکردند، اما اکنون به سراغ بیمههای ریسک سیاسی رفتهاند؛ نوعی پوشش که معمولا برای سرمایهگذاری در اقتصادهای نوظهور استفاده میشود. این بیمهها بر اساس عواملی مانند خطر جنگ، تروریسم یا اعتصاب قیمتگذاری میشوند و افزایش تقاضا برای آنها نشاندهنده تغییر در ادراک ریسک است.
با وجود این، گزینههای جایگزین برای دبی نیز محدودند. برخی شرکتهای مالی که پس از سالهای دشوار همهگیری از هنگکنگ یا سنگاپور به دبی نقل مکان کرده بودند، اکنون با تصمیم دشواری روبهرو هستند: ماندن در شهری که به مرکز مالی منطقه تبدیل شده یا جستوجوی مقصدی دیگر با ریسک کمتر. همین موضوع باعث میشود مقامات امارات برای حفظ اعتماد سرمایهگذاران به سرعت اقدام کنند.
مقامهای امارات نیز تلاش کردهاند آرامش را حفظ کنند. بخش بزرگی از موشکها و پهپادها رهگیری شدهاند، فروشگاهها از جمله زنجیرهای هایی مانند کارفور اعلام کردهاند که کمبودی در کالاها وجود ندارد و فعالیت بندر جبلعلی نیز به سرعت از سر گرفته شده است. حضور رئیس امارات در مرکز خرید دبی مال در دوم مارس نیز پیامی نمادین برای بازگشت اعتماد تلقی شد.
با این حال پرسش اصلی همچنان باقی است: آیا دبی میتواند همان تصویر «جزیرهای امن در منطقهای ناآرام» را حفظ کند؟ پاسخ به این سؤال تا حد زیادی به مسیر جنگ بستگی دارد؛ عاملی که خارج از کنترل حاکمان دبی است. آنها میتوانند سیاستهای اقتصادی خود را تغییر دهند، اما نمیتوانند جغرافیا را جابهجا کنند. همین واقعیت، آزمون تازهای برای مدلی است که سالها بر اساس فاصله گرفتن از تنشهای منطقهای بنا شده بود.
