«دنیایاقتصاد» اثر ناترازی برق بر تولید بنگاههای آلومینیوم، فولاد و سیمان را بررسی کرد
صنایع معدنی روی دور کند
محدودیتهای برق در تابستان امسال، سه صنعت کلیدی آلومینیوم، فولاد و سیمان را با چالشهای کمسابقهای مواجه کرده است. فعالان صنعتی میگویند کاهش شدید سهمیه برق، واحدهای تولیدی را ناچار به خرید برق از بورس انرژی با قیمتهای چندین برابری کرده و در برخی موارد تولید را به کمتر از یک شیفت کاری در روز رسانده است. پیامد این وضعیت از افت عرضه مواد اولیه و افزایش هزینه تولید فراتر رفته و اکنون به تهدیدی برای بازارهای صادراتی، اشتغال و تامین نیاز صنایع پاییندستی کشور تبدیل شده است. درحالیکه امکان خرید برق با قیمتهای رقابتی از بورس انرژی برای فعالان صنعتی وجود دارد، اما این تولیدکنندگان معتقد هستند که با وعده تامین برق ارزان اقدام به سرمایهگذاری و احداث صنایع خود کردهاند. در این میان در شرایطی که ناچار به پرداخت قیمت برق منطبق با هزینههای «برق آزاد» یا «برق سبز» باشند، اساسا هزینههای تولید آنها به شدت افزایش خواهد یافت. این رشد قیمت از یکسو به محصولات نهایی منتقل میشود و از سوی دیگر نیز رقابتپذیری برخی از محصولات صنایع معدنی را در بازار جهانی محدود میکند.
قیمت برق تابع ناترازی
بررسی روند قیمت برق (برق آزاد فیزیکی و برق سبز فیزیکی) در بورس انرژی حکایت از روند صعودی قیمتها بهویژه از اوایل تیر ماه دارد. در این میان فاصله قیمتی میان برق آزاد و برق سبز با بهای فروش برق فیزیکی که عملا مشمول یارانههای دولتی میشود نیز، به شدت افزایش یافته است. در این میان قیمت برق سبز با یک جهش کمسابقه به کانال ۱۵۰ هزار ریالی به ازای هر کیلواوات وارد شده است. برق آزاد نیز از مرز قیمتی ۱۲۰ هزار ریال بهازای هرکیلووات فراتر رفته است؛ هرچند بهای برق فیزیکی حتی در اوج تقاضا نیز کمتر از ۵۰۰۰ریال بوده است. این تحولات میتواند نشانه تشدید ناترازی برق، افزایش تقاضای صنایع برای تامین برق (به دلیل تخصیص نیافتن برق ارزان) در روزهای گرم سال باشد.
زنجیره آلومینیوم زیر فشار ناترازی برق
تشدید محدودیتهای برق در تابستان امسال، زنجیره تولید آلومینیوم را با چالشهای جدی مواجه کرده است. فعالان این صنعت معتقدند آنچه از سوی سیاستگذار به عنوان «محدودیت برق» مطرح میشود، در عمل به معنای قطع تقریبا کامل برق واحدهای بالادستی است؛ وضعیتی که نهتنها تولید شمش آلومینیوم را کاهش داده، بلکه آثار آن به صنایع پاییندستی، قیمت کالاهای مصرفی و حتی بازارهای صادراتی کشور نیز سرایت کرده است.
آریا صادقنیت حقیقی، رئیس کمیسیون صنعت اتاق بازرگانی ایران، در گفتوگو با «دنیایاقتصاد» در ارزیابی محدودیتهای تحمیلشده به واحدهای فعال در زنجیره آلومینیوم کشور در تامین برق گفت: شرایط فعلی صنایع بالادستی آلومینیوم را نمیتوان محدودیت برق نامید. زمانی که ۸۵درصد برق واحدهای تولیدی قطع میشود، عملا با توقف فعالیت مواجه هستیم و نه محدودیت. در چنین شرایطی صنایع برای تامین بخش باقیمانده برق مورد نیاز خود ناچار به خرید از بورس انرژی هستند؛ موضوعی که هزینه تامین برق را به شدت افزایش داده است. حقیقی گفت: همزمان با رشد تقاضای برق در فصل گرم سال، عرضه برق تغییر محسوسی نداشته و همین موضوع رقابت شدیدی را در بورس برق ایجاد کرده است. نتیجه این وضعیت، افزایش قابلتوجه قیمت برق و فشار مضاعف بر واحدهای تولیدی است؛ صنایعی که اساسا با فرض دسترسی به انرژی ارزان در کشور شکل گرفتهاند.
رئیس کمیسیون صنعت اتاق ایران با اشاره به تبعات این وضعیت در بازار آلومینیوم گفت: فشار ناشی از افزایش هزینه انرژی و محدودیتهای برق به سرعت به زنجیره پاییندست منتقل شده است. عرضه شمش آلومینیوم در بورس کالا طی یکماه گذشته به حدود نصف یا حتی کمتر از نصف کاهش یافته و در برخی موارد کف عرضه نیز رعایت نمیشود. برخی تولیدکنندگان کمبود برق و افزایش هزینههای تولید را عامل کاهش عرضه عنوان میکنند. این در حالی است که کاهش عرضه و ایجاد شرایط رقابتی برای افزایش قیمت، خود میتواند مصداق تخلف باشد. در شرایط فعلی هر حلقه از زنجیره تولید تلاش میکند هزینههای تحمیلشده را به حلقه بعدی منتقل کند و در نهایت این فشار به مصرفکننده نهایی و کل اقتصاد منتقل میشود.
تاثیر ناترازی بر صنایع پاییندست
حقیقی در پاسخ به سوالی مبنی بر اثرات ناترازی برق در زنجیره تامین آلومینیوم و صنایع مصرفکننده آن گفت: آلومینیوم یکی از مواد اولیه کلیدی در صنایع مختلف از جمله خودرو، دارو، برق، ساختمان و بستهبندی محسوب میشود. از این رو هرگونه اختلال در تولید یا افزایش قیمت این فلز، دامنه وسیعی از صنایع را تحتتاثیر قرار میدهد. حقیقی از ضعف ارتباط میان بخش خصوصی و نهادهای تصمیمگیر انتقاد کرد و گفت: حتی فعالان ارشد بخش خصوصی نیز به سختی میتوانند مسائل و دغدغههای خود را به گوش مسوولان برسانند. مسوولان به جای حل ریشهای مشکل ناترازی انرژی، در حال پاک کردن صورت مساله هستند؛ رویکردی که میتواند پیامدهای بلندمدتی برای بخش تولید کشور داشته باشد.
این فعال صنعت آلومینیوم درباره وضعیت صنایع پاییندستی آلومینیوم گفت: این واحدها در حال حاضر با دو روز قطع کامل برق در هفته مواجه هستند. بسیاری از واحدهای فعال در این صنعت دارای فرآیند تولید پیوسته و کورههای صنعتی هستند؛ تجهیزاتی که خاموش و روشن شدن مکرر آنها علاوه بر کاهش تولید، هزینههای سنگینی را به شرکتها تحمیل میکند. در بسیاری از موارد هنوز تجهیزات و کورهها برای آغاز تولید آماده نشدهاند که خاموشی بعدی آغاز میشود. این شوکهای پیدرپی علاوه بر افت ظرفیت تولید، میتواند به تجهیزات و ماشینآلات صنعتی نیز آسیب وارد کند.
تهدید بازارهای صادراتی
حقیقی در ادامه با تشریح پیامدهای اقتصادی این روند گفت: کاهش عرضه، افزایش قیمت و افت تولید، یک چرخه معیوب را در صنعت آلومینیوم شکل داده است. رشد هزینههای تولید در صنایع بستهبندی، ساختمان، خودرو و دارو در نهایت به افزایش قیمت کالاهای مصرفی منجر خواهد شد. وی در پایان هشدار داد که ادامه این وضعیت میتواند مزیت صادراتی کشور را نیز از بین ببرد؛ درحالیکه قیمت محصولات آلومینیومی در بازارهای جهانی بر اساس سازوکارهای بینالمللی تعیین میشود، افزایش هزینه تولید در داخل کشور قدرت رقابت تولیدکنندگان ایرانی را کاهش میدهد. نتیجه این روند، از دست رفتن بازارهای صادراتی، کاهش تولید و کوچکتر شدن سهم ایران در تجارت جهانی آلومینیوم خواهد بود؛ مسیری در صورت تداوم میتواند به تضعیف بخشهای مختلف زنجیره تولید کشور منجر شود.
کاهش تولید به کمتر از یک شیفتکاری
غلامرضا خلیقی، فعال صنعت فولاد، در گفتوگو با «دنیایاقتصاد» با ارزیابی محدودیتهای تامین برق صنایع فولادی کشور گفت: برق تخصیصیافته به صنایع فولادی در خرداد و تیر، تنها حدود ۱۵ تا ۲۰درصد مصرف برق این واحدها در اردیبهشتماه بوده است. در نتیجه، تولید در بسیاری از واحدهای فولادی که با محدودیت تامین انرژی مواجه هستند، بهشدت کاهش یافته و میزان تولید برخی واحدها به کمتر از یک شیفت کاری در روز رسیده است. به گفته وی، ادامه تولید در چنین شرایطی به معنای زیاندهی است و بسیاری از واحدها بهزودی ناچار به تعدیل نیرو خواهند شد؛ زیرا عملا حتی توان تامین و پرداخت دستمزد کارکنان خود را نیز نخواهند داشت.
وی افزود: محصولات فولادی، بهویژه ورقهای فولادی، کاربردی غیرقابل جایگزین در زندگی روزمره مردم دارند و افت تولید در این صنعت بهزودی آثار خود را در بازار مصرف نیز نشان خواهد داد. بهعنوان نمونه، بخشی از این تبعات را میتوان در کمبود قوطی کنسرو و همچنین کاهش تولید قطعات مورد نیاز صنایع لوازم خانگی، خودروسازی، صنایع غذایی و سایر بخشها مشاهده کرد. به گفته خلیقی، این چالش در شرایطی تشدید میشود که با توجه به شرایط جنگی و محاصره دریایی تحمیلشده به کشور، مسیر واردات نیز با کندی جدی مواجه است. از اینرو، انتظار میرود سیاستگذار تامین نیازهای کشور را در اولویت قرار دهد. وی افزود: تولید در صنایع فولادی نیازمند تامین پایدار برق در تمام ساعات شبانهروز است. قطع برق در برخی کورهها خطر انفجار را به همراه دارد و در مواردی نیز موجب از بین رفتن چند هزار تن محصول داخل کورهها میشود. علاوه بر این، توقفهای مکرر خسارتهای سنگینی به تجهیزات و تاسیسات کورهها وارد میکند.
جهش هزینه تامین برق صنایع
حسین چهرگانی، فعال صنعت سیمان، نیز در گفتوگو با «دنیایاقتصاد» از تشدید محدودیتهای تامین برق واحدهای سیمانی همزمان با آغاز فصل گرما خبر داد و گفت: از ابتدای خردادماه، محدودیتهای جدی در تامین برق صنایع سیمان اعمال شده است. میزان برق تخصیصیافته به واحدهای تولیدی نیز بسته به سیاست شرکتهای برق منطقهای و شرایط هر منطقه متفاوت است؛ اما در مجموع کارخانههای سیمان تنها حدود ۲۵ تا ۳۰درصد دیماند برق خود را دریافت میکنند؛ هرچند این میزان بسته به شرایط هر کارخانه، اندکی کمتر یا بیشتر است.
وی با اشاره به تلاش برخی واحدها برای حفظ روند تولید افزود: بخشی از کارخانههای سیمان ناچار شدهاند برق مورد نیاز خود را از بورس انرژی و در قالب برق «قطعنشو» یا برق سبز خریداری کنند. این در حالی است که اختلاف قابلتوجهی میان نرخ برق «قطعنشو» و برق خریداریشده از نیروگاهها یا سایر تامینکنندگان وجود دارد و این فاصله قیمتی در مواردی به ۴۰برابر نیز میرسد. به گفته چهرگانی، افزایش تقاضا برای خرید برق از بورس انرژی طی هفتههای اخیر، به رشد مستمر قیمتها در این بازار منجر شده است.
وی ادامه داد: واحدهایی که مصرف برق آنها بیش از ۵مگاوات است، برق مورد نیاز خود را بهصورت مستقیم از نیروگاهها یا سایر تامینکنندگان خریداری میکنند که در حال حاضر نرخ آن بین ۳۰۰ تا ۳۵۰تومان به ازای هر کیلوواتساعت است؛ اما قیمت برق «قطعنشو» در بورس انرژی حتی تا ۱۵هزار تومان به ازای هر کیلوواتساعت نیز رسیده که فاصله قابلتوجهی با نرخ برق نیروگاهی دارد. چهرگانی درباره اثر این موضوع بر هزینه تمامشده تولید سیمان گفت: استفاده از برق «قطعنشو» میتواند هزینه تولید هر تن سیمان را تا یکمیلیون و ۵۰۰ هزار تومان افزایش دهد. این در حالی است که قیمت فعلی عرضه هر تن سیمان در بورس کالا حدود ۳ تا ۴میلیون تومان است. بنابراین، هزینه تامین برق اکنون به یکی از اجزای اصلی بهای تمامشده تولید در صنعت سیمان تبدیل شده است.
این فعال صنعت سیمان با اشاره به پیامدهای محدودیت برق گفت: واحدهایی که توان خرید برق «قطعنشو» را ندارند، ناچار به توقف فعالیت کورههای خود شدهاند. در شرایط فعلی، برق تخصیصیافته تنها پاسخگوی بخش سایش کلینکر است و امکان تداوم فعالیت کامل خطوط تولید وجود ندارد. البته میزان ذخایر کلینکر کارخانهها نیز یکسان نیست و برخی واحدها ذخایر محدودی در اختیار دارند؛ بنابراین، تداوم این وضعیت در بلندمدت امکانپذیر نخواهد بود.
چهرگانی در پاسخ به این پرسش که آیا محدودیتهای برق به افزایش قیمت یا کمبود سیمان در بازار منجر خواهد شد، گفت: کاهش تولید بهطور طبیعی زمینهساز رشد قیمتها و افزایش تقاضای هیجانی در بازار خواهد بود. البته شرایط فعلی کشور، بخش تقاضا را نیز تحتتاثیر قرار داده است. با این حال، تجربه سالهای گذشته نشان میدهد بورس کالا برخلاف کارکرد معمول خود، با روشهای مختلف مانع از شکلگیری رقابت برای افزایش قیمتها میشود. در هر صورت، کاهش تولید در این دوره اجتنابناپذیر است و انتظار میرود پس از عبور از بحران تامین برق، تولید صنعت سیمان بار دیگر افزایش یابد. با این حال، صنعت سیمان همواره تلاش کرده است نیاز کشور را تامین کند و این مسیر را ادامه خواهد داد.
