روز غافلگیری تهران

 «آبگرفتی (روان‌آب) بسیاری از معابر اصلی و فرعی شهر»، «افزایش ترافیک خودرو در معابر اصلی و حتی گسترش آن به معابر فرعی»، «افزایش تقریبا دوبرابری زمان سفر در ساعات ابتدایی روز»، «افزایش ۵۰درصدی هزینه تاکسی اینترنتی به دلیل ترافیک معابر»، «کاهش تردد موتورسواران در شهر»، «عدم ازدحام مسافر در مترو در ساعات ابتدایی روز، به‌رغم افزایش احتمالی تعداد مسافران»، «عدم بازگشایی سامانه شرکت کنترل ترافیک تهران در گوشی‌های همراه» و همچنین «ارسال پیامک هشدار سیل از سوی سازمان مدیریت بحران برای بخشی از شهروندان در ساعت ۷ تا ۹صبح» مهم‌ترین اتفاقات شهری پایتخت بود. این موارد مجدد «ضعف کنترل هوشمند ترافیک تهران» را عیان کرد و نشان داد که نه تنها خبری از «کنترل هوشمند ترافیک» در تهران در مواقع بحران نیست که مدیریت ترافیک در وضعیت اضطراری به شیوه روزهای عادی و غیراضطرای انجام می‌شود و همین موضوع شهروندان را برای انجام کارهای ضروری خود با چالش‌های متعددی مواجه می‌کند.

البته از ساعات ابتدایی تا ظهر روز گذشته، متروی تهران وضعیت متعادلی در ارائه خدمات به شهروندان داشت؛ به‌نحوی‌که به‌رغم افزایش تعداد مسافران، خبری از ازدحام مسافر در سکوها و قطارها نبود و شهروندانی که مترو را برای جابه‌جایی انتخاب کرده بودند، راحت‌تر از سایر مُدهای حمل‌ونقلی به مقصد رسیدند. قائم‌مقام عملیات شرکت بهره‌برداری متروی تهران در گفت‌وگو با «دنیای‌اقتصاد» از افزایش تعداد مسافران مترو در روز گذشته تاکید کرد و گفت: با افزایش تعداد قطارهای آماده به کار از ساعات ابتدایی روز شنبه، افزایش تعداد مسافران مترو مهار و از بروز ازدحام جلوگیری شد. رضا حشمتی تاکید کرد: در زمان بارندگی‌های این چنینی، مترو گزینه ایده‌آلی برای جابه‌جایی شهروندان است؛ درحالی‌که اتوبوس‌های معمولی و تندرو همانند خودروهای شخصی در ترافیک می‌مانند، مترو برگ برنده برای جابه‌جایی شهروندان است.

شرکت واحد اتوبوسرانی نیز از افزایش ظرفیت فعال اتوبوس‌ها در روز ابتدایی هفته خبر داده بود؛ اگرچه افزایش تعداد اتوبوس امری ضروری است، اما با توجه به شدت بارش‌ها و انتظار ۱۰ تا ۳۰دقیقه‌ای شهروندان در ایستگاه‌ها برای رسیدن قطار، احتمالا بخش زیادی از مردم که در روزهای عادی نیز به سراغ اتوبوس می‌روند، برای ممانعت از خیس شدن، این روش حمل‌ونقلی را انتخاب نمی‌کنند. ممانعت از خیس شدن، عامل کاهش تردد موتورسوارن در شهر در روز گذشته نیز بود.

جالی خالی مدیریت هوشمند ترافیک

 بخش عمده‌ای از چالش روز گذشته شهروندان تهرانی برای رسیدن به مقصد که همراه با معطلی در ترافیک و پرداخت هزینه‌های گزاف برای جابه‌جایی در شهر همراه بود، نتیجه عدم تعریف و اجرای«مدیریت هوشمند ترافیک» و استمرار روش‌های سنتی برای مدیریت جریان ترافیکی است. در سال‌های گذشته همواره «بزرگراه‌سازی و توسعه معابر» ارجح بر «مدیریت هوشمند ترافیکی» بوده و این موضوع باعث شده تا به‌رغم توسعه معابر، اما گره‌های ترافیکی شهر باز نشوند. البته توسعه حمل‌ونقل عمومی و ارتقای مطلوبیت آن، مهم‌ترین روش برای کاهش جریان ترافیکی در کلان‌شهرها است، اما در کنار آن، مدیریت هوشمند ترافیک نقش غیرقابل انکاری در مدیریت جریان ترافیکی ایفا می‌کند. اصرار بر مدیریت ترافیک بر مبنای روش‌های سنتی و عدم اجرای مدیریت هوشمند ترافیک به «افزایش ترافیک در شرایط عادی و نارضایتی شهروندان» منجر می‌شود. این در حالی است که این مدل در زمان بحران می‌تواند مانع مدیریت موثر بحران شود.

مدیریت هوشمند ترافیک پنج گام اصلی دارد: پایش لحظه‌ای شبکه، پیش‌بینی و تشخیص ازدحام، انتخاب و بهینه‌سازی مسیرها، کنترل و هدایت جریان ترافیک و اولویت‌دهی به خودروهای امدادی. موضوعی که خبری از اجرای آن در شهر تهران نیست.

مایکل لیندن یکی از برجسته‌ترین محققان جهان در حوزه برنامه‌ریزی مدیریت بحران و تخلیه اضطراری معتقد است: اثربخشی تخلیه اضطراری در کلان‌شهرها بیش از آنکه به گستردگی زیرساخت‌های فیزیکی وابسته باشد، به هوشمندی نظام تصمیم‌گیری و توانایی یکپارچه‌سازی داده‌ها در فرآیند فرماندهی حادثه بستگی دارد؛ چراکه در قرن بیست‌ویکم، مدیریت بحران پیش از آنکه مدیریت جریان‌های ترافیکی باشد، مدیریت جریان‌های اطلاعاتی است. در روش سنتی، مسیرها از پیش تعیین می‌شوند و مدیریت ترافیک عمدتا بر مشاهدات میدانی، کنترل دستی و گزارش‌های فرماندهی متکی است؛ اما در روش هوشمند، مسیرها براساس شرایط لحظه‌ای ترافیک انتخاب می‌شوند، زمان چراغ‌ها با توجه به طول صف تنظیم می‌شود و داده‌های دوربین‌ها و حسگرها برای تشخیص حوادث و تخصیص نیروهای امدادی به‌کار می‌روند. همچنین اطلاع‌رسانی از طریق تابلوهای پیام متغیر و اپلیکیشن‌های مسیریابی انجام می‌شود و اطلاعات به‌روز، تصمیم‌گیری فرماندهان بحران را پشتیبانی می‌کند.

پیامی دیرموقع و ناکافی

اداره کل هواشناسی استان تهران روز سه‌شنبه ۱۲آبان‌ماه با پیش‌بینی فعالیت سامانه بارشی در استان تهران از عصر پنج‌شنبه تا یکشنبه ۱۷آبان‌ماه، پیش‌بینی آب‌گرفتگی بعضی مناطق و سیلابی شدن مسیل‌ها را داده بود، در روز جمعه پانزدهم آبان نیز این سامانه با پیش‌بینی بارش متوسط تا نسبتا شدید در تهران، هشدار نارنجی صادر کرد و از احتمال آب‌گرفتگی معابر و بعضی جاده‌ها و جاری شدن روان‌آب، ایجاد ترافیک و اختلال در تردد شهری و بین شهری و مسدود شدن بعضی مسیرها، سرریزشدن بعضی زه‌کش‌ها و راه آب‌ها و کانال‌های آب، بالا آمدن محسوس سطح آب رودخانه‌ها و احتمال سرریز شدن بعضی رودخانه‌ها، سیلابی شدن مسیل‌ها خبر داد.

با توجه به پیش‌بینی‌های انجام‌شده از سوی اداره کل هواشناسی انتظار می‌رفت که مدیریت شهری و سازمان مدیریت بحران واکنش بهتری برای مدیریت روز بارانی تهران داشته باشند. سازمان مدیریت بحران استان تهران پیامکی حاوی این متن را به «پیرو هشدار هواشناسی درخصوص احتمال وقوع سیلاب از شهروندان عزیز درخواست می‌شود، ضمن اجتناب از سفرهای غیر ضروری، از هرگونه توقف در مناطق پرخطر، بستر رودخانه‌ها، حاشیه پل‌ها و مسیل‌ها جدا خودداری کنند» را در ساعات ۷ تا ۹صبح برای بخشی از شهروندان تهرانی ارسال کرد. این پیامک درحالی برای گروهی از شهروندان ارسال شد که احتمالا بخش زیادی از آنها، پیش از این ساعت خانه را به سمت محل کار ترک کرده بودند و در عین حال این پیامک فاقد اطلاع‌ کافی و ضروی درخصوص محل ۴حوضه آبریز و ۸رود دره بود که لازم است شهروندان از توقف در حاشیه آنها خودداری کنند. با توجه به پیش‌بینی بروز آب‌گرفتگی و سیل در برخی مسیل‌ها ازسوی سازمان هواشناسی، انتظار می‌رفت که حداقل از روز جمعه ۱۵آبان‌ماه، هشدارهای لازم و دقیق به تمام شهروندان اعلام شود تا به این ترتیب از بحران احتمالی کاسته شود.

ترافیک زیاد شد، هزینه‌های سفر جهش یافت

عدم واکنش صحیح و به موقع مدیریت شهری به بارندگی‌ اخیر که از غروب روز جمعه آغاز شد، با افزایش تردد خودروهای شخص در شهر و ایجاد رواناب به ایجاد ترافیک گسترده در پایتخت انجامید. این موضوع از سویی زمان سفرهای درون‌شهری را به دوبرابر رساند و از سوی دیگر به جهش قیمت تاکسی آنلاین انجامید و به این ترتیب بر چالش شهروندان تهرانی افزود.

مسافران مترو افزایش یافت، آماده بودیم

بارندگی روز گذشته، بخشی از شهروندان خودروسوار را به استفاده از مترو برای ممانعت از گیرافتادن در ترافیک ترغیب کرد. البته بخشی از متروسواران که تجربه ازدحام جمعیت در روزهای این چنینی را داشتند، ترجیح دادند تا در این روز با خودروی شخصی به سمت مقصد بروند و به‌رغم  پیش‌بینی ترافیک از ازدحام مترو در امان باشند. با وجود این، رصد سفرهای صبحگاهی در مترو از عدم بروز ازدحام مسافر در این مٌد حمل‌ونقلی حکایت داشت.

رضا حشمتی، قائم‌مقام عملیات شرکت بهره‌برداری متروی تهران، در گفت‌وگو با «دنیای‌اقتصاد» درخصوص دلیل «عدم ازدحام مسافر» در اغلب ایستگاه‌های مترو در ساعات ابتدایی تا میانه روز شنبه شانزدهم آبان به‌رغم ترافیک گسترده معابر پایتخت گفت: در پی اعلام هشدار زرد برای تهران به‌دلیل بارندگی، شرکت بهره‌برداری متروی پایتخت برنامه‌ریزی دقیقی برای افزایش ظرفیت جابه‌جایی مسافر داشت. در زمان بارندگی‌های این‌چنینی، مترو گزینه ایده‌آلی برای جابه‌جایی شهروندان است؛ درحالی‌که اتوبوس‌های معمولی و تندرو همانند خودروهای شخصی در ترافیک می‌مانند، مترو برگ برنده برای جابه‌جایی شهروندان است. وی ادامه داد: شرکت بهره‌برداری مترو تلاش کرد تا با برنامه‌ریزی دقیق، حرکت قطارها به شکل منظم و بدون کنسلی انجام شود، در عین حال برای هر خط دو رام قطار فوق‌العاده به‌عنوان پشتیبان درنظر گرفته شد تا درصورتی‌که بر جمعیت مسافر در ایستگاه‌ها افزوده شد، با اعزام قطار پشتیبان، مسافران به سرعت و بدون ازدحام جابه‌جا شوند. ۶هزار دوربین نظارتی در سکوهای متروی تهران وجود دارد که به شکل مستمری درحال رصد تعداد مسافران است تا درصورت نیاز، با اعزام قطار جدید، از بروز چالش جدید جلوگیری کند.

  خروش پاییز در شهرهای ایران