برای ایرانیها گران شد؛ برای روسها جذاب؛
ریزش و رویش مسافران ترکیه
وان؛ روزهای خلوت مقصد سنتی ایرانیها در ترکیه
بر اساس گزارش روزنامه «دیلیصباح»، در ماه ژوئیه روسیه همچنان بزرگترین مبدأ گردشگری ترکیه باقی ماند و بیش از یکمیلیون مسافر روس راهی این کشور شدند؛ پس از آن، آلمان و انگلستان در رتبههای بعدی قرار گرفتند. در همین حال، جایگاه ایران در میان بازارهای اصلی گردشگری ترکیه نیز در ماههای اخیر تضعیف شده است. ایران که تا همین اواخر در جمع پنج کشور نخست تامینکننده گردشگران ترکیه قرار داشت، اکنون از این جایگاه فاصله گرفته است؛ روندی که میتواند نشانهای از کاهش سفر ایرانیان به ترکیه و فشار بر درآمدهای گردشگری این کشور باشد.
این آمارها در شرایطی ثبت میشود که ترکیه در سال ۲۰۲۵ با جذب ۵۲.۷۸میلیون گردشگر خارجی و میزبانی از ۶۳.۹۴میلیون مسافر (با احتساب شهروندان ترک مقیم خارج)، رکوردی تاریخی بر جای گذاشته و درآمد این صنعت را با رشدی ۶.۸درصدی به ۶۵.۲۳میلیارد دلار رسانده بود. با این حال، افق پیشروی سال۲۰۲۶ با برآوردهای خوشبینانه دولت ترکیه فاصله گرفته است. درحالیکه آنکارا برای این سال درآمدی ۶۸میلیارد دلاری را هدفگذاری کرده بود، درآمدهای نیمه نخست سال با افتی ۰.۱درصدی به ۲۵.۷۵میلیارد دلار محدود شد. حساسیت این ارقام برای اقتصاد ترکیه بسیار بالاست؛ چراکه صنعت گردشگری حدود ۱۰ درصد از تولید ناخالص داخلی و نزدیک به ۵درصد از اشتغال کل کشور را پشتیبانی میکند.
ایران؛ بازاری که دیگر مثل گذشته نیست
به گزارش خبرگزاری رویترز، در آغاز سال۲۰۲۵، ایران یکی از پویاترین مبادی گردشگری ترکیه به شمار میرفت و حتی در ماههای ژانویه و فوریه در صدر جدول مسافران ورودی جای داشت. مولفههایی چون همجواری جغرافیایی، معافیت ۹۰ روزه از روادید، دسترسی آسان از طریق مرزهای زمینی، جذابیت بازارها، گردشگری سلامت، سفرهای کوتاهمدت و اقامتهای فصلی، ترکیه را به یکی از محبوبترین مقاصد ایرانیان مبدل ساخته بود. با این حال در سال۲۰۲۶، زنجیرهای از تحولات سیاسی و دغدغههای امنیتی این معادله را دگرگون کرد. تنشهای منطقهای، محدودیتهای مرزی، فشارهای اقتصادی و افزایش چشمگیر بهای پروازها سبب شد تا نگاه بخشی از ایرانیان به ترکیه دستخوش تغییر شود و این کشور دیگر صرفا مقصدی تفریحی و تجاری قلمداد نشود. در چنین فضایی، حتی با پابرجا بودن امکان فنی سفر، اشتیاق به سفرهای سیاحتی و بهتبع آن میزان هزینهکرد مسافران ایرانی با کاهشی محسوس مواجه شده است.
بر اساس گزارشهایی از روزنامه «دیلیصباح» و خبرگزاری «رویترز»، افت چشمگیر قدرت خرید شهروندان ایرانی همگام با ناامنیها و تنشهای فزاینده سیاسی در منطقه، بازار گردشگری ترکیه را بهشدت تحت فشار قرار داده است. سقوط ارزش ریال در کنار تورم بالا، هزینه سفرهای برونمرزی را برای خانوارهای ایرانی بهشدت افزایش داده است. این فشار اقتصادی هرچند شاید گردشگری خارجی را بهطور کامل متوقف نکرده است؛ اما بازتاب مستقیم آن در کوتاهتر شدن طول اقامت، کاهش حجم خرید و افت چشمگیر هزینهکرد مسافران بهخوبی دیده میشود. این افت محسوس، پیش از هرجا در شهر مرزی «وان» نمایان شده است؛ منطقهای که شریانهای اقتصادی آن پیوندی حیاتی با حضور گردشگران ایرانی دارد.
این شهر تنها در سهماه نخست سال ۲۰۲۵ میزبان نزدیک به ۱۵۷هزار مسافر ایرانی بود و از این طریق حدود ۸۰میلیون دلار درآمد کسب کرد. ازاینرو، فروکش کردن این موج مسافرتی نهتنها هتلها، بلکه شبکهای گسترده از اصناف و کسبوکارهای بومی از مراکز خرید و رستورانها گرفته تا رانندگان تاکسی و دفاتر خدمات مسافرتی را با رکودی سنگین روبهرو ساخته است. از سوی دیگر، آغاز بحران و تنشهای نظامی از اواخر فوریه ۲۰۲۶ شوکی مضاعف بر این بازار وارد کرد؛ بهگونهایکه گزارشها از توقف بخش عمدهای از جریان مسافران ایرانی، موج گسترده ابطال رزروها در استانهای شرقی و رکود تقاضا در مقاصد محبوبی چون استانبول و آنتالیا حکایت دارند. همزمان، جهش جهانی قیمت نفت و بهای سوخت هواپیما نیز هزینههای حملونقل هوایی را به اوج رسانده و این بازار را بیش از پیش در تنگنا قرار داده است.
چرا روسها ترکیه را انتخاب میکنند؟
علاوه بر این، بر اساس گزارشی از خبرگزاری «آناتولی»، استمرار استقبال پرشور گردشگران روس از ترکیه ریشه در زنجیرهای از عوامل همپوشان دارد. از یکسو، تشدید بحرانها در خاورمیانه موجب افول جذابیت برخی مقاصد رقیب در حاشیه خلیجفارس، بهویژه امارات شده و بخشی از تقاضای روسها را به سوی ترکیه سوق داده است؛ چنانکه سهم ترکیه از بازار فروش بستههای مسافرتی در روسیه، در ژوئن۲۰۲۶ از ۳۷.۲درصد به ۳۹.۴درصد افزایش یافت.
از سوی دیگر، موانع فزاینده سفر به قاره سبز و کاهش چشمگیر صدور روادیدهای چندبار ورود «شنگن» برای روسها، ترکیه را به گزینهای بهمراتب در دسترستر و مطمئنتر برای شهروندان روس تبدیل کرده است. این مزیتها در کنار معافیت از دریافت روادید، شبکه پروازی گسترده و زیرساختهای ممتاز اقامتی بهویژه در کرانههای آنتالیا و سواحل اژه کاملا با ذائقه و روحیه مسافران روس که علاقه زیادی به سواحل دارند، همخوانی دارد؛ چراکه نزدیک به ۹۵ تا ۹۷درصد از تقاضای سفرهای خارجی آنها در تابستان ۲۰۲۶ به مقاصد و تعطیلات ساحلی معطوف بوده است. به این ترتیب، ترکیه توانسته است در میانه این دگرگونیهای ژئوپلیتیک، جایگاه خود را بهعنوان مقصد نخست گردشگران روس نهتنها تثبیت، بلکه حتی تقویت کند.
