اتاق بازرگانی ایالات متحده هشدار داد؛
گسترش سلطه صنعتی چین
براساس گزارشی از فایننشالتایمز، این نهاد که در واشنگتن مستقر است، اعلام کرد که دولت چین در حال افزایش مداخلات دولتی در بخشهای تولید، خدمات و فناوریهای پیشرفته است. به گفته این نهاد، چین در حال ورود به «مرحله نوینی از تاثیرگذاری جهانی» است که با افزایش وابستگی تجاری دیگر کشورها و گسترش شتابان فعالیت شرکتهای چینی در اقصی نقاط جهان شناخته میشود. همچنین، چین با بهرهگیری از ابزارهایی مانند کنترل بر صادرات، در حال تثبیت جایگاه خود در زنجیرههای جهانی تامین و مقابله با تلاش سایر کشورها برای متنوعسازی منابع خود است. این هشدار در مقدمه گزارشی درباره سیاستهای صنعتی جدید چین مطرح شده است؛ گزارشی که به سفارش اتاق بازرگانی آمریکا، توسط «گروه پژوهشی رودیوم» تهیه شده است. اتاق بازرگانی تاکید کرده است که جهان پیشتر اهمیت برنامههای چین، از جمله طرح «ساخت چین ۲۰۲۵» که هدف آن رسیدن به خودکفایی در فناوریهای حیاتی بود را دستکم گرفته بود و نباید دوباره دچار این غفلت شود.
اتاق بازرگانی آمریکا در پایانبندی گزارش خود چنین نتیجهگیری کرده است که چالشی که جهان امروز با آن مواجه است، ریشه در کمبود اطلاعات ندارد؛ چرا که گزارشها پیشتر انتشار یافته و هشدارها به سطوح بالای دولتی و صنعتی در اقتصادهای بزرگ جهان رسیده بود، اما در بسیاری از موارد، واکنشها به این هشدارها ناکافی و دیرهنگام بوده است. این گزارش در حالی انتشار یافته است که دونالد ترامپ برای نشستی دو روزه با همتای چینی خود، شی جینپینگ، به پکن سفر کرده است. اسکات بـسنت، وزیر خزانهداری، پس از دیدار رهبران در کرهجنوبی در ماه اکتبر، به روزنامه «فایننشال تایمز» گفته بود که به اروپا و دیگر کشورها هشدار داده است که پس از ایجاد دیوار تعرفهای توسط ایالات متحده، صادرات چین به سوی بازارهای دیگر سرازیر خواهد شد.
قدرتگیری همهجانبه صنایع اژدها
در گزارش «گروه پژوهشی رودیوم» آمده است که سیاست صنعتی چین از یک «مداخله هدفمند در بخشهای خاص»، به یک «سیاست صنعتی همهجانبه» تحول یافته است. براساس این تحلیل، پکن به دنبال این است که سلطه خود را از صنایعی نظیر مواد معدنی حیاتی و آهنرباها، به دامنه گستردهتری از محصولات صنعتی گسترش دهد و در عین حال، توجه ویژهای نیز به بخش خدمات نشان دهد.
این گزارش در ادامه اضافه میکند که حمایتهای پیوسته دولت و ضعف در تقاضای داخلی، موجب افزایش شتابان مازاد تجاری چین در کالاها شده است؛ رقمی که از سال ۲۰۱۹ تاکنون دو برابر شده و به ۲ تریلیون دلار رسیده است. موضوعی که برخی آن را «شوک دوم چین» مینامند؛ چرا که این کشور بهسرعت از مدل اقتصادی مبتنی بر تولید کالاهای ارزانقیمت فاصله میگیرد. همچنین، این گزارش تاکید میکند که چین پس از آنکه پیشتر سهم بازار خود را در حوزههایی مانند خودروهای برقی و انرژیهای پاک تثبیت کرده بود، اکنون در صنایعی همچون مواد شیمیایی، ماشینآلات و تجهیزات صنعتی نیز به پیشرفتهای چشمگیری دست یافته است. گروه پژوهشی رودیوم نیز تصریح کرده است: «وابستگی جهانی به زنجیرههای تامین چینی در طیف رو به رشدی از محصولات حیاتی، هر روز عمیقتر میشود.» این گزارش اضافه میکند که پکن با استفاده از قوانین و ابزارهای فشار اقتصادی، در حال تقویت کنترل خود بر زنجیرههای کلیدی تامین است و فرصت برای ارائه یک واکنش سیاستی موثر، در حال محدودتر شدن است.
کمیل بولنوا، نویسنده اصلی این گزارش، در گفتوگو با «فایننشال تایمز» تاکید کرده است که سیاستهای صنعتی در حال تکامل چین، تهدیدی واقعی برای موتور اقتصادی کشورهایی مانند آلمان و سایر اقتصادهای صنعتی پیشرفته به شمار میآید. او در این باره گفت: «ظهور گسترده چین، در حال فرسایش همان معدود حوزههایی است که این کشورها هنوز در آن از برتری فناورانه و صنعتی برخوردار بودند؛ حوزههایی مانند مواد شیمیایی، صنعت خودرو، ماشینآلات و روباتیک. چین با سرعت باورنکردنی در این بخشها در حال تسخیر سهم بازار است. اگر کشورها همین امروز واکنشی جدی نشان ندهند، چشمانداز صنعتی جهان ممکن است در همین چند سال آینده به کلی دگرگون شود.» در پایان، این گزارش اشاره میکند که جدیدترین برنامه پنجساله چین برای نخستینبار بر فناوریهای پیشرفتهای نظیر «زیستتولید»، «انرژی همجوشی هستهای» و «رابطهای مغز و رایانه» متمرکز شده است. این رویکرد نشان میدهد که سیاست صنعتی این کشور از تمرکز بر بخشهای راهبردی خاص، به سمت تلاشی گستردهتر برای بازطراحی کل نظام صنعتی تغییر جهت داده است.
وابستگی بازارهای جهانی به چین
بر اساس این گزارش، رشد چشمگیر مازاد تجاری، گواهی بر موفقیت چین در گذار به تولید محصولات با ارزشافزوده بالاتر و صادرات کالاهای پیشرفته است؛ علاوه بر این، نشاندهنده دستاورد بزرگ این کشور در «بومیسازی» و جایگزینی محصولات داخلی با نمونههای وارداتی است. شرکتهای چینی همچنین روزبهروز به درآمدهای حاصل از فروش در بازارهای خارجی وابستهتر میشوند. براساس این گزارش، سهم درآمدهای خارجی در میان پانصد شرکت بزرگ چین تا سال ۲۰۲۴ به طور میانگین به ۴۷درصد رسیده است؛ رقمی که این شرکتها را از نظر وابستگی به بازارهای بینالمللی با شرکتهای آمریکایی همتراز کرده است.
«یورگ ووتکه»، رئیس پیشین اتاق بازرگانی اروپا در چین، هشدار میدهد که این روند، بهویژه برای اقتصادهای تولیدی و صادراتمحور همچون ژاپن و کرهجنوبی، تهدید بسیار جدی محسوب میشود. او همچنین معتقد است که اروپا اکنون با یک «غول اقتصادی» روبهروست که از دو سو تقویت میشود: نخست، مازاد ظرفیت تولید در چین و دوم، قدرت ارزش یورو در برابر پول ملی چین (یوآن). ووتکه با صراحت میگوید: «چینیها معمولا با لحنی آرام و دوستانه به ما میگویند که چگونه قصد دارند بر ما پیشی بگیرند، اما ما هرگز تمایلی به شنیدن این هشدارها نداریم. ادامه این وضعیت برای ما ممکن نیست. اگر در منطقه یورو باشید، عملا محکوم به شکست هستید.»
