پشتپرده تورم در استانهای مختلف/ سهم خوراکی و غیرخوراکی از تورم کشور +فیلم
در «تیتر یک» امروز، از پشتپرده تورم در استانهای مختلف ایران تا تازهترین تحولات اقتصاد جهانی را بررسی میکنیم. موضوع اصلی برنامه امروز به «نقشه پنهان تورم» اختصاص دارد؛ جایی که دادههای رسمی نشان میدهد منشأ تورم در همه استانها یکسان نیست و در بخش بزرگی از کشور، افزایش قیمت خوراکیها عامل اصلی فشار بر معیشت خانوارها بوده است. در ادامه به تحولات صنعت معدن و نقش فزاینده هوش مصنوعی و فناوریهای هوشمند در آینده معدنکاری میپردازیم؛ حوزهای که میتواند جایگاه کشورهای معدنی را در اقتصاد جهانی تغییر دهد. همچنین تازهترین تحولات بازارهای جهانی، توقف رالی بورس آمریکا، چشمانداز نرخ بهره فدرال رزرو و اثر آن بر بازارهای مالی را مرور خواهیم کرد. در بخش دیگری از برنامه، گزارش مرکز پژوهشهای مجلس درباره واگذاری برخی خدمات دولتی به شهرداریها و چالش مدیریت شهری را بررسی میکنیم. در نهایت نیز به استفاده دولت چین از هوش مصنوعی برای نظارت سیاسی و پرونده ویژه شماره جدید تجارت فردا درباره فیلم «پول خارجی» و اقتصاد نااطمینانی خواهیم پرداخت. با «تیتر یک» شنبه ۱۶ خرداد ۱۴۰۵ همراه باشید.
چهره متفاوت تورم در ایران
آمارهای رسمی مرکز آمار ایران تصویری کلی از روند تورم در کشور ارائه میکند، اما بررسی جزئیات این دادهها نشان میدهد که عوامل شکلدهنده تورم در استانهای مختلف یکسان نیستند. به همین منظور، اکوایران با استفاده از دادههای رسمی، سهم گروههای خوراکی و غیرخوراکی را در تورم تحمیلشده به هر استان محاسبه کرده است؛ شاخصی که بهطور مستقیم در گزارشهای رسمی منتشر نمیشود اما میتواند درک دقیقتری از منشأ فشارهای تورمی در مناطق مختلف کشور ارائه دهد.
در چند ماه گذشته رقم تورم ماهانه اقلام خوراکی از اقلام غیر خوراکی و خدمات بیشتر بود. موضوعی که موجب شده بود تا فشار تورمی عمدتا بر دوش اقشار کمتر برخوردار باشد. با اینحال جدیدترین گزارش تورم مرکز آمار در اردیبهشت امسال نشان از آن دارد که تورم ماهانه غیرخوراکی و خدمات از خوراکیها پیشی گرفته است. امری که خبری بد برای طبقه نسبتا برخوردار کشور محسوب میشود.
نتایج این بررسی نشان میدهد که در ۲۳ استان از مجموع ۳۱ استان کشور، خوراکیها سهم بیشتری نسبت به کالاها و خدمات غیرخوراکی در شکلگیری تورم داشتهاند. به بیان دیگر، بخش عمده افزایش هزینههای زندگی در این استانها از مسیر رشد قیمت مواد غذایی و اقلام مصرفی روزمره به خانوارها تحمیل شده است. این الگو بهویژه در بسیاری از استانهای غربی کشور مشاهده میشود؛ مناطقی که در اردیبهشتماه با تورم نقطهبهنقطه بسیار بالا مواجه بودهاند.
بررسیها نشان میدهد در برخی از این استانها، تورم نقطهبهنقطه از مرز ۱۰۰ درصد نیز عبور کرده است؛ به این معنا که سطح عمومی قیمتها نسبت به مدت مشابه سال گذشته بیش از دو برابر شده است. در چنین شرایطی، افزایش قیمت خوراکیها فشار بیشتری بر خانوارها، بهویژه دهکهای کمدرآمد، وارد میکند؛ زیرا بخش قابل توجهی از درآمد این گروهها صرف تامین نیازهای غذایی میشود.
در مقابل، در ۸ استان کشور، عمدتاً استانهای حاشیه دریای خزر، تهران و برخی استانهای پیرامونی آن، سهم غیرخوراکیها در تورم بیشتر بوده است. این موضوع نشان میدهد هزینههایی مانند مسکن، حملونقل، خدمات و سایر کالاهای غیرخوراکی نقش پررنگتری در افزایش هزینههای زندگی ساکنان این مناطق داشتهاند.
اگرچه منشأ تورم در استانهای مختلف متفاوت است، اما نتیجه نهایی در سراسر کشور یکسان به نظر میرسد؛ کاهش قدرت خرید خانوارها و افزایش فشار معیشتی بر اقشار مختلف جامعه.
سهم خوراکی و غیرخوراکی از تورم کشور
جهان معدنکاری در حال تجربه یکی از بزرگترین تحولات تاریخ خود است. صنعتی که سالها بر پایه ماشینآلات سنگین، نیروی انسانی و روشهای سنتی اداره میشد، اکنون با سرعتی چشمگیر به سمت دیجیتالی شدن و بهرهگیری از فناوریهای پیشرفته حرکت میکند. در این میان، هوش مصنوعی، تحلیل دادههای بزرگ، اینترنت اشیا، اتوماسیون و سیستمهای هوشمند به ابزارهایی کلیدی برای افزایش بهرهوری، کاهش هزینهها و ارتقای ایمنی در معادن تبدیل شدهاند.
امروزه شرکتهای بزرگ معدنی جهان از هوش مصنوعی برای تحلیل میلیونها داده زمینشناسی و شناسایی ذخایر معدنی جدید استفاده میکنند. این فناوری میتواند الگوهایی را تشخیص دهد که از چشم کارشناسان پنهان میماند و به این ترتیب، هزینه و زمان اکتشاف را به شکل قابل توجهی کاهش دهد. همچنین در مرحله استخراج، سامانههای هوشمند قادرند عملکرد تجهیزات را به صورت لحظهای پایش کنند و پیش از وقوع خرابی یا حادثه، هشدارهای لازم را ارائه دهند. این موضوع علاوه بر کاهش هزینههای تعمیر و نگهداری، ایمنی نیروی کار را نیز بهبود میبخشد.
از سوی دیگر، فناوریهای نوین امکان مدیریت بهینه مصرف انرژی، کاهش ضایعات و افزایش بهرهوری تولید را فراهم کردهاند. بسیاری از معادن پیشرفته دنیا با استفاده از کامیونهای خودران، حفاری هوشمند و سیستمهای کنترل از راه دور، توانستهاند هزینههای عملیاتی خود را کاهش دهند و در عین حال تولید بیشتری داشته باشند.
در چنین شرایطی، عقبماندگی در حوزه فناوریهای معدنی میتواند برای کشورهای دارای ذخایر ارزشمند معدنی، هزینههای سنگینی به همراه داشته باشد. ایران با برخورداری از منابع گسترده معدنی، ظرفیت قابل توجهی برای تبدیل شدن به یکی از بازیگران مهم این صنعت دارد، اما تحقق این هدف بدون سرمایهگذاری در فناوریهای نوین، توسعه زیرساختهای دیجیتال و نوسازی فرآیندهای اکتشاف و استخراج دشوار خواهد بود.
کارشناسان معتقدند رقابت آینده در بخش معدن تنها بر سر میزان ذخایر نخواهد بود، بلکه کشورهایی موفقتر خواهند بود که بتوانند از داده، هوش مصنوعی و فناوریهای هوشمند برای افزایش بهرهوری و خلق ارزش افزوده بیشتر استفاده کنند. به همین دلیل، حرکت به سوی معدنکاری هوشمند دیگر یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی استراتژیک برای حفظ رقابتپذیری در اقتصاد جهانی به شمار میرود.
گزارش بهروزرسانیشده بازارهای جهانی
پس از ۹ هفته رشد متوالی، بالاخره رالی کمسابقه بازار سهام آمریکا متوقف شد. شاخص اساندپی ۵۰۰ هفته گذشته را در محدوده منفی به پایان رساند و نزدک نیز یکی از سنگینترین افتهای خود در یک سال اخیر را تجربه کرد. اما نکته جالب اینجاست که این اتفاق درست در شرایطی رخ داد که یکی از قویترین گزارشهای اشتغال ماههای اخیر آمریکا منتشر شده بود؛ گزارشی که در نگاه اول باید خبر خوبی برای بازارها محسوب میشد.
اقتصاد آمریکا در ماه مه حدود ۱۷۲ هزار شغل جدید ایجاد کرد؛ رقمی فراتر از انتظارات تحلیلگران. اما بازارها این داده را نه بهعنوان نشانهای از قدرت اقتصاد، بلکه بهعنوان عاملی برای تداوم سیاستهای انقباضی فدرال رزرو تفسیر کردند. به بیان دیگر، هرچه اقتصاد مقاومتر باشد، احتمال کاهش نرخ بهره کمتر میشود و سرمایهگذاران باید خود را با سناریوی «نرخهای بالاتر برای مدت طولانیتر» تطبیق دهند.
در این میان، سهام شرکتهای فناوری و بهویژه تولیدکنندگان تراشه بیشترین فشار را تحمل کردند. گزارش مالی برادکام نیز اگرچه مثبت بود، اما نتوانست انتظارات بسیار بالای بازار از درآمدهای مرتبط با هوش مصنوعی را برآورده کند و به موج فروش در صنعت نیمههادیها دامن زد.
همزمان بازده اوراق خزانه کوتاهمدت افزایش یافت و بازار فلزات گرانبها نیز تحت فشار قرار گرفت. طلا، نقره و مس با افت قابلتوجهی مواجه شدند؛ چراکه افزایش بازدهی اوراق و تقویت دلار معمولاً جذابیت سرمایهگذاری در این داراییها را کاهش میدهد.
در مجموع، اتفاقات هفته گذشته بیش از آنکه نشانه ضعف اقتصاد آمریکا باشد، بازتاب تغییر انتظارات بازار از مسیر نرخ بهره بود. اکنون سرمایهگذاران بیش از هر زمان دیگری چشم به تصمیمات فدرال رزرو دوختهاند؛ تصمیماتی که میتواند مسیر سهام، اوراق قرضه و بازارهای کالایی را در ماههای آینده تعیین کند.
ماجرای واگذاری خدمات دولتی به شهرداریها
مدیریت شهرها در ایران سالهاست با یک چالش قدیمی روبهرو است؛ تعدد نهادها و دستگاههایی که هرکدام بخشی از مسئولیت اداره شهر را بر عهده دارند. نتیجه این وضعیت، موازیکاری، اتلاف منابع و کندی در اجرای پروژهها و خدمات شهری است.
مرکز پژوهشهای مجلس در گزارشی تازه تأکید کرده که تداخل وظایف دولت و شهرداریها در حوزههایی مانند زیرساختهای شهری، میراث فرهنگی، کتابخانهها، پردیسهای سینمایی و حتی ساخت و نگهداری مدارس، به هدررفت منابع عمومی منجر شده است. به باور این مرکز، یکی از راههای برونرفت از این وضعیت، حرکت به سمت «مدیریت یکپارچه شهری» و واگذاری تدریجی بخشی از وظایف اجرایی دولت به شهرداریها و بخش خصوصی است. در برنامه تیتر یک امروز به مرور این گزارش پرداختیم.
«پیشبینی» رفتار مخالفان سیاسی با استفاده از هوش مصنوعی؟
هنگامی که جرج اورول، نویسنده انگلیسی، در سال ۱۹۴۹ رمان معروف «۱۹۸۴» را مینوشت، شاید به مخلیهاش هم نمیرسید که دولتها زمانی از فناوری نهتنها برای نظارت بر رفتار شهروندان، بلکه برای «پیشبینی» رفتارهای نامطلوب شهروندان نیز استفاده کنند.
این اما استفادهای از فناوریهای نوین است که دولت پکن قدمهای جدی، هرچند هنوز ناتمامی، در راستای آن برداشته است و در این راه شرکتهای بزرگ فناوری در این کشور به این دولت کمک میکنند. یکی از مهمترین این شرکتها شرکت جیج نتورکز (Geedge Networks) است که پیشتر بهعنوان «پدر» پروژه موسوم به «دیوار آتش بزرگ چین» نیز شناخته میشد.
در این برنامه چند مثال از استفاده دولت چین از فناوری برای اعمال نظارت هرچه بیشتر سیاسی بر شهروندان و نیز صدور این فناوریها به دیگر نقاط جهان میپردازیم.
معرفی شماره ۶۳۴ تجارت فردا
وقتی از اقتصاد در سینمای ایران صحبت میشود، معمولاً نام فیلمهایی مانند «اجارهنشینها»، «برادران لیلا» یا «بچههای آسمان» به میان میآید؛ آثاری که هر یک از زاویهای به فقر، مالکیت، نابرابری یا نااطمینانی اقتصادی پرداختهاند. اما شاید یکی از مهمترین فیلمهای اقتصادی سینمای ایران، اثری باشد که کمتر در این فهرستها دیده میشود؛ «پول خارجی» ساخته رخشان بنیاعتماد.
این فیلم بیش از آنکه درباره دلار و نرخ ارز باشد، درباره اثرات روانی شوکهای اقتصادی است. درباره اضطرابی که بیثباتی اقتصادی در ذهن و زندگی انسانها ایجاد میکند. داستان مرتضی الفت، کارمند تنگدستی که با مشکلات معیشتی دستوپنجه نرم میکند و ناگهان تصور میکند به ۵۰ هزار دلار دست یافته است، در ظاهر روایتی ساده به نظر میرسد. اما آنچه فیلم را ماندگار کرده، نمایش تأثیر رویاهای اقتصادی و نااطمینانیهای مالی بر روان انسان است.
مرتضی الفت پیش از آنکه قربانی فقر باشد، قربانی بیثباتی و امیدهای شکنندهای است که در شرایط بحرانی شکل میگیرند. او چنان در رویای نجات از تنگنای اقتصادی غرق میشود که مرز میان واقعیت و خیال را از دست میدهد. تراژدی فیلم نیز دقیقاً از همین نقطه آغاز میشود؛ جایی که انسان نه دارایی واقعی، بلکه رویای ازدسترفته خود را سوگواری میکند.
شاید به همین دلیل است که «پول خارجی» پس از گذشت بیش از سه دهه همچنان تازه و قابلدرک به نظر میرسد. زیرا مسئله اصلی فیلم، دلار یا بازار ارز نیست؛ مسئله، زندگی در جامعهای است که مدام میان شوکهای اقتصادی، نااطمینانی و امیدهای ناپایدار در نوسان است.
شماره ۶۳۴ هفتهنامه تجارت فردا در میزگردی با حضور موسی غنینژاد، آرش خوشخو و محمد طاهری به ابعاد اقتصادی این فیلم پرداخته است.
بخش سایتخوان، صرفا بازتابدهنده اخبار رسانههای رسمی کشور است.
