قمار ۶ ماهه ریاض
دنیایاقتصاد: انتصاب ارتشبد «فیاض الرویلی» از سوی عربستان سعودی برای نظارت بر کارزار نظامی این کشور در یمن، در حالی صورت میگیرد که ریاض خود را برای نبردی بیش از ۶ماه علیه حوثیها آماده میکند؛ نبردی با هدف کسب دستاوردهای سرزمینی پیش از بازگشت به میز مذاکرات. این تصمیم پس از عقبنشینیهای میدانی اتخاذ شده است؛ از جمله عقبنشینی نیروهای مورد حمایت عربستان از مواضع نزدیک به تنگه راهبردی بابالمندب برای تقویت خطوط دفاعی اطراف عدن.
«فرانچسکو شیاوی» در گزارش دیروز یکشنبه در المانیتور نوشت، این جابهجایی، رئیس ستاد کل نیروهای مسلح پادشاهی را در رأس عملیات ائتلاف قرار میدهد؛ آن هم در زمانی که نیروی هوایی عربستان برای جلوگیری از پیشروی حوثیها با دشواری روبهروست. این تحولات در حالی رقم میخورد که در ۱۹ نوامبر، حمله حوثیها به چندین طبقه از مقر «صندوق سرمایهگذاری عمومی» (PIF) در ریاض آسیب رساند.
آیا کارزار طولانیتری در راه است؟
ملک سلمان در ۱۶نوامبر (۲۵آبان)، الرویلی را بهعنوان فرمانده نیروهای مشترک منصوب و او را جایگزین سپهبد «فهد بن حمد السلمان» کرد. سپهبد فهد هم بهعنوان مشاور شاهزاده «خالد بنسلمان»، وزیر دفاع، منصوب شد. الرویلی همچنین سمت خود را بهعنوان رئیس ستاد کل نیروهای مسلح نیز حفظ خواهد کرد. مقامات سعودی همتایان غربی خود را در جریان برنامههایی برای ادامه این کارزار نظامی تا سال۲۰۲۷ (به مدت حداکثر ۶ماه دیگر) قرار دادهاند. ریاض میخواهد متحدان یمنیاش پیش از ورود به مذاکرات با حوثیها، اراضی از دست رفته را بازپس گیرند؛ هرچند زمان دقیق هرگونه حمله مجدد نامشخص است. این اقدامات پس از ناکامی در ضد حمله ماه اکتبر و از دست رفتن دستاوردهای آن در امتداد سواحل دریای سرخ یمن مطرح میشود؛ عملیاتی که مواضع اطراف «ذباب» را بازپس گرفت؛ اما در پس گرفتن بندر «مخا» ناکام ماند (دنیایاقتصاد در گزارش «پایان ضدحمله ۶ هفتهای» که در ۲۶ آبان منتشر شد به این مساله پرداخته بود). از زمان عقبنشینی ۱۵نوامبر (۲۴ آبان)، «موسسه مطالعات جنگ» مستقر در واشنگتن، از پیشرویهای بیشتر حوثیها در اطراف «جبل خبوب» (بین مخا و عدن) و «خور عمیره» (در حدود ۱۰۰ کیلومتری غرب عدن) خبر داده که خطوط دفاعی نیروهای دولتی را در مسیرهای منتهی به پایتخت موقت تهدید میکند.
«عمر کریم»، پژوهشگر همکار در مرکز پژوهشها و مطالعات اسلامی ملک فیصل، گفت انتصاب الرویلی نشان میدهد که ترتیبات فرماندهی قبلی در دستیابی به نتایج مورد انتظار ریاض ناکام بوده است. کریم گفت مسوولیتهای دوگانه الرویلی نشاندهنده تلاشی برای دستیابی به «یکپارچگی بیشتر در فرماندهی و کنترل میان ستاد کل عربستان و متحدان یمنی» است که احتمالا با مشارکت بیشتر نیروی هوایی عربستان همراه خواهد بود. «آندریاس کریگ»، دانشیار دانشکده مطالعات امنیتی در کینگز کالج لندن، این تصمیم را در راستای اذعان به این نکته دانست که ساختار فرماندهی عربستان خود به بخشی از مشکل تبدیل شده بود. کریگ گفت: «[محمد بنسلمان، ولیعهد عربستان] با قرار دادن الرویلی در رأس نیروهای مسلح و کارزار یمن، زنجیره فرماندهی را کوتاهتر کرده و مسوولیت نتایج را متمرکز میکند.»
با این حال، کریگ درباره اینکه فرماندهی منسجمتر بتواند دستاوردهای مورد نظر ریاض را محقق کند، بسیار تردید داشت و گفت: «فکر میکنم ریاض توانایی خود در تداوم عملیات نظامی را با توانایی ایجاد موفقیت نظامی اشتباه گرفته است.» او استدلال کرد که عقبنشینی از بابالمندب نشان داده برتری هوایی عربستان نمیتواند فرسایش نیروهای زمینی یمن را جبران کند و بازپسگیری و حفظ این تنگه همزمان با شکستن محاصره تعز، به مراتب غیرواقعبینانهتر از دستاوردهای محدود در نقاط دیگر به نظر میرسد. با وجود این، تغییرات در سلسلهمراتب نظامی عربستان سعودی لزوما مشکلات پیش روی متحدان یمنی آن را حل نمیکند.
محدودیتهای فرماندهی متمرکز
عقبنشینیهای ائتلاف، دشواری هماهنگسازی تشکیلات همسو با دولت [تحت حمایت عربستان] را که دارای ساختارهای فرماندهی، منافع سرزمینی و اهداف سیاسی متفاوتی هستند، آشکار کرده است. این نیروها شامل «تیپهای العمالقه» (غولها)، نیروهای وابسته به «طارق صالح» (عضو شورای رهبری ریاستجمهوری)، یگانهای ارتش منظم و جناحهای جنوبی هستند که روابطشان با ریاض و رهبری سیاسی یمن تفاوتهای چشمگیری دارد. به گفته کریم، مهمترین نقاط ضعف ائتلاف عبارتاند از: فقدان یکپارچگی میان گروههای مسلح یمنی، اهداف سیاسی متفاوت آنها و نظارت محدود ریاض بر آرایش جنگی و توانمندیهای واقعی آنها. برخلاف حوثیها که نیروهایشان تحت یک رهبری متمرکز عمل میکنند، تشکیلات طرف مقابل در هماهنگی با مشکل مواجه بودهاند.
همانطور که کریم میگوید، عقبنشینی یک گروه از یک موضع دفاعی میتواند یگانهای مجاور را بیپناه بگذارد و به فروپاشیهای گستردهتر در امتداد جبهههای دیگر منجر شود. کریگ معتقد است: «عربستان میتواند هماهنگی خود را در زمینه نیروی هوایی، اطلاعات و لجستیک بهبود بخشد؛ اما نمیتواند به سادگی به شرکای یمنی خود دستور دهد که به یک نیروی جنگی یکپارچه تبدیل شوند.» بنابراین، چالش پیش روی الرویلی صرفا بهبود رویههای فرماندهی و کنترل عربستان نیست، بلکه ایجاد هماهنگی عملیاتی موثرتر میان نیروهایی است که اختلافات سیاسی آنها همچنان حلنشده باقی مانده است.
اولویت ریاض چیست؟
برای ریاض، اولویت فوری، مهار پیشروی حوثیها به سمت عدن و همزمان بازپسگیری ابتکار عمل در نقاط دیگر است. کریم از جبهه «الجوف» در شمال یمن، در اطراف مرکز این استان یعنی «الحزم»، به عنوان منطقهای یاد کرد که نیروهای مورد حمایت عربستان میتوانند فشار را در آن افزایش دهند تا ضمن تهدید پایگاههای شمالی این گروه، حوثیها را مجبور به منحرف کردن منابع خود از تهاجم به سمت جنوب کنند. با این حال، گسترش عملیات در جبهههای متعدد، فشار بیشتری بر نیروهای زمینی که همین حالا هم تحت فشار هستند، وارد خواهد کرد. هزینهها در داخل عربستان نیز به طور فزایندهای مشهود است. حمله ۱۹نوامبر به برج صندوق سرمایهگذاری عمومی به هفت تا هشت طبقه آسیب رساند. کریگ خاطرنشان کرد که حوثیها در متمرکز کردن فشار بر عربستان و در عین حال اجتناب از حملاتی که ممکن است کشورهای دیگر را به درگیری بکشاند، نظم و انضباط چشمگیری داشتهاند؛ امری که ریاض را مجبور کرده سهم نامتناسبی از هزینهها را متحمل شود.
به باور کریگ، ریاض منابع مالی و نظامی کافی برای ادامه نبرد را در اختیار دارد، اما در صورت ناکامی عملیاتهای آتی در کسب دستاوردهای معنادار، با خطر تضعیف جایگاه خود در مذاکرات روبهرو است. او گفت: «۶ماه ممکن است فشار چانهزنی بیشتری ایجاد کند، اما به همان اندازه میتواند عربستان را پس از فرسایش بیشتر متحدانش، در موقعیت ضعیفتری برای مذاکره قرار دهد.» کریگ افزود: «عربستان در معرض این خطر قرار دارد که در جنگی گرفتار شود که توان مالی جنگیدن در آن را دارد؛ اما توان سیاسی باختن در آن را ندارد.»


