شکار تراشهها با ارتش پنهان پکن
دنیایاقتصاد: دستگاه اطلاعاتی چین سالها پیش از افشای ماجرای اخیر انویدیا، عملیاتی محرمانه را برای دستیابی به ریزتراشههای پیشرفته هوش مصنوعی و گردآوری دادههای فنی این بخش آغاز کرده بود. وزارت امنیت کشور چین در بازنگری اولویتهای راهبردی امسال خود، هدف معناداری را گنجانده است: عبور از سدهای تحریمی غرب در حوزه فناوریهایی که شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، آنها را برای خیزش جهانی پکن حیاتی میداند. در کانون این رقابت، نیمهرساناهای پیشرفتهای قرار دارند که موتور محرک هوش مصنوعی به شمار میروند، از جمله تراشههایی که واشنگتن صادرات آنها را از سوی شرکتهای آمریکایی مانند انویدیا به چین ممنوع کرده است.
به گزارش نیویورکتایمز، شی جینپینگ در نشست ژانویه با اعضای دفتر سیاسی حزب کمونیست تاکید کرده بود که پکن باید با اتخاذ تدابیری فوقالعاده، دستیابی به فناوریهای محوری را شتاب بخشد و گلوگاههایی را که مانع توسعه صنایع آینده هستند، برطرف کند. وزارت امنیت کشور چین که پیش از این ماموریت اصلی خود را خنثیسازی تهدیدها علیه حاکمیت حزب کمونیست تعریف میکرد، اکنون به گفته منابع اطلاعاتی در آسیا، آمریکا و اروپا، خرید تراشههای پیشرفته و جمعآوری اطلاعات درباره زنجیره تامین آنها را در صدر اولویتهایش نشانده است.
تمرکز پکن بر این فناوریها با طرح پرونده «آلیس هوانگ» بیش از پیش آشکار شد. مقامات آمریکایی این بازرگان چینی را متهم کردهاند که با دستگاه امنیتی چین برای جاسوسی از «جنسن هوانگ»، مدیرعامل انویدیا، همکاری داشته است. هرچند پکن این ادعا را ساختگی دانسته و آلیس هوانگ نیز پاسخی به پرسشها نداده است؛ اما به گفته منابع اطلاعاتی، این کارزار اطلاعاتی دستکم از ۲سال پیش زیر نظر مستقیم «چن ییشین»، وزیر امنیت کشور چین، اداره میشود. چن که از زمان خدمت در استان ژجیانگ روابط نزدیکی با شی دارد، کارگروهی ویژه تشکیل داده که با گزارشدهی مستقیم به شخص وزیر، ماموریت دارد محدودیتهای صادراتی غرب را دور بزند و مسیر را برای خرید و انتقال پنهانی تراشهها به داخل کشور هموار کند.
وزیر امنیت کشور چین پیشتر در یکی از نشریات حزبی تاکید کرده بود که باید با تعمیق مبارزه با محاصره فناورانه، نوآوری در هوش مصنوعی را پیش برد و بر تنگناهای راهبردی چیره شد؛ چراکه این قبیل دستاوردها با خواهش و تقاضا به دست نمیآیند. تحلیلگران امنیتی این موضعگیری را پیامی صریح به تشکیلات اطلاعاتی چین میدانند که نشان میدهد رقابت فناورانه با آمریکا به اولویتی بنیادین تبدیل شده است.
این تحرکات بخشی از راهبرد گستردهتر حزب حاکم برای جبران عقبماندگی در توان پردازشی هوش مصنوعی است. سکان این راهبرد در دست «کمیسیون مرکزی علم و فناوری» است؛ نهاد حزبی قدرتمند و محرمانهای که در سال۲۰۲۳ به دستور شی تشکیل شد. این اقدام درست پس از آن صورت گرفت که وزارت بازرگانی آمریکا در اواخر۲۰۲۲ بهدلیل نگرانی از کاربردهای نظامی تراشههای انویدیا، فروش مستقیم تراشههای پیشرفته این شرکت را به چین ممنوع کرد. ریاست این کمیسیون بر عهده «دینگ شوئهشیانگ»، معاون نخستوزیر و عضو حلقه هفتنفره رهبری حزب، قرار دارد. این نهاد که بودجه و برنامههایش اعلام عمومی نمیشود، وظیفه دارد ظرفیتهای علمی و صنعتی کشور را در مسیر خودکفایی بسیج کند؛ چراکه پکن امروز قدرت پردازش را یکی از ارکان اصلی اقتدار ملی میداند. جایگاه این کمیسیون بالاتر از وزارتخانههاست و ماموریت آن، هماهنگی دانشمندان و آزمایشگاههای دستگاههای مختلف با شرکتهاست. پکن همچنین در پی ایجاد شبکهای سراسری برای تامین توان پردازشی هوش مصنوعی است.
اگرچه دستگاههای اطلاعاتی چین دهههاست برای جذب فناوریهای خارجی تلاش میکنند؛ اما در دوره ریاستجمهوری شی، این اقدامات با هماهنگی دقیقتر و احساس اضطرار بیشتری دنبال میشود. وزیر امنیت چین رقابت فناورانه قدرتهای بزرگ را به نبردی نفسگیر و تنبهتن تشبیه کرده و هشدار داده که مدلهای پیشرفته هوش مصنوعی غربی میتوانند امنیت ملی چین را دگرگون کنند. مقامات پکن اکنون به این جمعبندی رسیدهاند که پیشتازی در هوش مصنوعی بدون تسلط بر زنجیره نیمهرساناها امکانپذیر نیست.
بهکارگیری شرکتهای تجاری و مراکز پژوهشی بهعنوان پوشش اطلاعاتی، از محورهای اصلی این راهبرد است. به گفته یکی از تحلیلگران مورد استناد نیویورکتایمز، این وزارتخانه گاه افرادی را بدون آنکه بدانند برای دستگاه اطلاعاتی کار میکنند، به خدمت میگیرد. در سپتامبر، سازمان امنیت داخلی بریتانیا، امآی۵، اعلام کرد یک موسسه پژوهشی چینی مرتبط با وزارت امنیت کشور، دانشمندان بریتانیایی را به همکاری در پژوهشهایی کشانده که قابلیتهای جاسوسی این وزارتخانه را تقویت میکرد. به گفته این سازمان، ظاهرا خود دانشمندان از این هدف بیخبر بودند.
یکی از ابزارهای بالقوه گردآوری اطلاعات، شرکت «مگاسپید» مستقر در سنگاپور است که آلیس هوانگ آن را تاسیس کرد. نقش دقیق هوانگ روشن نیست و آمریکا درباره قاچاق احتمالی تراشهها به چین توسط مگاسپید تحقیق میکند. این شرکت با صرف میلیاردها دلار برای خرید تراشههای انویدیا، خدمات پردازشی را در مراکز داده خارج از چین راهاندازی کرد تا شرکتهای چینی بتوانند با دور زدن محدودیتهای فروش مستقیم به قدرت این تراشهها دسترسی یابند. نیویورکتایمز همچنین از احتمال کمک مگاسپید از طریق علیبابا به آزمایشگاهی مرتبط با ارتش چین خبر داده است. علیبابا مشتری و حامی مالی مگاسپید است. تامین تراشههای انویدیا برای پشتیبانی از تحقیقات نظامی چین، نقض قوانین آمریکا خواهد بود. با این حال، سخنگوی علیبابا ادعای ارائه خدمات این شرکت به ارتش را بیاساس خوانده و گفت قرارداد خدمات ابری آن، استفاده از محصولات و خدمات شرکت برای هرگونه هدف نظامی را ممنوع میکند.
در واکنش به این روزنهها، واشنگتن مقررات تازهای اعلام کرده که ارائه حجم قابلتوجهی از توان پردازشی این مراکز داده خارجی به شرکتهای دارای دفتر مرکزی در کشورهایی نظیر چین، روسیه و ایران را نیز منوط به اخذ مجوز دولتی خواهد کرد. این مقررات حدود ۹۰روز دیگر اجرایی میشود. در چنین شرایطی، پکن با انگیزهای مضاعف به دنبال قطع وابستگی فناورانه است و رهبران آن، دستیابی به خودکفایی در فناوریهای پیشرفته را به منزله یک «راهپیمایی طولانی جدید» برای بقا و توسعه کشور میدانند. شی ماه گذشته، هنگام بازدید از یک مرکز داده در دست ساخت در شمال چین، به کارشناسان فنی آن گفت: «شما ارتشی در مسیر خودکفایی در فناوریهای پیشرفته هستید.»


