بازی روسی در «منطقه خاکستری» ناتو
دنیای اقتصاد : دوربینهای مداربسته لحظه اصابت یک موشک مشکوک روسی به خاک لهستان را در جریان حملهای به اوکراین ثبت کردند؛ حادثهای که به گفته دولت لهستان شامل سقوط دو موشک و یک پهپاد جتمحور در جنوب شرقی این کشور بوده است. «هبا حبیب» در گزارش دیروز شنبه برای الجزیره نوشت، «ولادیسلاو کوسینیاک-کامیش»، وزیر دفاع لهستان، اعلام کرد این پرتابهها در جریان یکی از سنگینترین بمبارانهای شبانه روسیه علیه اوکراین (شامل بیش از ۴۰۰ پهپاد و دستکم ۱۱۰ موشک) فرود آمدند و یکی از موشکها تنها در فاصله ۳۵کیلومتری محل برگزاری رزمایش نیروهای اروپایی سقوط کرد. اگرچه تلفات جانی فوری گزارش نشد، اما این رویداد که همزمان با مانور نظامی دوهفتهای نیروهای اروپایی برای آمادگی بهمنظور ماموریت احتمالی پساجنگ در اوکراین [در روز جمعه] رخ داد، پرسشهایی جدی را درباره عمدی بودن این اقدام برانگیخت.
«دونالد توسک»، نخستوزیر لهستان، این حادثه را «یک تحریک عمدی» از سوی روسیه دانست که احتمالا برای همزمانی با رزمایش نیروهای اروپایی زمانبندی شده است. «اسکات لوکاس»، استاد سیاست بینالملل در کالج دانشگاهی دوبلین، به «الجزیره» گفت این اقدام در چارچوب الگوی چند ماه اخیر مسکو برای «آزمودن میزان پیشروی» و سنجش واکنش ناتو قرار میگیرد. «هری ندلکو»، مدیر ارشد ژئوپلیتیک در موسسه راسموسن گلوبال، نیز با اشاره به نقض مکرر حریم هوایی لهستان، رومانی و مولداوی تاکید کرد که هدف اصلی مسکو تضعیف ناتو و آزمودن این ائتلاف «دقیقا زیر رادار ماده ۵» است تا ببیند تا کجا میتواند جنگ ترکیبی را پیش ببرد.
زمانبندی این نفوذ موشکی به خاک لهستان به شدت با گفتوگوهای صلح به رهبری ایالات متحده گره خورده است. یک روز پیش از این حادثه، «جرد کوشنر»، فرستاده و داماد دونالد ترامپ، در نشستی با رهبران اروپایی در برلین مدعی شد روسیه با تضمینهای امنیتی شبیه ناتو برای اوکراین پس از جنگ «راحت» خواهد بود؛ اظهاراتی که با مخالفت صریح «سرگئی ریابکوف»، معاون وزیر خارجه روسیه، روبهرو شد. لوکاس معتقد است کرملین برای فرار از بحث آتشبس و جلوگیری از حضور یک اروپای متحد در مذاکرات، میکوشد با این اقدامات اروپا را دچار تفرقه و وحشت کند. افزون بر این، این بمباران پس از وعده ولادیمیر پوتین برای تلافی حملات اخیر اوکراین به پل کرچ در کریمه صورت گرفت.
در واکنش به این رویداد، «مارک روته»، دبیرکل ناتو، آن را «نقض فاحش» حریم هوایی لهستان خواند و نخستوزیر بریتانیا و وزارت خارجه آلمان نیز آن را محکوم کردند؛ هرچند دونالد ترامپ ساعاتی پیش از آن، نفوذهای قبلی به لهستان را «اشتباه» و کماهمیت جلوه داده بود. لهستان اکنون خواستار حمایت بیشتر ناتو در چارچوب ماموریت «دیدهبان شرقی» است، اما از فعالسازی «ماده ۴» (مشورت اضطراری متحدان) خودداری کرده تا از عادیسازی و کاهش اعتبار آن جلوگیری کند. به گفته لوکاس، محکومیت علنی رهبران اروپایی پیامی به مسکو است مبنی بر اینکه اقداماتش رصد میشود، اما پاسخ ناتو به جای رویارویی نظامی تمامعیار، بر «آمادگی دفاعی» شدید در حوزههای زمینی، هوایی، دریایی و سایبری متمرکز خواهد بود.
درباره احتمال فعال شدن «ماده ۵» ناتو که حمله به یک عضو را حمله به همه ۳۲ عضو تلقی میکند، تحلیلگران این امر را بعید میدانند؛ زیرا فعالسازی آن یک تصمیم سیاسی نیازمند اجماع است و تنها در صورت یک حمله مستمر به لهستان رخ میدهد. ناتو میخواهد بدون تشدید درگیری، مانع پیروزی روسیه شود و همچنین نمیخواهد درحالیکه فرستادگان آمریکا (کوشنر و ویتکاف) برای توافق فشار میآورند، به عنوان مانع مذاکرات صلح دیده شود؛ مذاکراتی که به گفته لوکاس بهدلیل اظهارات متناقض کوشنر و شتاب آمریکا برای توافق، بسیار مبهم شده است.
در نهایت، کارشناسان بعید میدانند این حادثه به جنگ مستقیم میان روسیه و ناتو منجر شود. ندلکو معتقد است از آنجا که ناتو تمایلی به نشان دادن قدرت بازدارنده ندارد، روسیه به آزمودن آستانه تحمل این ائتلاف ادامه خواهد داد. لوکاس نیز خطر اصلی را نه حملات مستقیم موشکی، بلکه گسترش کارزار جنگ ترکیبی در «منطقه خاکستری» شامل حملات سایبری و انتشار اطلاعات نادرست میداند. در داخل اوکراین نیز، با توجه به بنبست در خطوط مقدم زمینی، روسیه حملات هوایی به شبکههای انرژی، آب و زیرساختها را تشدید کرده تا اقتصاد و جمعیت غیرنظامی اوکراین را در هم بشکند؛ درحالیکه فشار تهاجمی بر مسکو عمدتا از طریق حملات متقابل اوکراین به پالایشگاهها و پلهای روسیه دنبال میشود.


