ارسال سیگنال قدرت یا دیپلماسی متناقض؟
دنیای اقتصاد : دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، دیروز سهشنبه در روز پایانی اجلاس جنوب شرق آسیا وارد فیلیپین شد. این سفر با اعتراضات زیادی در این کشور مواجه شد. معترضان برای پنجمین روز اعتراضات در مانیل آدمکهای ترامپ را آتش زدند و درخواست پایان جنگ در خاورمیانه و لغو طرح زنجیره تامین «پکس سیلیکا» به رهبری ایالات متحده را مطرح کردند. این اعتراضات بیش از ۲۰۰دستگیری در پی داشت. افزون بر این، ترامپ برای اولین نشست گروه چهارجانبه کشورهای هند و اقیانوس آرام (کواد) در ۲سال گذشته حضور یافت.
«کارن لما» و «میخائیل فلورس» در گزارش دیروز سهشنبه برای رویترز نوشتند، سفر آسیایی ترامپ که شامل «مجمع همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوس آرام» (اَپِک) در شنژن و یک نشست سهجانبه (با رهبران چین و روسیه) میشود، فصل جدیدی را با همتایان چینی و روسیاش میگشاید. به نوشته این گزارشگران، در اجلاس سران «آسهآن» (که از یکشنبه ۲۴ تا سهشنبه ۲۶ آبان به طول انجامید)، «لی چیانگ»، نخستوزیر چین، دستاوردهای اقتصادی چین و کشورهای عضو آسهآن را در برابر محدودیتهای تجاری جهانی ستود. او ضمن تاکید بر تعهد پکن به تجارت آزاد، خاطرنشان کرد که باید «متحد ماند، در برابر مداخلات ایستادگی کرد و با یکدیگر همکاری کرد». چین بزرگترین شریک تجاری آسهآن و منبع اصلی سرمایهگذاری در این منطقه است؛ با این حال، اقتصادهای بزرگ این بلوک ۱۱ عضوی (که مجموع تولید ناخالص داخلی آنها به بیش از ۳.۹تریلیون دلار میرسد) خواهان تعمیق روابط با ایالات متحده هستند؛ آن هم در شرایطی که بهدلیل سیاستهای دولت ترامپ، عدم قطعیتهای تجاری و دیپلماتیک طولانیمدتی بر فضا حاکم بوده است.
افزون بر این، «کورت کمپبل»، معاون پیشین وزیر امور خارجه آمریکا، نقش مارکو روبیو را در تعیین زمان و احیای مجدد گروه «کواد» برجسته دانست؛ گروهی که به گفته او، در دوران ترامپ پویایی و اهداف بلندپروازانه خود را از دست داده است و میرود که دوباره نقش خود را بازیابد. کمپبل، با اشاره به مذاکرات روز پنجشنبه میان آمریکا، چین و روسیه، گفت: «بخشی از استدلال روبیو این است که اگر قرار باشد وارد یک نشست سهجانبه شوید، این [اقدام] احتمالا بهترین سیگنال ممکن است.»
«کوین لیپتاک» هم در گزارش دیروز سهشنبه در سیانان نوشت، فیلیپین یکی از ۲۶کشور امضاکننده «پکس سیلیکا»، ابتکاری به رهبری وزارت امور خارجه ایالات متحده برای دور کردن صنایع مرتبط با هوش مصنوعی از زنجیرههای تامین چین است. در فیلیپین، خشم فزایندهای نسبت به برنامههای ساخت یک مرکز فناوری ۱۶۲۰ هکتاری در نزدیکی یک پایگاه نظامی سابق آمریکا در «لوزون» بهعنوان بخشی از این پروژه وجود دارد. این مرکز در «کاپاس» ساخته خواهد شد که نقطه پایان «راهپیمایی مرگ» اسرای جنگی فیلیپینی و آمریکایی در طول جنگ جهانی دوم بود. حامیان میگویند این ابتکار میلیاردها دلار سرمایهگذاری خارجی به فیلیپین تزریق خواهد کرد. درحالیکه جوامع بومی، فعالان محیط زیست و گروههای کشاورزی نگران مصرف برق، مصرف آب و حقوق زمین هستند. ایالات متحده همچنان بازار صادراتی برتر، سرمایهگذار و متحد دفاعی اصلی مانیل است. اما تعرفهها و افزایش قیمت انرژی ناشی از جنگ واشنگتن با ایران، خطرات وابستگی شدید به واشنگتن را آشکار کرده است.
«جاناتان سوان»، «مگیهابرمن» و دیگران هم در گزارشی برای نیویورکتایمز نوشتند، ترامپ در حالی سفر آسیایی خود را شروع کرد که دولت او بر سر سیاستها در قبال چین (به ویژه هوش مصنوعی) دچار دودستگی است. ترامپ پیش از ترک خاک ایالات متحده خاطرنشان کرد که تمایلی به انجام اقداماتی که «شائبه توهین به چین دارد» ندارد. به نوشته گزارشگران نیویورکتایمز، علنی شدن جدال بر سر سیاستهای ایالات متحده در قبال چین در کابینه ترامپ نشان میدهد که پیامدهای رسوایی شرکت «انویدیا» تا چه حد شکافهای درون دولت را عمیقتر کرده و بحث درباره چگونگی مواجهه ایالات متحده با پکن را به کانون توجه آورده است.
ترامپ که قرار است این هفته در نشستی در شهر «شنژن»، قطب فناوری چین، با شی و پوتین دیدار کند، در تلاش بوده تا میان نگرانیهای امنیت ملی درباره قدرتمندترین رقیب آمریکا و تمایل خود برای سرپا نگه داشتن کسبوکار تراشههای انویدیا و اجتناب از یک جنگ تجاری دیگر با شی، تعادل برقرار کند. این تنشها روز دوشنبه در مرکز توجه قرار گرفت؛ زمانی که رئیسجمهور اذعان کرد «اسکات بسنت» وزیر خزانهداری و «هاوارد لوتنیک» وزیر بازرگانی بر سر میزان سختگیری برای بستن خلأ قانونی که به چین امکان دسترسی به تراشههای پیشرفته هوش مصنوعی از طریق مراکز داده در کشورهای دیگر را داده است، اختلافنظر داشتهاند.
ترامپ پیش از عزیمت به آسیا در جمع خبرنگاران در چمن جنوبی کاخ سفید درباره دو وزیر کابینهاش گفت: «یکی میخواهد با چین دوستانه رفتار کند و دیگری میخواهد با چین درگیر شود. هر دو قابل قبول هستند؛ اما دیدگاههای متفاوتی دارند.» ترامپ در انظار عمومی بیش از آنکه نگران خطرات امنیت ملی باشد، نگران رنجاندن شی به نظر میرسد. او گزارشهای مربوط به هشدارهایی را که از سوی مقامات اطلاعاتی آمریکا و شخص مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، درباره رابطه هوانگ و جاسوسی چین دریافت کرده بود، کماهمیت جلوه داده است. هنگامی که از موضع رئیسجمهور در بحث مربوط به نحوه برخورد با چین سوال شد، «متیو میدلتون»، سخنگوی کاخ سفید، از قانون جدیدی که دولت برای بستن خلأ دسترسی چین به تراشههای پیشرفته آمریکایی از طریق کشورهای ثالث صادر کرد، تمجید کرد. میدلتون گفت: «دولت ترامپ به اقدامات قاطع خود برای حفاظت از برتری فناوری آمریکا، تقویت امنیت ملی ما و تضمین اینکه آینده ابر هوش در آمریکا ساخته میشود، ادامه خواهد داد.»
به گفته بیش از ۶مقام فعلی و سابق که از مذاکرات اطلاع مستقیم دارند، شکاف بر سر سیاست چین در داخل دولت ترامپ فراتر از دو وزیر درگیر در کابینه است. در یک سوی این جدال لوتنیک قرار دارد که وزارتخانهاش قوانین صادرات تراشه را تدوین و اجرا میکند و خواستار نسخه نرمتری از محدودیتها بر مراکز داده است. در سوی دیگر بسنت، روبیو جیمیسون گریر (نماینده تجاری ایالات متحده) و بخش عمدهای از کارکنان شورای امنیت ملی قرار دارند. همه آنها ماههاست که برای اعمال محدودیتهای گسترده بر دسترسی چین به تراشههای هوش مصنوعی فشار میآورند. به گفته مشاوران، رئیسجمهور در جلسات خصوصی، میان این دو اردوگاه در نوسان بوده است. مقامات فعلی و سابق که از موضع سختگیرانهتر در قبال پکن حمایت میکنند، ابراز امیدواری کردند که سخنان ترامپ (پیش از عزیمت به آسیا) صرفا تعارفات دیپلماتیک بوده باشد. برخی افراد که با رئیسجمهور کار کردهاند، میگویند از زمانی که ترامپ در مه ۲۰۲۵ از جنگ تعرفهای خود با پکن عقبنشینی کرد، به تیم امنیت ملی خود بهروشنی فهمانده که از انجام هرگونه اقدامی که ممکن است روابط تجاری را مختل کند، محتاط است. «اچ. آر. مکمستر»، که در سالهای ۲۰۱۷ و ۲۰۱۸ مشاور امنیت ملی ترامپ بود و کتاب خاطراتش از آن دوره ارزیابی دقیقی از نقاط قوت و ضعف رئیسجمهور ارائه داده است، گفت که غریزه ترامپ برای معاملهگری بارها سیاست او در قبال چین را تضعیف کرده است.


