درس‌های باتلاق سیاسی رم برای قاره سبز
دنیای‌اقتصاد: «جیسون هوروویتز»، رئیس پیشین دفتر نیویورک‌تایمز در رم و رئیس کنونی دفتر این روزنامه در مادرید، در گزارش دیروز یکشنبه در این روزنامه، روایت خود را از آغاز قرن جدید در رم ارائه می‌دهد. او در گزارش خود نوشت، زمانی تصور می‌کرد در حال زیستن در فضای سنتی ایتالیای پسا‌جنگ جهانی است؛ اما اکنون پس از گذشت بیش از ربع قرن درمی‌یابد که در حقیقت در حال زندگی در اروپای آینده بوده است. او می‌نویسد: مجسمه باستانی «ژانوس» (خدای گذشته و آینده در روم باستان) در جزیره «تیبر» نماد گذار و تغییر است. آنچه امروز در سراسر قاره اروپا از جمله بریتانیا، فرانسه، آلمان و به‌ویژه اسپانیا (که در آستانه انتخابات قرار دارد و حزب راست افراطی «ووکس» در آستانه ورود به دولت ائتلافی است) رخ می‌دهد، چیزی جز «ایتالیایی‌شدن» سیاست نیست؛ فرآیندی که در آن ائتلاف‌های شکننده، بی‌ثباتی سیاسی و مهم‌تر از همه، ورود جریان‌های راست افراطی به متن و جریان اصلی سیاست، الگوبرداری مستقیم از تجربه ایتالیا است.
ریشه این دگرگونی به تصمیم تاریخی «سیلویو برلوسکونی» در سال۱۹۹۴ بازمی‌گردد؛ زمانی که این غول رسانه‌ای برای تشکیل ائتلاف پیروز و محافظت از منافع تجاری خود در برابر دادستان‌ها، تابوی بزرگ پسا‌جنگ جهانی دوم را شکست و بازمانده‌های جریان فاشیست و راست افراطی را وارد دولت کرد. برلوسکونی اذعان کرد که به آنها مشروعیت بخشیده است؛ اما تصور می‌کرد با این کار در حال اجرای فرآیند سنتی «رومی‌سازی» است؛ یعنی رام کردن و خنثی‌سازی نیروهای رادیکال در باتلاق معامله‌گرانه سیاست «رم». سیستم سیاسی ایتالیا پس از جنگ به گونه‌ای طراحی شده بود که با حفاظ‌های نهادی و بعدها محدودیت‌های اتحادیه اروپا، مانع از ظهور یک دیکتاتور دیگر شود. این ساختار همراه با محافظه‌کاری ریشه‌دار جامعه ایتالیا که از به خطر افتادن دارایی‌های خود بیم داشت، پارادوکسی ایجاد کرد که بر اساس جمله معروف رمان «یوزپلنگ» خلاصه می‌شد: «همه‌چیز باید تغییر کند تا همه‌چیز همان‌طور که هست باقی بماند.»
در چنین فضایی، ایتالیا به یک «آزمایشگاه سیاسی» امن تبدیل شد که در آن بی‌ثباتی‌های مکرر و برگزاری انتخابات زودهنگام، در واقع ابزاری برای مهار افراط‌گرایی و حفظ ثبات کلان بود. اما مهم‌ترین و ماندگارترین محصول این آزمایشگاه، مشروعیت‌بخشی به راست افراطی بود. در دهه‌های پس از دولت کوتاه‌مدت برلوسکونی، رهبران نئوفاشیست به‌تدریج از مواضع تند خود فاصله گرفتند، هولوکاست را محکوم و مسیر را برای صعود «جورجیا ملونی» هموار ساختند. ملونی که در نوجوانی در فرهنگ نئوفاشیسم رشد کرده بود، سرانجام در سال۲۰۲۲ به نخست‌وزیری رسید و به باسابقه‌ترین نخست‌وزیر تاریخ جمهوری ایتالیا تبدیل شد. ملونی در گفت‌وگویی پیش از پیروزی‌اش، با اکراه پذیرفت که موسولینی برای ایتالیا بد بوده و اصرار داشت که رهبری یک حزب محافظه‌کار جریان اصلی را بر عهده دارد.
عملکرد ملونی در قدرت نشان داد که حفاظ‌های نهادی ایتالیا و وابستگی مالی این کشور به اتحادیه اروپا، او را به سمت سیاست‌های مالی و خارجی محافظه‌کارانه و همسو با جریان اصلی هدایت کرده است. او حمایت قاطعی از اوکراین به عمل آورد، در کنار اتحادیه اروپا ایستاد و با چنان مهارتی کارزار عادی‌سازی چهره بین‌المللی خود را پیش برد که حتی اتحادیه اروپا به مواضع مهاجرتی او نزدیک شد و خبرنگاران بین‌المللی در رم با او عکس سلفی می‌گرفتند. اگرچه منتقدان می‌گویند او دستاورد چشم‌گیری نداشته و برخی نگران جسورتر شدن او در صورت پیروزی در انتخابات آینده هستند؛ اما هیچ‌کس نمی‌تواند او را به حکومت‌داری فاشیستی متهم کند.
با این حال، خطر اصلی نه در نحوه حکومت‌داری ملونی در ایتالیا، بلکه در «نشت این آزمایشگاه به کشورهای دیگر» است؛ کشورهایی که فاقد پادتن‌ها و محدودیت‌های ساختاری ایتالیا هستند. ملونی با عادی‌سازی و قابل‌تحمل کردن بوی ماندگار نئوفاشیسم، به رهبران راست افراطی در سراسر اروپا (از مارین لوپن در فرانسه و آلیس وایدل در آلمان گرفته تا نایجل فاراژ در بریتانیا و سانتیاگو آباسکال در اسپانیا) نشان داد که پیروزی و رسیدن به قدرت برای آنها کاملا دست‌یافتنی است. «کارلوس فلورس»، یکی از چهره‌های برجسته حزب ملی‌گرای «ووکس» در اسپانیا که صراحتا از ملونی به‌عنوان الگوی خود یاد کرده، امیدوار است با اجرای مرحله‌ای برنامه‌های ملی‌گرایانه و ضدمهاجرتی، در آینده اختیار کامل را از مردم اسپانیا بگیرد. این چشم‌انداز، این حقیقت را تایید می‌کند که گذشته سیاسی ایتالیا، اکنون به آینه آینده اروپا تبدیل شده است.
