دستیارهای هوش مصنوعی اقتصاد دیجیتال را متحول می‌کنند؟
دنیای اقتصاد: دستیارهای شخصی هوش مصنوعی در آستانه متحول کردن اقتصاد دیجیتال قرار دارند، اما پیش از آن باید ثابت کنند که هم برای کاربران امن هستند و هم برای کسب‌وکارها آورده‌ای واقعی دارند.
به گزارش گروه انلاین روزنامه دنیای اقتصاد، دستیارهای شخصی هوش مصنوعی در آستانه متحول کردن اقتصاد دیجیتال قرار دارند، اما پیش از آن باید ثابت کنند که هم برای کاربران امن هستند و هم برای کسب‌وکارها آورده‌ای واقعی دارند.
به نوشته اکونومیست، سیلیکون‌ولی سال‌هاست رویای ساخت دستیار دیجیتالی را در سر می‌پروراند که بتواند بار کارهای شخصی ملال‌آور و وقت‌گیر را از دوش کاربران بردارد.
تصویرسازی‌های سینما، مثل سامانه هوشمند «جارویس» در فیلم‌های مرد آهنی، سطح انتظارات را به شدت بالا برده بود. اپل در سال ۲۰۱۰ با همین هدف دستیار صوتی «سیری» را خرید، اما در عمل مشخص شد که این سامانه به شکل ناامیدکننده‌ای دست‌وپاچلفتی و ناکارآمد است.
اکنون و در میانه موج سنگین سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی، به نظر می‌رسد دوران دستیارهای شخصی هوشمند یا همان «ایجنت‌ها» سرانجام فرا رسیده است.
طی دو ماه گذشته، شرکت متا و استارت‌آپ «اینستینکت» با سروصدای فراوان دو نمونه از این ربات‌ها را روانه بازار کرده‌اند. دستیارهای اینستینکت که از طریق پیام‌رسان آی‌مسیج اپل یا واتس‌اپ در دسترس هستند، همین حالا هم کارهایی نظیر دریافت کارت پرواز، شکار بلیت کنسرت‌های تکمیل‌ظرفیت‌شده و هماهنگی قرار شام با دوستان را برای کاربران انجام می‌دهند.
دستیار شرکت متا با نام «میوز» نیز قابلیت‌های مشابهی دارد و کاربران می‌توانند از طریق واتس‌اپ، مرورگر وب، اپلیکیشن موبایل و از اواخر سال جاری میلادی از طریق عینک‌های هوشمند متا به آن دسترسی پیدا کنند.
ام‌جی سیگلر، سرمایه‌گذار و تحلیلگر فناوری، معتقد است تفاوت اصلی این نسل با دستیارهای دیجیتال قدیمی در کنشگری آن‌هاست.
این ربات‌های جدید به جای اینکه منتظر دستورات صریح کاربر بمانند، خودشان پیش‌قدم می‌شوند و کارها را جلو می‌برند. نوآ شین، بنیان‌گذار ۲۴ ساله استارت‌آپ اینستینکت، می‌گوید این محصول دقیقا همان کاری را می‌کند که همه ما از هوش مصنوعی انتظار داریم.
استقبال از این ابزارها با سرعتی خیره‌کننده رو به افزایش است. شین پیش‌بینی می‌کند که تا چند سال آینده، هر کاربری در جهان که به اینترنت متصل باشد به محصولی مشابه اینستینکت دسترسی خواهد داشت.
با این حال، شرکت‌های توسعه‌دهنده برای فراگیر کردن این دستیارها باید موانع متعددی را پشت سر بگذارند. دغدغه‌های امنیتی، میزان خطاپذیری این ابزارها و همچنین بی‌میلی برخی شرکت‌های بزرگ برای باز کردن پای این ربات‌ها به سامانه‌هایشان، مهم‌ترین چالش‌های پیش رو به شمار می‌روند.
اینستینکت و متا دو مسیر کاملا متفاوت را برای جذب کاربر در پیش گرفته‌اند، اما هر دو به موفقیت‌های چشمگیری دست یافته‌اند. ورود به اینستینکت تنها با دعوت‌نامه دوستان یا خروج از فهرست انتظار ممکن است.
با وجود این محدودیت، شمار کاربران این پلتفرم روزانه حدود ۱۰درصد رشد می‌کند. راز ماندگاری مخاطبان نیز در سادگی کار با این ابزار نهفته است. به گفته این استارت‌آپ، حدود نیمی از ثبت‌نام‌کنندگان پس از گذشت ماه اول، همچنان دست‌کم هفته‌ای یک بار سراغ آن می‌روند. کار کشیدن از دستیارهای اینستینکت به سادگی فرستادن یک پیام کوتاه است و ربات پس از دریافت دستور، گزارش پیشرفت کار را مرحله‌به‌مرحله به کاربر اطلاع می‌دهد.
اگر اینستینکت به یک مهمانی خصوصی و اشرافی شباهت دارد، میوز حکم یک گردهمایی بزرگ و عمومی را دارد که درهایش به روی تمام ساکنان آمریکا و کانادا باز است. آمارها نشان می‌دهد که این گردهمایی حسابی شلوغ شده و پای کاربران به آن باز مانده است.
بر اساس داده‌های موسسه «سنسور تاور»، اپلیکیشن میوز از زمان عرضه در حدود یک ماه پیش، بیش از ۱۰ میلیون بار دانلود شده است. برای درک بزرگی این رقم کافی است بدانیم چت‌جی‌پی‌تی که آغازگر سونامی کنونی هوش مصنوعی بود، زمانی که نسخه موبایل خود را شش ماه پس از نسخه وب روانه بازار کرد، در بازه زمانی مشابه تنها ۳.۷ میلیون دانلود داشت. نرخ ماندگاری کاربران در میوز نیز تقریبا هم‌تراز با چت‌جی‌پی‌تی گزارش شده است.
تنگنای اعتماد و کابوس خطاهای محاسباتی
با این همه، راضی کردن کاربران به واگذاری اطلاعات شخصی‌شان کار ساده‌ای نیست. دستیارهای هوشمند برای اینکه کارایی واقعی خود را نشان دهند به اطلاعات خصوصی نیاز دارند و بدون دسترسی به تقویم کاری یا کارت بانکی کاربر، چیزی فراتر از یک چت‌بات معمولی نخواهند بود.
برخی کارشناسان فناوری هشدار می‌دهند که این ربات‌ها می‌توانند کاربران را در برابر تهدیدهای نوظهوری مانند «تزریق پرامپت» بی‌دفاع بگذارند. در این شگرد، هکرها دستورات مخربی را لابه‌لای کدهای یک وب‌سایت پنهان می‌کنند تا هوش مصنوعی را هنگام خواندن صفحه فریب دهند و به انجام کارهای ناخواسته وادار سازند.
البته شرکت‌های فناوری این نگرانی‌ها را جدی گرفته‌اند. متا برای هر کاربر میوز یک سرور اختصاصی در نظر گرفته است تا داده‌های او را نگهداری و دستیارش را مدیریت کند.
این شرکت همچنین شگردهای مختلفی را برای مقابله با حملات تزریق پرامپت به میوز آموزش داده است، هرچند برخی پژوهشگران امنیت سایبری معتقدند این سامانه هنوز هم در برابر دستورات مخرب آسیب‌پذیر است. شرکت اینستینکت جزئیات کمتری از سپرهای امنیتی خود فاش کرده، اما شین تاکید دارد که زیرساخت این سرویس بر پایه این اصل بنا شده است که اختیار کامل داده‌ها همیشه در دست خود کاربر باشد.
فراتر از بحث امنیت، این هراس وجود دارد که دستیارهای شخصی از سر ناآگاهی و خطاهای محاسباتی دسته‌گل‌های بزرگی به آب بدهند. متا پذیرفته است که میوز مصون از خطا نیست و به همین خاطر، حصارهای حفاظتی متعددی را برای مهار خسارات احتمالی تعبیه کرده است.
با این حال، طبیعی است که بسیاری از کاربران تا زمانی که از عملکرد عاقلانه دستیار خود مطمئن نشوند، جرات نکنند اطلاعات کارت بانکی‌شان را در اختیار آن بگذارند.
تجربه نشان می‌دهد که کار کردن مستمر با این ابزارها به مرور زمان اعتمادساز می‌شود. حدود ۴۰ درصد از کاربران اینستینکت ظرف سه هفته اول کارت اعتباری خود را به حسابشان متصل می‌کنند. علاوه بر این، اینستینکت و متا با همکاری شرکت خدمات پرداخت «استرایپ»، کیف پول دیجیتالی را طراحی کرده‌اند که به کاربران اجازه می‌دهد بدون وارد کردن مستقیم اطلاعات بانکی خود خرید کنند. این راهکار می‌تواند خیال بسیاری از کاربران مردد را آسوده کند.
مقاومت غول‌های تجارت آنلاین در برابر مشتریان رباتیک
چالش بزرگ دیگر برای سازندگان این ربات‌ها، جلب رضایت سایر کسب‌وکارها برای همکاری با دستیارهای هوشمند است. برخی شرکت‌ها با آغوش باز به استقبال این روند رفته‌اند. پلتفرم تجارت الکترونیک «شاپیفای» در حال هموار کردن مسیر است تا دستیارهای اینستینکت و میوز بتوانند به راحتی از شبکه فروشندگان این پلتفرم خرید کنند. متا نیز همکاری‌هایی را با غول خرده‌فروشی والمارت، سرویس تحویل خریدهای سوپرمارکتی «اینستاکارت» و سامانه رزرواسیون سفر «اکسپدیا» کلید زده است.
در مقابل، شرکت‌های دیگری هستند که هنوز روی خوشی به این فناوری نشان نداده‌اند. برای نمونه، آمازون فعلا درهای خود را به روی هر دو دستیار اینستینکت و میوز بسته است. این غول تجارت الکترونیک بخش بزرگی از سود خود را از نمایش تبلیغات به کاربران به جیب می‌زند و در حال حاضر نیازی به ترافیک اضافی ناشی از حضور ربات‌های خریدار ندارد.
آمازون همچنین از اینکه متا پیش از رونمایی میوز هیچ هماهنگی یا اطلاع‌رسانی قبلی با این شرکت انجام نداده، گلایه کرده است.
برخی مدیران سیلیکون‌ولی ترجیح می‌دهند پیش از باز کردن دروازه سامانه‌های خود به روی دستیارهای شخصی، دست نگه دارند و مسیر تکامل این فناوری را رصد کنند.
در همین حین، سازندگان ربات‌ها سرگرم رایزنی برای جلب نظر آن‌ها هستند. شین از پلتفرم‌های رزرو رستوران مثال می‌زند که اینستینکت توانسته رضایت برخی از آن‌ها را جلب کند. این استارت‌آپ تعهد داده است جلوی ربات‌هایش را بگیرد تا برای یک کاربر به طور هم‌زمان ده‌ها میز رزرو نکنند که بعدا همه را به جز یکی لغو نمایند.
حتی اندی جسی، مدیرعامل آمازون نیز درها را به طور کامل نبسته و پیش‌تر ابراز امیدواری کرده بود که در نهایت توافقی منصفانه حاصل شود تا این دستیارها بتوانند در بازار آمازون فعالیت کنند.
اگر قرار باشد دستیارهای شخصی به یک کسب‌وکار پایدار و سودآور تبدیل شوند، رسیدن به چنین توافق‌هایی حیاتی خواهد بود.
مارک زاکربرگ اعلام کرده است که مدل درآمدی میوز ترکیبی از فروش اشتراک و دریافت کارمزد از تراکنش‌هایی خواهد بود که این دستیار جوش می‌دهد. شین نیز بر این باور است که در نهایت بخش عمده خریدهای آنلاین از کانال دستیارهای شخصی انجام خواهد شد.
اینکه کدام شرکت بیشترین سهم را از این بازار نوظهور به چنگ می‌آورد، هنوز مشخص نیست. اینستینکت تاکنون ۱.۴ میلیارد دلار سرمایه جذب کرده است. این رقم برای یک استارت‌آپ یک‌ساله سرمایه هنگفتی به حساب می‌آید، اما در برابر خزانه عظیم متا قطره‌ای در دریاست. شرکت‌های اوپن‌ای‌آی و گوگل نیز دستیارهای شخصی مخصوص به خود را دارند.
هرچند این محصولات فعلا بیشتر برای مشتریان سازمانی و تجاری طراحی شده‌اند تا کاربران عادی، اما هیچ بعید نیست که در آینده دامنه هدف خود را گسترش دهند.
پلتفرم اجاره اقامتگاه «ایربان‌بی» نیز که می‌خواهد به یک درگاه جامع برای تمام خدمات سفر تبدیل شود، اعلام کرده است که سال آینده میلادی دستیار شخصی خود را رونمایی خواهد کرد.
در این ماراتن نباید از اپل غافل شد که در ماه ژوئن دستی به سر و روی سیری کشید و آن را بازطراحی کرد.
دستیار جدید اپل نسبت به گذشته کمتر اشتباه می‌کند، اما همچنان از قابلیت‌های مستقل و خودکار ربات‌هایی که این روزها دل کاربران را برده‌اند، بی‌بهره است.
شاید بد نباشد سازنده آیفون همین حالا دست به کار شود و پیامی به اینستینکت بفرستد.
