بازی کرملین روی گسل دونباس

«پاتریک ریلی» در گزارشی برای «نیویورک‌پست» نوشت، وقتی «برایان کیلمید»، مجری این برنامه از زلنسکی پرسید که آیا حاضر است برای برقراری صلح از منطقه دونباس بگذرد یا خیر، رهبر اوکراین گفت چنین کاری «منصفانه نیست». او افزود: «آنها [روس‌ها] می‌خواهند با اعمال هر نوع فشاری بر ما، ما را از سرزمینمان بیرون برانند. این منصفانه نیست.» زلنسکی تاکید کرد: «مردم خسته‌اند، البته که ما می‌خواهیم این جنگ هر چه سریع‌تر به پایان برسد»، اما گفت مردمش می‌خواهند در کشور خودشان باقی بمانند. مسکو از سپتامبر۲۰۲۲، یعنی زمانی که همه‌پرسی‌های نمایشی در این مناطق برگزار کرد، بخش اعظم منطقه دونباس (شامل استان‌های دونتسک و لوهانسک) را به‌طور غیرقانونی اشغال کرده است. مقامات اوکراینی پیش‌تر ابراز نگرانی کرده بودند که واگذاری کامل منطقه دونباس، راه را برای تهاجم دیگری از سوی روسیه در آینده هموار خواهد کرد.

این در حالی است که رویترز هم گزارش داد که ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، روز پنج‌شنبه اعلام کرد که مذاکرات آتی برای دستیابی به راه‌حلی برای پایان دادن به جنگ اوکراین، باید بر تضمین‌های امنیتی برای هر دو کشور و چارچوبی جامع برای امنیت در سراسر اروپا متمرکز باشد. پوتین در گفت‌وگو با تلویزیون دولتی روسیه (یک روز پس از دیدار با «استیو ویتکاف»، فرستاده ویژه رئیس‌جمهور آمریکا) تایید کرد که روسیه آماده است مذاکرات با واسطه‌گری ایالات متحده با اوکراین را در ماه آینده میلادی (نوامبر) از سر بگیرد. رئیس‌جمهور روسیه افزود که ویتکاف نیز تاکید داشت که مباحثات باید به «معماری امنیت اروپا به‌عنوان یک کل» گسترش یابد. بسیاری از مسائل مربوط به جنگ اوکراین بر محور سرزمین و اراضی می‌چرخد؛ جایی که روسیه مطالباتی مبنی بر واگذاری کامل منطقه دونباس در شرق اوکراین مطرح کرده است. کی‌یف هرگونه ایده درباره واگذاری زمین‌هایی را که هم‌اکنون در کنترل دارد، کاملا رد می‌کند. پوتین در بخش دیگری از سخنان خود گفت هرگونه بحث درباره اراضی در شرق اوکراین باید این را در نظر بگیرد که این منطقه «به لحاظ تاریخی متعلق به روسیه» بوده است. رئیس‌جمهور روسیه افزود: «این قلمرو متعلق به آنها (اوکراین) نیست، بلکه قلمرو تاریخی روسیه است.»

این تحولات در حالی رقم می‌خورد که «والری‌هاپکینز» هم در گزارشی برای نیویورک تایمز نوشت که پوتین برنده این بازی است و توانسته بدون دادن امتیاز، امتیازهای بزرگی به‌دست آورد. این گزارشگر می‌افزاید: گله و شکایت ترامپ از پوتین، تحریم روسیه، فرش قرمز برای رهبر کرملین در آلاسکا هیچ‌کدام نتوانست پوتین را به دادن امتیاز راضی کند. در مقابل، این ترامپ بود که در نهایت با اعزام ویتکاف به مسکو خواستار باز کردن شیر سوخت از سوی این کشور شد. گزارشگر نیویورک‌تایمز معتقد است: «اما رئیس‌جمهور روسیه در حال انجام یک بازی طولانی‌مدت‌تر بود.» اکنون، درست یک سال پس از آن تحریم‌های نفتی، پوتین هرگز تا این حد به هدف خود یعنی عادی‌سازی روابط با واشنگتن، بدون نیاز به دادن کوچک‌ترین امتیازی در پرونده اوکراین نزدیک نبوده است. طی ۱۰روز گذشته، ترامپ با در آغوش کشیدن پوتین نه تنها فشارهای اقتصادی بر کرملین را کاهش داده، بلکه هم‌زمان ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین را هدف تاخت‌وتاز خود قرار داده است. ترامپ حتی ادعا کرد که «روسیه، انصافا، درباره اوکراین خوب عمل کرده است.» معامله سوختی تا حدی یک محاسبه سیاسی از سوی ترامپ در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای بود؛ زیرا او می‌کوشد قیمت سوخت را پایین بیاورد. این در حالی است که رویترز دیروز جمعه اعلام کرد که نخستین محموله سوختی روسیه  روانه بازار آمریکا شد.

مسکو که جسارت تازه‌ای یافته، در تلاش است تا خود را به عنوان یک قدرت جهانی هم‌تراز با ایالات متحده و چین تثبیت کند و صحبت از یک نشست سه جانبه میان روسیه، اوکراین و ایالات متحده را مطرح کرده است. با این حال، ویتکاف در جریان سفرش به سن‌پترزبورگ در روز چهارشنبه گفت که معامله گازوئیل «نمونه دیگری از آن چیزی است که می‌توانیم با همکاری یکدیگر به آن دست یابیم.» پوتین نیز به نوبه خود، معامله‌ای روی کود شیمیایی روسیه را پیشنهاد کرد. پس از نشست سن‌پترزبورگ، «کریل دمیترف»، فرستاده اقتصادی پوتین، گفت: پوتین با ویتکاف نه تنها درباره توافق احتمالی کود شیمیایی، بلکه درباره «پروژه‌های مختلف مانند دیتاسنترها و پروژه‌های متعدد در حوزه انرژی و همکاری‌های انرژی» صحبت کرده است.

پوتین با بازی در زمین دیپلماسی شخصی ترامپ، اقداماتی را که به نفع روسیه است (مانند فروش گازوئیل به ایالات متحده) به عنوان لطف به ترامپ جلوه داده است. این امر شامل آزادی «استیون جیمز‌هابارد» ۷۴ساله نیز می‌شود. ترامپ این آزادی را نشانه‌ای از احترام بالای پوتین به خود توصیف کرد. او با ارجاع به خود در شبکه‌های اجتماعی نوشت: «ایالات متحده، به احترام پرزیدنت ترامپ، ملزم به دادن هیچ امتیازی در مقابل نبود.» تحلیلگران می‌گویند پوتین کوشید با واشنگتن تعامل کند تا ثابت کند روسیه وزن و اعتبار بسیار زیادی دارد و نمی‌توان آن را نادیده گرفت. «هانا نوته»، متخصص مسائل روسیه، گفت: «روسیه تلاش کرد تا این ایده را جا بیندازد که می‌توان کارهای دوجانبه با ایالات متحده انجام داد، بدون اینکه نیازی به حل‌وفصل جنگ در اوکراین باشد.» او افزود: «موضوع فقط معاملات اقتصادی نبود. آنها همچنین می‌خواستند درباره خاورمیانه صحبت کنند. می‌خواستند درباره قطب شمال صحبت کنند. می‌خواستند درباره کنترل تسلیحات هسته‌ای صحبت کنند.» این در حالی است که اروپا نقش بزرگ‌تری در ارائه پشتیبانی اقتصادی و سیاسی به کی‌یف بر عهده گرفته است و روابط میان پوتین و بسیاری از رهبران اروپایی کاملا از هم گسیخته است. «جرمی شاپیرو»، مدیر پژوهشی در شورای روابط خارجی اروپا گفت: «به‌دست آوردن آمریکایی‌ها دیگر آن جایزه بزرگ سابق نیست. ۲سال پیش کل بازی همین بود؛ اما اکنون بخش بسیار کوچک‌تری است.»

«مایکل کرولی» و «مگی‌هابرمن» هم در گزارش دیگری در نیویورک‌تایمز نوشتند، به گفته یک مقام ارشد دولت آمریکا، دونالد ترامپ هفته گذشته با ایلان ماسک تماس گرفت و از او خواست تا دسترسی کامل اوکراین به شبکه ارتباطات ماهواره‌ای «استار شیلد» را بازگرداند. سناتور «تام تیلیس»، جمهوری‌خواه از کارولینای شمالی، در شبکه‌ ایکس نوشت: «اگر این گزارش‌ها صحت داشته باشد، تحولی خرسندکننده است.» این بحران زمانی علنی شد که پهپادهای اوکراینی در اواسط اکتبر ناگهان از آسمان سقوط کردند. زلنسکی، روز پنج‌شنبه در برنامه «فرندز‌اند فاکس» گفت که روبیو در تماس تلفنی روز چهارشنبه به او گفته که وزارت امور خارجه در حال تلاش برای «رفع مسدودی» اتصال استارلینک در اوکراین است.