آیا حمله اسرائیل به فرودگاه ابوالظهور، این رژیم را در تقابل مستقیم با ترکیه قرار میدهد؟
خطونشان تلآویو برای آنکارا
«ازگی آکین» در گزارشی برای المانیتور نوشت، ترکیه ادعاهای اسرائیل در مورد حضور نظامی خود در سوریه را رد و اظهار کرد که همکاری این کشور با دمشق بر آموزش و تبادل تخصص نظامی متمرکز است. «اسعد الشیبانی»، وزیر امور خارجه سوریه برنامهها برای ایجاد پایگاه نظامی ترکیه در ابوالظهور را تکذیب کرد. او روز چهارشنبه (۲۸ مردادماه) در گفتوگو با آکسیوس گفت که «افسران ترکیه بهعنوان بخشی از همکاری و آموزش نظامی مداوم از این تاسیسات بازدید کردهاند». این در حالی است که طی روزهای گذشته تصاویری از انتقال شبانه ادوات نظامی سنگین ترکیه به سوریه منتشر شده است.
یسرائیل کاتز، وزیر جنگ این رژیم، روز پنجشنبه (۲۹ مرداد) گفت که رجب طیب اردوغان، «ترکیه را به ماجراجوییهای خطرناکی در سوریه میکشاند». او هشدار داد که سوریه با اجازه دادن به استقرار نیروهای ترکیه در این پایگاه هوایی، در آستانه نقض «وضعیت موجود مورد توافق با اسرائیل در امور امنیتی» است. تام باراک، فرستاده ویژه رئیسجمهور ایالات متحده در امور سوریه و عراق، پس از حملات روز سهشنبه گفت که واشنگتن در تلاش است تا یک مکانیسم کاهش تنش بین اسرائیل، ترکیه و سوریه ایجاد کند. باراک گفت: «حادثه ابوالظهور بر لزوم ایجاد یک مکانیسم کاهش تنش با مشارکت اسرائیل، سوریه و ترکیه تاکید میکند. این چیزی است که ما بهطور فعال برای ایجاد آن تلاش میکنیم تا از سوءتفاهمهای آینده جلوگیری شود.»
ترکیه و اسرائیل در آوریل۲۰۲۵ در مورد مکانیسم کاهش تنش توافق کرده بودند. این کانال ارتباطی برای جلوگیری از سوءتفاهمهای نظامی یا درگیریهای تصادفی در سوریه در نظر گرفته شده بود، اما مقامات ترکیه گفتند که اسرائیل از آن برای تماس با ترکیه قبل از حملات ابوالظهور استفاده نکرده است. آنکارا نتانیاهو را به استفاده از خصومت علیه ترکیه برای تقویت جایگاه سیاسی خود پیش از انتخابات اکتبر اسرائیل متهم کرد. «برهان الدین دوران»، دستیار ارشد ارتباطات رجب طیب اردوغان، گفت: «ما به اندازه کافی باتجربه هستیم که فریب بازیهای چهرههایی مانند نتانیاهو را که با هدف تضعیف صلح و ثبات در منطقه ما انجام میشوند، نخوریم.» به گفته این مقام ترکیهای، «نخستوزیر اسرائیل به دلیل انتخابات پیش رو و نگرانیها و ترسهای سیاسی داخلی خود، این موضع غیرمنطقی را اتخاذ کرده است. او خصومت با ترکیه را بهعنوان یک راه نجات سیاسی میبیند.»
آیا «ناتو» و «پیمان مکه» ضامن امنیت ترکیه هستند؟
ترکیه تنها کشور خاورمیانهای و مسلمان عضو ناتو است. آیا ناتو میتواند برای این کشور امنیت و بازدارندگی به ارمغان آورد؟ «میدل ایستآی» در گزارشی به نقل از روزنامه راستگرای «اسرائیل هیوم» نوشت، نیروهای ترکیهای در سوریه «هدفهای بسیار آسانی» برای اسرائیل تلقی خواهند شد؛ چراکه پیمان دفاع جمعی ناتو خارج از مرزهای کشورهای عضو اعمال نمیشود.
«شای گال»، رئیس شرکت استراتژی و روابط عمومی Line of State، در یادداشت خود در این روزنامه اسرائیلی نوشت: «پیش از رسیدن نیروهای ترکیهای، هدف اصلی زیرساختها هستند؛ اما به محض ورود آنها، حمله به این زیرساختها خطر تلفات نیروهای ترکیهای، اقدامات تلافیجویانه، مداخله آمریکا و رویارویی با یک عضو ناتو را به همراه دارد. این هزینهها محاسبات را تغییر میدهد، نه صلاحیت و اختیارات اسرائیل برای تصمیمگیری را.» او گفت اسرائیل «نه تنها نحوه عملکرد ماده ۵ ناتو، بلکه محل اعمال آن را نیز بررسی کرده است. این پیمان از خاک ترکیه محافظت میکند؛ نیروهای ترکیه آن خاک را با خود به خاک سوریه یا قبرس اشغالی نمیبرند.»
از سوی دیگر، «جاسم العزاوی» در «میدل ایست مانیتور» نوشت، حمله نیمه شب ۱۸اوت، حملهای برای کشتن نبود، بلکه ارسال پیامی به آنکارا بود. استقرار سیستمهای راداری ترکیه در سوریه میتواند جنگندههای اسرائیلی را از نامرئی بودن در آسمان سوریه محروم کند. به نوشته العزاوی، این حمله به معنای واقعی کلمه دو طرف را به «آستانه درگیری» رساند زیرا جنگندههای ترکیه نیز به پرواز درآمدند. این اقدام نتیجه یک خلأ ارتباطی بود. این خلأ محصول بازنویسی نظم منطقهای است که ترکیه یکی از معماران این نظم جدید است. آنکارا از ائتلاف شورشیانی که اسد را سرنگون کردند حمایت کرد. سپس، سوریه جدید را یک غنیمت استراتژیک تلقی کرد. ترکیه اکنون این کشور را حائلی به خود و اسرائیل قرار داده است زیرا از توسعه طلبی اسرائیل هراس دارد.
هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، نتانیاهو را متهم کرد که «سعی دارد ترکیه را بهعنوان دشمن بعدی اسرائیل به تصویر بکشد و همزمان سیاستهای توسعهطلبانه خود را دنبال کند.» اینها دعوای توییتری نیستند، بلکه برخی تغییرات ساختاری رخ داده است. اکنون، ترکیه دومین ارتش بزرگ ناتو، یک مجتمع دفاعی-صنعتی است که قادر به تولید انبوه پهپادهایی است که جنگ مدرن را از قره باغ تا لیبی متحول میکند، و تمایل فزایندهای برای تبدیل شدن به ضامن دولت جدید سوریه دارد. واشنگتن، به نوبه خود، تمایل دارد تحریمهای ترکیه را لغو کند. ترامپ با صراحت ترکیه را «یک متحد فوقالعاده» خواند. نتانیاهو معتقد است که تلاش ترامپ برای فروش «اف ۳۵» به ترکیه برتری هوایی این رژیم را به چالش میکشد و دیگر جنگندههای این رژیم نمی توانند آزادانه بر فراز حریم هوایی سوریه پرواز کنند.
از سوی دیگر، ائتلافهای جدیدی در حال شکلگیری هستند. در ابتدای ماه جاری (اوت)، ترکیه به عربستان سعودی و پاکستان در امضای توافقنامه دفاع مشترک مکه یا «پیمان مکه» پیوست که هرگونه حمله علیه یکی از این سه کشور به مثابه حمله به هر سه کشور تلقی میشود. یک مقام ارشد اسرائیلی به واینت گفت: «این پیمانی است که اسرائیل را هدف قرار داده است.» اسرائیل نیز به نوبه خود پاسخ میدهد و سعی میکند یونان و قبرس را به خود جلب کند و میزبان رئیس ستاد ارتش یونان باشد. حمله به «ابوالظهور» نشان خواهد داد که آیا مکانیسم برقراری ارتباط بین ترکیه و اسرائیل فعال خواهد شد یا این حمله آغاز نبردی بسیار طولانیتر برای قواعد جدید در خاورمیانه خواهد بود.
