چرا سوریه جدید از مذاکرات لبنان و اسرائیل نگران است؟
هراس دمشق از تکروی بیروت
به گزارش «میدل ایست آی»، لبنان همچنان نسبت به هرگونه بازگشت به قیمومیت سوریه محتاط است، درحالیکه رهبری جدید سوریه نسبت به احتمال سرایت تصمیمات یکجانبه لبنان به آن سوی مرز و تضعیف دمشق در لحظهای حساس هوشیار است. این تنش اکنون حول یکی از حساسترین پروندههای منطقه، یعنی مذاکرات مستقیم با اسرائیل، دوباره در حال ظهور است.
به گفته یک مقام ارشد لبنانی که از مذاکرات اخیر بین بیروت و دمشق آگاه است، سوریه نگرانی خود را از روند سریع مذاکرات لبنان با اسرائیل بدون هماهنگی کافی با دمشق ابراز کرده است، درحالیکه تماسهای دمشق با تلآویو متوقف شده است.
به گفته این مقام، این نگرانی در جریان سفر اخیر نواف سلام، نخستوزیر لبنان، به سوریه و دیدار او با احمد الشرع مطرح شد. این مقام افزود: «رهبر سوریه با لحنی دیپلماتیک و غیرتهاجمی صحبت کرد، اما روشن ساخت که هماهنگی بین دو کشور در مورد مسائل حیاتی برای تقویت مواضع هر دو طرف ضروری است.» نگرانی دمشق نه تنها این است که لبنان بهطور جداگانه مذاکره میکند، بلکه این است که رویکرد بیروت میتواند سابقهای ایجاد کند که ممکن است بعدها سوریه تحت فشار قرار گیرد تا از آن پیروی کند.
طبق گزارشها، ماههاست که مقامات آمریکایی به مذاکرات سوریه و اسرائیل اشاره کردهاند تا لبنان را به ورود به مذاکرات مستقیم با اسرائیل تشویق کنند. اما با توجه به اینکه مسیر سوریه اکنون تا حد زیادی متوقف شده است (تا حدودی به این دلیل که دمشق طرف اسرائیل را بیمیل به دادن امتیازات معنادار میبیند) ممکن است این پویایی اکنون در حال تغییر باشد.
روندی که زمانی برای تحت فشار قرار دادن لبنان جهت پیروی از مسیر سوریه استفاده میشد، اکنون میتواند به ابزاری برای تحت فشار قرار دادن سوریه جهت پیروی از مسیر لبنان تبدیل شود. مسیر لبنان بهدلیل شرایطی که در آن شکل گرفته، حساس بوده است. جوزف عون، رئیسجمهور لبنان، پیش از این گفته بود که بیروت قبل از رسیدن به آتشبس مذاکره نخواهد کرد. با این حال، تماسها ادامه یافته است، درحالیکه حملات اسرائیل به لبنان علیرغم آتشبس توافق شده در اواسط آوریل، همچنان ادامه دارد.
برای دمشق، این یک نگرانی استراتژیک ایجاد میکند: اگر لبنان درحالیکه خشونت ادامه دارد به مذاکرات ادامه دهد، سوریه ممکن است با فشار فزایندهای از سوی واشنگتن و سایر بازیگران بینالمللی برای پذیرش چارچوبی مشابه روبهرو شود. لبنان و سوریه هنوز با چندین پرونده حل نشده دست و پنجه نرم میکنند: بازداشتشدگان سوری در زندانهای لبنان؛ تعیین مرزهای زمینی و دریایی؛ آینده روابط با حزبالله؛ حضور چهرههای سابق دولت اسد در لبنان و این پرسش گستردهتر که دو کشور چگونه روابط امنیتی خود را پس از دههها سلطه، خصومت و سوءظن متقابل مدیریت میکنند؟
نگرانی سوریه از لبنان پیش از این در چندین مورد از این مسائل آشکار شده است. در ماه دسامبر، دمشق نگرانیهایی را در مورد افسران مرتبط با اسد که در لبنان ساکن هستند، مطرح کرد. طبق گزارشها، مقامات امنیتی سوریه فهرستی از اسامی را به مقامات لبنانی تحویل دادند و هشدار دادند که برخی از این چهرهها میتوانند از خاک لبنان برای تهدید رهبری جدید سوریه استفاده کنند. دمشق همچنین موضوع بازداشتشدگان سوری در زندانهای لبنان را به عنوان محور هرگونه بهبود روابط دوجانبه در نظر گرفته است.
دمشق معتقد است که لبنان و سوریه، با وجود تاریخ دشوارشان، آسیبپذیریهای مشترکی دارند. هرگونه امتیاز لبنان به اسرائیل، بهویژه در مورد ترتیبات امنیتی، مسائل مرزی یا شکل ضمانتهای پس از جنگ، میتواند به طور غیرمستقیم بر موضع مذاکراتی سوریه تاثیر بگذارد.
یک مقام لبنانی گفت: «هماهنگی در مورد مسائل حیاتی فقط یک حسن نیت نیست، بلکه یک ضرورت استراتژیک است.» با این حال، نوعی عدم تقارن در نگاه دو طرف وجود دارد: لبنان از بازگشت تسلط سوریه میترسد؛ سوریه هم معتقد است که تصمیمات لبنان میتواند این کشور را در معرض خطرات جدی قرار دهد.
نگرانی ترکیه از توافق منطقه اقتصادی انحصاری لبنان با قبرس در سال ۲۰۲۵ - که بدون توجه کافی به منافع سوریه و ترکیه در شرق مدیترانه حاصل شد - همچنین به این برداشت منطقهای دامن زده که بیروت تمایل دارد بدون هماهنگی کافی با ذینفعان همسایه، در مورد مسائل حساس پیش برود.
در این زمینه، مذاکرات مستقیم لبنان با اسرائیل، در دمشق به عنوان یک تصمیم جداگانه لبنانی تلقی نمیشود. بلکه، آنها را بخشی از الگوی گستردهتر بیروت در مورد مسائلی که فراتر از خود لبنان است، میدانند.
یک مقام ارشد سوری گفت که دمشق بارها در جلسات با کشورهای عربی بر لزوم هماهنگی و اهمیت اجتناب از مسیرهای مذاکره جداگانه که میتواند موضع گستردهتر اعراب را تضعیف کند، تاکید کرده است. این مقام گفت: «فضای مثبتی وجود دارد، اما واقعیتهایی در صحنه وجود دارد که نمیتوان آنها را نادیده گرفت. همکاری با لبنان در حال افزایش است، اما هنوز به سطح لازم نرسیده است.»
