گام جدید عربستان برای توسعه موشک‌های بالستیک
یافته‌های دو پژوهشگر آمریکایی که تصاویر ماهواره‌ای بیش از یک سال گذشته را بررسی کرده‌اند، نشان می‌دهد عربستان سعودی در حال گسترش کارخانه تولید موشک‌های بالستیک خود است.
به گزارش گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد، یافته‌های دو پژوهشگر آمریکایی که تصاویر ماهواره‌ای بیش از یک سال گذشته را بررسی کرده‌اند، نشان می‌دهد عربستان سعودی در حال گسترش کارخانه تولید موشک‌های بالستیک خود است. ظاهراً ریاض قصد دارد در این مرکز، موشک‌های سوخت جامد بزرگ‌تری بسازد که برد بیشتری دارند و می‌توانند کلاهک‌های سنگین‌تری حمل کنند.
به گزارش رویترز، دستیابی به موشک‌های پیشرفته‌تر، می‌تواند ارتش عربستان را به خودکفایی نزدیک‌تر کند. البته چنین اقدامی خطر شکل‌گیری یک مسابقه تسلیحاتی در منطقه را به دنبال دارد.
از سوی دیگر، این موضوع می‌تواند مخالفت نمایندگان کنگره آمریکا را با توافق هسته‌ای غیرنظامی واشنگتن و ریاض شدیدتر کند. توافقی که پیش از این هم نگرانی‌های زیادی درباره اشاعه تسلیحات اتمی ایجاد کرده بود.
این تصاویر را شرکت ماهواره‌ای آمریکایی «پلنت لبز» بین آوریل ۲۰۲۵ تا سپتامبر ۲۰۲۶ از مجتمع «الدوادمی» در حدود ۲۰۰کیلومتری غرب ریاض ثبت کرده است. سم لیر و مایکل دویتسمن، پژوهشگران «مؤسسه تحقیقات سیاست خارجی» که یک نهاد پژوهشی فراحزبی در فیلادلفیا است، با بررسی این تصاویر متوجه ساخت بنایی جدید در این مجتمع شده‌اند.
به گفته آن‌ها، در این ساختمان کوره‌های ریخته‌گری قرار دارد. در این گودال‌ها، مواد اولیه سوخت را داخل بدنه موتور موشک می‌ریزند تا پس از سفت شدن، سوخت جامد شکل بگیرد.
بررسی‌های لیر و دویتسمن نشان می‌دهد که دور این ساختمان دیوارهایی کشیده شده تا در صورت بروز انفجارهای احتمالی، به سازه‌های اطراف آسیبی نرسد. مساحت این بنا دست‌کم دو برابر ساختمانی است که گمان می‌رود کوره های ریخته‌گری قبلی کارخانه در آن قرار دارند.
این دو پژوهشگر ساختمان جدید دیگری را هم در این مجموعه شناسایی کرده‌اند که احتمالاً محل نگهداری مواد اولیه سوخت یا قطعات آماده موشک است. به نوشته آن‌ها، این ساخت‌وسازها حاکی از آن است که عربستان زیرساخت‌های تولید موشک خود را گسترش می‌دهد و احتمالاً می‌خواهد موشک‌های بزرگ‌تر و دوربردتری با توان حمل کلاهک‌های سنگین‌تر بسازد.
ارتش‌های جهان معمولاً موشک‌های سوخت جامد را به نمونه‌های سوخت مایع ترجیح می‌دهند، چون هم نگهداری طولانی‌مدت آن‌ها در انبار ساده‌تر است و هم بسیار سریع‌تر آماده شلیک می‌شوند.
لیر و دویتسمن و همچنین کارشناسان «مؤسسه بین‌المللی مطالعات استراتژیک» در لندن و مرکز پژوهشی و تحلیلی «سی‌ان‌ای» به رویترز گفته‌اند که ترکیب زرادخانه موشکی عربستان، از وابستگی مجتمع الدوادمی به فناوری چینی حکایت دارد. به گفته این دو پژوهشگر، حتی شکل و شمایل این مرکز هم شبیه کارخانه‌های موشک‌سازی چین است.
بر اساس برآوردی از سازمان سیا مربوط به سال ۱۹۹۱ که از طبقه‌بندی خارج شده، عربستان در سال ۱۹۸۷ به صورت محرمانه حدود ۴۰ فروند موشک بالستیک سوخت مایع «دی‌اف ۳» از چین خرید. تصاویر و ویدئوهای منتشرشده در یوتیوب نشان می‌دهد که ریاض برای نخستین بار دو فروند از این موشک‌ها را در رژه نظامی آوریل ۲۰۱۴ به نمایش گذاشت.
تیم پژوهشی مؤسسه تحقیقات سیاست خارجی به تازگی نیز با بررسی تصاویر و ویدئوهای شبکه‌های اجتماعی، بقایای موشکی را در یمن شناسایی کرده که به نظر می‌رسد یک موشک چینی «دی‌اف ۱۵» شلیک‌شده از سوی عربستان باشد. به گفته لیر، سعودی‌ها شاید هم‌اکنون در حال تولید موشک‌های سوخت جامد دی‌اف ۱۵ باشند و توسعه مجتمع الدوادمی نیز احتمالاً برای ساخت موشک‌های دوربردتر «دی‌اف ۲۱» یا مدل‌های مشابه آن انجام می‌شود. از آنجا که واشنگتن سال‌هاست صادرات سامانه‌های موشکی دوربرد را محدود کرده، گمان می‌رود ریاض برای تأمین نیاز خود به سراغ پکن رفته باشد.
ساشا بروخمان، پژوهشگر مؤسسه بین‌المللی مطالعات استراتژیک که به درخواست رویترز گزارش اخیر را بررسی کرده، تأیید می‌کند که هدف از توسعه الدوادمی می‌تواند تولید موشک‌های سوخت جامد قوی‌تر باشد. شرکت اطلاعات دفاعی «جینز» هم پس از بررسی این گزارش اعلام کرد که ساخت بناهای جدید، ممکن است از تلاش برای افزایش ظرفیت تولید یا ساخت موشک‌های دوربردتر حکایت داشته باشد.
دکر اولث، تحلیلگر مرکز سی‌ان‌ای که ساخت‌وسازهای الدوادمی را از طریق تصاویر ماهواره‌ای زیر نظر داشته، ضمن تأیید این ارزیابی‌ها می‌گوید تلاش عربستان برای ساخت موشک‌های قوی‌تر، هم‌زمان با اقدام سایر قدرت‌های خلیج فارس برای گسترش زرادخانه‌های تهاجمی و تدافعی‌شان صورت می‌گیرد. به گفته او، این روند در تمام خاورمیانه دیده می‌شود و امارات متحده عربی و ترکیه هم دقیقاً همین مسیر را در پیش گرفته‌اند.
در این میان، گسترش تأسیسات الدوادمی می‌تواند پیامدهای سیاسی نیز در واشنگتن داشته باشد و مخالفت نمایندگان هر دو حزب کنگره را با توافق هسته‌ای آمریکا و عربستان تشدید کند.
بر اساس این توافق، قرار است آمریکا به ریاض کمک کند تا فناوری غنی‌سازی اورانیوم را برای تولید برق به دست آورد. مخالفان معتقدند این توافق سازوکارهای نظارتی کافی را ندارد و نمی‌تواند مانع از حرکت پنهانی ریاض به سمت ساخت سلاح اتمی شود. عربستان البته همیشه داشتن چنین برنامه‌ای را رد کرده است.
بررسی تصاویر ماهواره‌ای شرکت پلنت لبز نشان می‌دهد که طرح توسعه الدوادمی از آوریل ۲۰۲۵ با صاف کردن زمین و گودبرداری برای ساخت انبار آغاز شده است. ساخت بنای مربوط به چاهک‌های ریخته‌گری هم اواخر همان ماه یا اوایل ماه مه شروع شد. در تصویری که روز ۱۲ دسامبر ۲۰۲۵ ثبت شده، دو گودال عمیق در داخل این ساختمانِ هنوز بی‌سقف دیده می‌شود. به برآورد مؤسسه تحقیقات سیاست خارجی، پوشاندن سقف این بنا زمان زیادی نمی‌برد، اما نصب تجهیزات ریخته‌گری ممکن است چند ماهی طول بکشد. با این حساب، این مرکز ممکن است در سریع ترین زمان تا پایان سال جاری میلادی آماده تولید موشک شود.
