بازار پررونق سیمان در مرزهای شرقی و شمال غرب کشور؛
رقابت سیمانیها قبل از تابستان داغ
به نظر میرسد با گرمشدن هوا، سایه محدودیتهای برق و نگرانی از کاهش تولید در ماههای گرم سال بر بازار سیمان سنگینی میکند. بررسی دادههای بورس کالا طی خردادماه نشان میدهد در هر دو عرضه اصلی ثبتشده در ماه جاری، میزان تقاضا از حجم عرضه فراتر رفته است. در سوم خرداد، تقاضا نزدیک به یکونیم برابر عرضه بود و در دهم خرداد نیز با وجود کاهش نسبی هیجان بازار، همچنان خریداران بیش از حجم عرضهشده برای خرید ثبتسفارش کردند. هرچند در بازار سیمان همواره رقابت وجود دارد، اما دادههای خردادماه نشان میدهد ریشه این رقابت قیمتی نگرانیها در خصوص کاهش عرضه به دلیل ناترازیهای انرژی است.
رقابت متفاوت سیمانیها
بررسی معاملات ثبتشده نشان میدهد رقابت قیمتی در بازار سیمان طی خرداد ماه بیش از ۳۰درصد بوده است. این میزان رقابت شاید در بازار سیمان تکرار شده باشد، اما قبل از آغاز فصل تابستان، تصویر متفاوتی نمایان میشود. در برخی عرضهها رقابتهای بسیار سنگینی شکل گرفته که از وجود فشار تقاضا در برخی مناطق حکایت دارد. در مواردی خریداران حاضر شدهاند تا حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد بالاتر از نرخ پایه برای خرید محصول پرداخت کنند. چنین سطوحی از رقابت در بازاری که طی ماههای گذشته آرامتر بوده، نمیتواند اتفاقی تلقی شود. افزایش تقاضا در کنار پرداخت قیمتهای بالاتر، نشان میدهد بخشی از فعالان بازار نسبت به شرایط ماههای آینده نگران شدهاند و تلاش میکنند خریدهای خود را پیش از ورود به فصل اوج مصرف تکمیل کنند.
سیمان داغ مرزهای شرقی
نکته مهم دیگر در معاملات خردادماه، توزیع جغرافیایی رقابتهاست. بررسی فهرست نمادهایی که بیشترین رشد قیمت را تجربه کردهاند نشان میدهد رقابتهای سنگین عمدتا روی کارخانههایی متمرکز شده که در شرق، جنوب و شمالغرب کشور قرار دارند. این موضوع میتواند بیانگر آن باشد که بازار سیمان بیش از آنکه با کمبود سراسری مواجه باشد، با عدم تعادل منطقهای روبهرو است. با توجه هزینه بالای حملونقل در صنعت سیمان، خریداران ترجیح میدهند سیمان مورد نیاز خود را از نزدیکترین واحدهای تولیدی تامین کنند. در سالهای اخیر رشد هزینههای حملونقل جادهای و محدودیتهای لجستیک باعث شده است قیمت نهایی سیمان برای مصرفکنندگان بیش از گذشته تحتتاثیر فاصله جغرافیایی قرار گیرد. از این رو مشاهده رقابتهای سنگین بر سر برخی کارخانههای منطقهای میتواند نشانهای از افزایش اهمیت مزیت مکانی در بازار سیمان باشد.
سایه خاموشی در بازار سیمان
شاید مهمترین متغیری که میتواند رفتار خریداران را توضیح دهد، موضوع محدودیتهای برق صنایع باشد. تجربه سالهای گذشته نشان داده است که با آغاز فصل گرما، صنایع انرژیبر از جمله سیمان با محدودیتهای مصرف برق مواجه میشوند و همین موضوع بر تولید و عرضه اثر میگذارد. بازار نیز معمولا پیش از وقوع این محدودیتها واکنش نشان میدهد. افزایش تقاضا در ابتدای خرداد، رقابتهای بالای قیمتی و رشد فاصله میان نرخ پایه و قیمت معاملهشده همگی میتوانند نشانههایی از خریدهای پیشدستانه باشند. همچنین به دلیل انرژیبر بودن فرآیند تبدیل کلینکر به سیمان، عرضه سیمان کاهش یافته و در کارخانههای نزدیک به مرز، صادرات کلینکر صرفه اقتصادی داشته باشد. از همینرو بخشی از خریداران ممکن است در حال ذخیرهسازی موجودی مورد نیاز خود باشند تا در صورت کاهش عرضه در ماههای آینده با کمبود مواجه نشوند. اگر این فرضیه درست باشد، رشد تقاضا در بورس کالا لزوما ناشی از افزایش مصرف واقعی نیست، بلکه ناشی از نگرانی نسبت به آینده عرضه است.
بازار آرام میشود؟
با وجود تمامی نشانههای افزایشی، دادههای موجود یک پیام دیگر نیز در خود دارند. نسبت تقاضا به عرضه از ۱.۴۸ برابر در سوم خرداد به ۱.۲۱ برابر در دهم خرداد کاهش یافته است. این موضوع میتواند از کاهش تدریجی هیجان بازار خبر دهد. در این خصوص دو سناریو مطرح است. سناریوی نخست آن است که بخشی از تقاضای احتیاطی در هفته اول خرداد تخلیه شده و بازار به سمت تعادل در حرکت است. سناریوی دوم نیز آن است که تولیدکنندگان با مشاهده افزایش رقابت، عرضههای خود را تقویت کردهاند و همین موضوع از شدت رقابت کاسته است. در هر دو حالت، روند معاملات هفتههای آینده اهمیت زیادی خواهد داشت. اگر نسبت تقاضا به عرضه همچنان بالا باقی بماند، میتوان از شکلگیری یک موج جدید در بازار سیمان سخن گفت. اما اگر فاصله عرضه و تقاضا کاهش یابد، به احتمال زیاد هیجان فعلی تنها واکنشی کوتاهمدت به نگرانیهای فصلی بوده است.
بازار سیمان همواره یکی از نخستین بازارهایی است که تغییرات انتظارات فعالان بخش ساختمان را منعکس میکند. به همین دلیل رفتار معاملهگران در بورس کالا میتواند حاوی پیامهایی فراتر از صنعت سیمان باشد. رشد تقاضا در شرایطی رخ داده که بازار ساختوساز همچنان با رکود نسبی دستوپنجه نرم میکند. بنابراین بخش مهمی از افزایش تقاضای فعلی را نمیتوان تنها به رونق مصرف نهایی نسبت داد. به نظر میرسد انتظارات تورمی، نگرانی از محدودیتهای انرژی و تلاش برای پوشش ریسک کمبود عرضه، نقش پررنگتری در معاملات اخیر داشته باشند. با توجه به آنکه عرضه سیمان در کشور بیش از نیاز و تقاضا است، از اینرو ممکن است رقابت قیمتی در نتیجه افزایش انتظارات تورمی و خرید زودهنگام باشد که در روزهای ابتدایی سال بخشی از بازارگرمی سیمانیها در همین راستا بود. علاوه بر محدودیتهای انرژی معمولا قیمتهای سیمان را با جهش همراه میکند.
معاملات سیمان در روزهای ابتدایی خردادماه چند سیگنال مهم را مخابره میکند؛ بازگشت رقابت به تالار سیمان، سبقت تقاضا از عرضه، ثبت رقابتهای ۳۰ تا ۴۰ درصدی در برخی نمادها، تمرکز رقابت در مناطق خاص جغرافیایی و افزایش حساسیت بازار نسبت به ریسک خاموشیهای تابستانی همگی نگرانیهایی را در خصوص کاهش عرضه در بازار سیمان به همراه دارند. شواهد موجود نشان میدهد بازار سیمان وارد مرحلهای شده که در آن نگرانی از آینده عرضه بیش از وضعیت فعلی تولید بر رفتار خریداران اثر میگذارد. از این منظر، معاملات خردادماه را میتوان نخستین هشدار بازار نسبت به تابستانی دانست که صنایع کشور بار دیگر در آن با چالش انرژی روبهرو خواهند بود.
