«دنیای اقتصاد» در گفتوگو با کارشناسان بررسی کرد
چرا اینترنت ایران بیکیفیت است؟
گره زدن مسائل گوناگون به موضوع اصلی این گزارش از عهده آن خارج است. فارغ از عملکرد دولت، ارزیابی ما کیفیت اینترنت ایران است. آخرین گزارش کیفیت اینترنت در ایران تقریبا با این جمله شروع میشود: اینترنت ایران، بیکیفیتترین در میان صد کشور با بیشترین تولید ناخالص ملی. البته که گزارش زمستان ۱۴۰۴ انجمن تجارت الکترونیک از کیفیت اینترنت کشور بیشتر به قطعی اینترنت، فضا داده است.
حالا که میدانیم کیفیت اینترنت بد است، باید پرسید چه عواملی در افت کیفیت شبکه دخیل هستند و اگر اولین پاسخ به این پرسش، فیلترینگ است، اجازه دهید پرسیده شود دیگر چه.
اصل دعوا بر سر اینستاگرام
حمیدرضا احمدی، نایبرئیس کمیسیون زیرساخت و اینترنت انجمن تجارت الکترونیک در گفتوگویی با «دنیای اقتصاد» ضمن اشاره به سلسله گزارشهای کیفیت اینترنت در ایران، شاخصهای این ارزیابی از کیفیت شبکه را بار دیگر شرح داد. او در اینباره گفت: «انجمن تجارت الکترونیک تاکنون شش گزارش در مورد کیفیت اینترنت ایران منتشر کرده است.
کیفیت اینترنت با سه شاخص سنجیده شده است. یکی اختلالات است که مربوط به برنامهای پرفراز و نشیب درباره شناسایی و از کار انداختن ویپیانها میشود. این باعث اختلال میشود و سرعت کاربران را پایین میآورد. بخش دوم، فیلترینگ و تحریمهایی است که از بیرون به کشور تحمیل میشود. بخش سوم مربوط به سرعت است. در حال حاضر شبکه کیفیت اینترنت خانگی سرعت کمی به مردم ارائه میدهد.»
او دلیل این مساله را در عمر طولانی این شبکه و قدیمی بودن و سیمهای فرسوده و مواردی از این دست نسبت داد. همچنین افزود: «شبکه موبایل به سقف خود رسیده و باید برای توسعه به نسل پنجم اینترنت همراه فکر کرد یا فیبر نوری را توسعه داد. البته باید به این مساله هم توجه داشت که توسعه فیبر نوری با چالشهایی روبهروست.»
وی همچنین شاخص سرعت را در نسبت با مرکزگرایی مورد بررسی قرار داد و گفت: «ممکن است نقاطی از دکل مخابراتی برخوردار نباشند و متوسط سرعت آنجا بسیار پایین باشد.» هرچند در همین رابطه باید پرسید عدالت دسترسی به اینترنت پایدار و با کیفیت از نظر جغرافیایی چه نکاتی در دل خود دارد.
احمدی همینطور در پاسخ به این پرسش که سهم فیلترینگ در کیفیت شبکه چقدر است، بحث خود را با تاکید بر آسیبشناسی فیلترینگ اینستاگرام پیش برد و گفت: « ما آمار و ارقام را بررسی کردیم و قبل از تابستان سال ۱۴۰۱، میزان کاربرانی که از ویپیان استفاده میکردند، ۲۵ الی ۳۰ درصد بوده است. بعد از فیلترینگ اینستاگرام طی سالها، ترافیک این پلتفرم مدام در حال افزایش بوده است. هیچ مقامی نمیتواند بدون صحبت از اینستاگرام حرف از رفع فیلترینگ بزند. چون تا زمانی که اینستاگرام فیلتر بماند، درصد کاربرانی که از فیلترشکن استفاده میکنند پایین نخواهد آمد. در چنین حالتی تجربه کاربر هنگام استفاده از اینترنت افت شدیدی خواهد داشت.»
نایبرئیس کمیسیون زیرساخت و اینترنت انجمن تجارت الکترونیک همچنین افزود: «باید مشکلات امنیتی را هم در نظر داشت. بسیاری از مردم بهدلیل مشکلات مالی، از فیلترشکنهای رایگان استفاده میکنند. اگر فیلترینگ اینستاگرام برداشته شود از چندین جهت کیفیت اینترنت بهتر خواهد شد.»
جهانگیر آقازاده، رئیس کمیسیون اینترنت و انتقال داده نظام صنفی استان تهران نیز در گفتوگو با «دنیای اقتصاد» در پاسخ به این مساله که عوامل افت شبکه چه هستند، تحلیل فنی خود را ارائه داد. هرچند که اولین عامل با عنوان پهنای باند معرفی شد که در ادامه گزارش به آن خواهیم رسید، اما از دیدگاه او دومین دلیل افت کیفیت پیرامون رفتار کاربر و مساله فیلترینگ عنوان شد.
آقازاده درباره تاثیر فیلترینگ گفت: «دومین عامل مهم، تجربه کاربر است. یکی از مشکلات اصلی در این زمینه، فیلترینگ، بهخصوص فیلتر شدن پلتفرمهایی است که تعداد زیادی از کاربران ایرانی از آنها استفاده میکنند. از جمله اینستاگرام و تلگرام.»
او همچنین با اشاره به فیلترشکنهای رایگان گفت: «در چنین شرایطی، مردم به سادگی به سمت فیلترشکنهای رایگان رفتهاند. تعداد شرکتهایی که فیلترشکنهای رایگان را در سطح جهان ارائه میکنند، بسیار محدود است. اگر کد و رفتار نرمافزارهای مختلف را بررسی کنید، در بسیاری از موارد متوجه میشوید که نرمافزارهای متعددی از یک پلتفرم مشترک استفاده میکنند.» آقازاده در توضیح وضعیت فیلترشکنهای رایگان مثال جالبی زد و گفت: «به قول معروف پنیر رایگان را فقط در تلهموش میتوان پیدا کرد.»
او در شرح بیشتر مضرات فیلترشکنهای رایگان گفت: «کسی دلش برای من و شما نمیسوزد. این فیلترشکنها ممکن است فعالیتهای مختلفی انجام دهند؛ از جمعآوری اطلاعات گرفته تا انتقال انواع ویروسها و بدافزارها به شبکه.»
آقازاده در رابطه با منشأ این نرمافزارها چنین اظهار کرد: «این یک تحلیل کلی است و نمیخواهم درباره تعداد دقیق آنها صحبت کنم، اما تعداد شرکتهایی که فیلترشکن رایگان ارائه میکنند، بسیار محدود است. بخشی از این خدمات ممکن است به کشورهایی مانند ایران ارائه شود و پشت برخی از آنها نیز ممکن است سازمانهای جاسوسی، چه چینی، چه روسی یا متعلق به دشمن، قرار داشته باشند. در مورد برخی دیگر نیز شرکتهای تجاری قرار دارند که با هدف جمعآوری اطلاعات تجاری فعالیت میکنند. ولی تعداد شرکتها بسیار محدود است. اگر یک نرمافزار رایگان را بررسی کنید و رفتار آن را مورد توجه قرار دهید، ممکن است متوجه شوید که نسخههای مشابه آن با نامهای مختلف وجود دارند و بسیاری از آنها از یک پلتفرم مشترک استفاده میکنند.»
او این مساله را چنین جمعبندی کرد: «در مجموع، فیلترشکنها، چه رایگان و چه پولی، سهم قابلتوجهی در آلودگی فضای شبکه دارند. ما با یک شبکه بهشدت آلوده مواجه هستیم. شاید بتوان گفت حجم ترافیکی که بدافزارهای رایج در شبکه ایجاد میکنند، بسیار قابلتوجه است. اگر روزی فیلترینگ تمام پلتفرمهای فیلترشده برداشته شود، تجربه بد کاربر بلافاصله از بین نمیرود. بخشی از این آلودگی در خود دستگاههای کاربران باقی میماند و پاک شدن آن زمان میبرد».
رئیس کمیسیون اینترنت و انتقال داده نصر تهران توصیههای امنیتی خود را چنین بیان کرد: «متاسفانه بسیاری از مردم این موضوع را ساده میگیرند، چون خطرات فضای مجازی برای آنها ملموس نیست. افراد برای خانه خود هزاران قفل و ابزار امنیتی در نظر میگیرند، اما در فضای اینترنتی، حسابها و دستگاههای خود را بدون حفاظت رها میکنند. درحالیکه بخش قابلتوجهی از دارایی و زندگی آنها اکنون در فضای مجازی قرار دارد.» او به لزوم برخی آموزشها پرداخت و سادهانگاری را یکی از مشکلات اصلی دانست.
از دیدگاه آقازاده، اولین عامل افت کیفیت اینترنت مربوط به پهنای باندی است که اپراتور از شرکت ارتباطات زیرساخت میگیرد و با تعریف موضوعی با عنوان (Sharing) یعنی تقسیم ظرفیت پهنای باند بحث خود را پیش میبرد. او در این رابطه گفت: «نسبت تقسیم یا همان میزان (Sharing) هرچه کمتر باشد کیفیت به همان میزان بهتر خواهد بود. وقتی پهنای باند یک اپراتور کم میشود، ممکن است برای حفظ مشتریان خود میزان Sharing را بالا ببرد.»
«دنیای اقتصاد» همچنین علت افت شبکه اینترنت را از معاون وزارت ارتباطات، بهزاد اکبری جویا شد. مدیرعامل شرکت ارتباطات زیرساخت در رابطه با افت مقطعی کیفیت گفت: «ما مشکلی در شبکه نداریم. نه در ارتباط داخلی و نه در ارتباطات بینالملل. این موضوع به اپراتورهای پاییندست بازمیگردد.» او همچنین وضعیت را در پی قطعی کابلهای اینترنت، بدون مشکل تلقی و اظهار کرد: «ما مسیرهای مختلفی داریم و این موضوع هیچ تاثیری نداشته است.»
جهانگیر آقازاده به ثابت ماندن تعرفههای اینترنت اشاره کرد و گفت: « از طرف دیگر، قیمت اینترنت در ایران، بهشدت ثابت نگه داشته شده است. درحالیکه قیمت بسیاری از کالاها و خدمات، از بنزین گرفته تا شیر، ماست و گوشت، افزایش پیدا میکند، قیمت اینترنت ثابت مانده است. بنابراین ممکن است اپراتور، به دلیل نخواندن دخل و خرج، تلاش کند نوعی توازن میان هزینه تمامشده و درآمد خود ایجاد کند؛ به اندازهای که بتواند به فعالیت خود ادامه دهد، ورشکست نشود و مشترک نیز به طور کامل ارتباط خود را از دست ندهد.»
آقازاده عوامل دیگر مانند قطعی برق و قطع اینترنت جهانی را از عوامل افت کیفیت شبکه معرفی میکند. او همچنین به اختلالات مکانیاب و تاثیر آن در شبکه اینترنت اشاره کرد و گفت: «همین اختلالات برخلاف تصور عمومی که فقط مسیریابی را در تجربه استفاده از تاکسیهای آنلاین مختل کرده است، میتواند باعث اختلال اینترنت شود.» تاکید نهایی آقازاده بر این مورد است که عوامل متعددی بر کیفیت فعلی اینترنت کشور تاثیر میگذارند.
