مازاد تولید و حمایتگرایی؛ دو چالش بزرگ تولیدکنندگان پنل در چین؛
بحران در کارخانه خورشیدی جهان
به گزارش گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد؛ صنعت انرژی خورشیدی چین که طی دو دهه گذشته به نماد موفقیت این کشور در گذار انرژی تبدیل شده، این روزها با بحرانی کمسابقه روبهرو است. در حالی که تنشهای ژئوپلیتیک اخیر و جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران بازارهای انرژی را دستخوش نوسان کرده، انتظار میرفت تولیدکنندگان چینی پنلهای خورشیدی از این وضعیت سود ببرند. چین اکنون بیش از ۸۰ درصد پنلهای خورشیدی جهان را تولید میکند و نقشی کلیدی در گسترش انرژیهای تجدیدپذیر در سراسر دنیا دارد. با این حال، مشکلات ساختاری این صنعت آنقدر عمیق شده که حتی افزایش صادرات ناشی از تحولات اخیر نیز نتوانسته شرایط را بهبود بخشد.
رشد صادرات پنلهای خورشیدی چین از زمان آغاز درگیریها تا حدی افزایش یافته، اما این خبر خوبی برای شرکتهای فعال در این بخش نیست. آنها همزمان با سه مشکل بزرگ مواجهاند: کاهش تقاضای داخلی، مازاد شدید عرضه و افزایش موانع تجاری در بازارهای خارجی. این سه عامل در شرایطی کنار هم قرار گرفتهاند که بسیاری از تولیدکنندگان از سال ۲۰۲۴ تاکنون زیانده شدهاند و شمار ورشکستگیها بهطور مداوم در حال افزایش است.
براساس گزارش اکونومیست، ریشه بحران فعلی تنها در رقابت شدید قیمتی خلاصه نمیشود. بازار داخلی چین که همواره بزرگترین مصرفکننده پنلهای خورشیدی جهان بوده، اکنون با محدودیتهای جدی مواجه شده است. طی سالهای اخیر نصب پنلهای خورشیدی با سرعتی بسیار بیشتر از توان شبکه برق برای جذب این انرژی پیش رفته است. در بسیاری از مناطق چین، پشتبامها، بیابانها و تپهها با پنلهای خورشیدی پوشیده شدهاند، اما شبکه انتقال و توزیع برق هنوز نتوانسته خود را با این رشد هماهنگ کند.
یکی از پیامدهای این وضعیت، هدررفت بخشی از برق تولیدی است. انرژی خورشیدی تنها در ساعات روز تولید میشود و اگر امکان ذخیرهسازی یا انتقال آن وجود نداشته باشد، بخشی از برق تولیدشده بلااستفاده میماند. در دو ماه نخست سال جاری حدود ۹ درصد برق خورشیدی تولیدشده در چین هدر رفت؛ رقمی که نسبت به مدت مشابه سال قبل افزایش قابل توجهی نشان میدهد. همین موضوع انگیزه برای توسعه پروژههای جدید را کاهش داده است.
برآوردهای صنعتی نشان میدهد میزان نصب تجهیزات خورشیدی در چین امسال ممکن است بین ۲۴ تا ۴۳ درصد نسبت به سال گذشته کاهش یابد. اگر چنین اتفاقی رخ دهد، تقاضای جهانی برای پنلهای خورشیدی در سال آینده برای نخستین بار طی دو دهه اخیر کاهش خواهد یافت. برای حل این مشکل، چین نیازمند سرمایهگذاری گسترده در باتریهای ذخیرهسازی، خطوط انتقال برق و اصلاح سازوکارهای بازار برق است؛ فرآیندی که زمانبر خواهد بود.
در سوی دیگر، عرضه بیش از حد نیز فشار شدیدی بر شرکتها وارد کرده است. موج سرمایهگذاریهای گسترده سالهای گذشته ظرفیت تولید پنلهای خورشیدی چین را به بیش از هزار گیگاوات در سال رسانده؛ ظرفیتی که بسیار بیشتر از نیاز فعلی بازار جهانی است. در سال ۲۰۲۵ کل ظرفیت نصبشده جدید جهان حدود ۶۰۰ گیگاوات بود و بسیاری از کارشناسان معتقدند بازار جهانی در آینده نزدیک توان جذب ظرفیتهای بسیار بالاتر را نخواهد داشت.
دولت چین نیز دیگر مانند گذشته از این صنعت حمایت نمیکند. یارانهها کاهش یافته، تعرفههای تضمینی خرید برق کنار گذاشته شده و برخی دولتهای محلی حتی بازپسگیری کمکهای مالی پرداختشده به شرکتها را آغاز کردهاند. این تغییر رویکرد باعث شده فشار بر بنگاههای ضعیف افزایش یابد و روند ادغام و خروج شرکتها از بازار سرعت بگیرد.
همزمان، حمایتگرایی در بازارهای جهانی نیز به مانعی جدی تبدیل شده است. آمریکا از سال ۲۰۲۲ محدودیتها و تعرفههای سنگینی بر واردات محصولات خورشیدی چین اعمال کرده و اتحادیه اروپا نیز محدودیتهای جدیدی را در پروژههای تحت حمایت خود در نظر گرفته است. هند و برخی دیگر از کشورهای همسایه چین نیز سیاستهای مشابهی را دنبال میکنند.
نتیجه این تحولات چشماندازی نهچندان روشن برای بزرگترین صنعت خورشیدی جهان است. تاکنون دهها شرکت چینی ورشکسته شده یا از بازار خارج شدهاند و هزاران شغل از بین رفته است. هرچند پیشرفت فناوریهای جدید مانند سلولهای خورشیدی پروسکایتی میتواند در آینده بهرهوری تولید برق را افزایش دهد، اما پرسش اصلی این است که چه تعداد از شرکتهای فعلی تا رسیدن آن روز دوام خواهند آورد.//
