شماره روزنامه ۴۶۳۳
|

  • خطر ویرانی

    محیط زیست از بخش‌های متعددی برخوردار است. محیط طبیعی یکی از مهم‌ترین بخش‌های محیط زیست است. چراکه ارزش تنوع زیستی هر سرزمین نشانگر کیفیت توسعه و توجه و تعهد به سرزمین است. البته تصور غلطی بر این پایه استوار بوده که گویی محیط زیست فقط حیات‌وحش است، با این حال اگر محیط زیست را ترکیبی از اکوسیستم و مبنای مدیریت آن را توسعه پایدار بدانیم آنگاه انسان بخشی از این چرخه حیات تلقی شده و روش‌های مدیریت محیط زیست نیز بر پایه پایداری تعریف می‌شود. آب، خاک، جنگل، حیات‌وحش و... همه اینها محیط زیست هستند. ایران کشوری با تنوع اقلیمی و توان سرزمینی بالایی است. اما بی‌توجهی به توسعه پایدار و توسعه لجام‌گسیخته و نبود آموزش عمومی سبب شده، امروزه کشور ما در معرض نابودی تنوع زیستی خود باشد. دلیل آن نیز ندانم‌کاری دولتی و ناآگاهی عمومی ارزیابی شده است.
  • رابطه معیوب دولت‌ها و محیط‌زیست

    حسین آخانی /استاد دانشگاه
    سازمان محیط زیست، ابتدا به عنوان تشکیلاتی درست شد که شکار را در کشور مدیریت کند. این سازمان در سال ۱۳۴۶ تحت عنوان سازمان شکاربانی و نظارت بر صید تاسیس شد. سال ۱۳۵۰ این سازمان به سازمان حفاظت از محیط زیست تغییر نام پیدا کرد. در آن زمان که این سازمان به دست اسکندر فیروز شکل گرفت، شخص فیروز علاقه بسیاری به حفاظت از محیط زیست داشت و ارتباطات خوبی هم با دربار داشت که می‌توانست اهداف مدنظرش را عملی کند.
  • محیط زیست قیمتی

    فرشاد فاطمی / اقتصاددان
    منابع محیط زیستی هرچند به نوعی کالای عمومی هستند اما در برخی از موارد میزان استفاده از این منابع نامشخص است و در مقابل در برخی از منابع میزان استفاده به گونه‌ای است که این مصرف قابل احصا نیست. در مواردی که میزان مصرف قابل احصا هم باشد می‌توان انتظار داشت هزینه‌ای به همین میزان جبران شود. البته در خیلی از موارد تعیین هزینه دشوار است. به خاطر اینکه هزینه‌ای که بر پیکره محیط زیست وارد می‌شود، هزینه‌ای اجتماعی است.
  • اقتصاد طبیعی

    مهدی فیضی /عضو هیات علمی دانشگاه فردوسی مشهد
    به دلیل شکست بازار، سازوکار قیمت‌ها نمی‌تواند از تخریب محیط زیست و استفاده بد از منابع طبیعی جلوگیری کند چراکه اساساً بازار به مفهوم مرسوم آن در این حوزه به خوبی کار نمی‌کند و متغیر بسیار کلیدی قیمت نمی‌تواند به عامل‌های اقتصادی در جهت استفاده بهینه فردی (اجتماعی) از محیط زیست جهت دهد. این شکست البته به این معنا نیست که علم اقتصاد نمی‌تواند کمکی در این زمینه بکند بلکه اتفاقاً همچنان می‌تواند راهکارهای کلیدی برای سازماندهی انگیزه‌ها برای حفظ محیط زیست ارائه دهد. این راهکارها را شاید بتوان در دو دسته کلی تقسیم کرد: راهکارهای پیشگیرانه برای جلوگیری از استفاده نادرست از منابع طبیعی و راهکارهای انگیزشی برای هم‌جهت‌سازی بهره‌مندی فردی از منابع طبیعی با میزان مصرف بهینه اجتماعی آن.
  • ناکامی دولت‌ها در مدیریت محیط زیست

    محمد درویش /عضو هیات علمی سازمان تحقیقات جنگل‌ها
    کسانی می‌توانند به محیط زیست اهمیت بدهند و دولت‌هایی می‌توانند حفاظت از محیط ‌زیست را به عنوان یک اولویت برای خود در نظر بگیرند که برای آنها منابع ملی و منافع ملی مهم‌تر از منافع سیاسی دوره مدیریت و اقتدار خودشان باشد. برای درک اهمیت محیط زیست نیاز به فهمی بوم‌شناختی داریم. متاسفانه دولت‌هایی که تاکنون حضور داشتند دائم درگیر روزمرگی و سیاسی‌کاری بودند و محیط زیست را به عنوان حیاط خلوت نگاه کرده‌اند. فکر می‌کنند هر وقت جایی کم می‌آورند، حق دارند از محیط ‌زیست بردارند تا هزینه‌ها را تامین کنند. دولت‌ها در ایران حداکثر هشت‌ساله هستند و در مدت هشت سال تخریب‌های محیط زیستی آن‌گونه که باید خودش را نشان نمی‌دهد.
  • تصمیم پشت درهای بسته

    مجتبی شوریان / عضو هیات علمی دانشگاه شهید بهشتی
    در مورد طرح‌های انتقال بین‌حوضه‌ای خصوصاً انتقال آب از دریای کاسپین (خزر) به کویر و فلات مرکزی ایران و استان سمنان مدت‌هاست صحبت‌هایی در محافل مختلف توسط آقای رئیس‌جمهور و رئیس سازمان محیط زیست کشور مطرح شده و آنها این انتقال را با لحاظ یکسری شرایط، بلامانع دانسته‌اند. طرح‌های توجیهی این طرح‌ها برای شرب و صنعت در نظر گرفته شده است. بیان نکاتی برای روشن شدن ابعاد این مساله ضروری است. باید دید چرا اساساً طرح انتقال آب از دریا به کویر مطرح شده است. خاستگاه این بحث‌ها چیست؟
  • تردید مدیران

    هادی حیدرزاده /مشاور معاونت خدمات شهری شهرداری تهران
    تحولات اجتماعی و افزایش سطح آگاهی عمومی، حوزه مسوولیت صنایع و بنگاه‌های اقتصادی را دستخوش تغییر کرده است، در چرخه حیات تولید (Production life cycle) مسوولیت صنایع با فروش کالا خاتمه نمی‌یابد و تا زمانی که این محصول به زائدات تبدیل می‌شود از چتر مسوولیت تولیدکننده خارج نمی‌شود.
  • توسعه در ایران پایدار نیست

    مدیریت محیط زیست ایران مثل بسیاری از سازمان‌های مدیریتی کشور، با چالش‌هایی روبه‌رو است اما آنچه مساله مدیریت محیط زیست را بیش از دیگر نهادها چالش‌برانگیز می‌کند، تهاجم همه‌جانبه به آن است. محیط زیست فقط یک سازمان نیست. طبیعت ایران همه چرخه اکوسیستمی از انسان تا حیوانات و درختان، از آب و هوا و خاک گرفته تا صنایع و معادن و... همه در یک تعامل می‌توانند گاه به پایداری یک سرزمین کمک کنند و گاه می‌توانند در یک عدم تعامل و تعادل ساختاری مانند توسعه ناپایدار، زمینه تخریب یک سرزمین را به وجود آورند. عیسی کلانتری، رئیس سازمان حفاظت از محیط زیست ایران، در این گفت‌وگو به مساله توسعه پایدار و چالش‌هایی که مدیریت محیط زیست از منظر توسعه و مدیریت کلان دولتی با آن روبه‌رو است، پرداخته است.
  • خطر آلودگی

    آلودگی هوا از ذرات معلق و گردوغبار گرفته تا ذرات ناشی از احتراق ناقص سوخت خودروها و آلاینده‌های ناشی از سوخت‌های فسیلی کارخانه‌ها، یکی دو دهه است که شهروندان ایرانی را در شهرهای بزرگ و کلانشهرها هدف گرفته است. آمارهای قطعی از مرگ سالانه چهار هزار و ۵۰۰ نفر به طور مستقیم در تهران بر اثر آلودگی هوا حکایت دارد. به این بهانه به بررسی مسائل و مخاطرات محیط‌زیست طبیعی به‌ویژه مساله آلودگی و چالش‌های محیط‌زیست انسانی در فصل پیش‌رو پرداخته‌ایم.
  • آلودگی مساله‌ای دولتی است

    وحید حسینی / دبیر کارگروه مبارزه با آلودگی هوا
    آلودگی هوای تهران و کلانشهرهای کشور مساله جدیدی نیست. هر بار یا توده‌های گردوغبار از کانون‌های فعال برمی‌خیزد یا در زمستان و هوای سرد، اینورژن یا وارونگی هوا اتفاق می‌افتد و مردم شهرهای بزرگ را در معرض آلاینده‌های کشنده قرار می‌دهد. طرح مدیریت آلودگی کلانشهرها سال‌هاست با نهادهای مختلفی درگیر است. کارگروه مدیریت آلودگی هوا به مدیریت سازمان محیط زیست نیز در قلب این فعالیت است. مدیریت آلودگی هوا مدیریتی حاکمیتی است و تا زمانی که اقتصاد دولتی است و آلودگی از خودروهای شرکت‌های دولتی وارد هوا می‌شود، چون دولت از دولت نمی‌تواند شکایت کند، این مشکل لاینحل باقی خواهد ماند.
  • زنجیره تخریب

    سروش کیانی‌قلعه‌سرد / دکترای اقتصاد منابع طبیعی و محیط زیست
    نخستین قربانی مسیر رشد و توسعه‌یافتگی جوامع در حال توسعه منابع طبیعی و محیط زیست این کشورهاست. این کشورها اگرچه تجربه پرهزینه توسعه‌یافتگی دیگر کشورها را به‌ویژه در زمینه تخریب منابع طبیعی و محیط زیست پیش روی خود دارند و اثرات آن را به ‌خوبی مشاهده می‌کنند اما بدون توجه به این تجارب، مسیر پرهزینه خود را در نیل به توسعه‌یافتگی طی می‌کنند و گاه بیشتر از کشورهای دیگر هزینه پرداخت می‌کنند.
  • زنجیره حیاتی

    زهرا جنسی / فعال و کارشناس ارشد محیط زیست
    در دنیای امروز که بعضاً توسعه با پیشرفت‌های افسارگسیخته هم‌جهت می‌شود، دو ساختار مهم حیاتی یعنی جوامع انسانی و محیط زیست بیشترین لطمه‌ها را دیده‌اند. به نحوی که آثار مخرب محیط‌زیستی سال‌ها باقی مانده بعضاً برای همیشه تمامی زیرساخت‌های حیاتی خود را از دست خواهند داد.
  • طمع منابع رایگان

    نغمه مبرقعی‌دینان/ استاد دانشگاه شهید بهشتی
    زیاده‌طلبی و آز بشری برای داشتن اموال بیشتر باعث تعدی به منابع طبیعی در ایران شده است. علاوه بر این ضعف قانون نیز در این مساله دخیل است. وقتی این دو در کنار هم اتفاق بیفتد چنین فجایعی در طبیعت ایران نیز رخ می‌دهد. آنچه می‌تواند در برابر این طمع‌خواری قرار بگیرد و مانع زمین‌خواری و کوه‌خواری و... شود موارد قانونی است که باید وجود داشته باشد که از قضا در بسیاری مواقع چنین قوانینی خود منشأ مشکلاتی هستند. البته بخشی از این تصرفات و تعرض‌ها به منابع طبیعی و محیط زیست ناشی از مشکلات تکنیکی است و متاسفانه آن نقشه‌های هدفمند سراسری که باید با دقت بالایی تقسیمات کاربری‌ها در عرصه‌های منابع طبیعی را نشان دهند و چراغ راه باشند، وجود ندارند. ما در برخی مواقع مرز منطقه حفاظت‌شده را با عرصه طبیعی ملی نمی‌دانیم و جای ابهام دارد. برای مثال وقتی موردی به این مسائل برمی‌خوریم گاهی نمی‌دانیم آیا این زمین کشاورزی است یا منابع طبیعی.
  • دوستی حساس اقتصاد و جنگل

    هادی کیادلیری /رئیس انجمن جنگلبانی ایران
    پیش از هر چیز باید گفت دوقطبی‌سازی حفظ محیط زیست یا رشد صنعتی، دوگانه صحیحی نیست. پیش از سال ۱۹۷۰ میلادی جدل‌های فراوانی در کشورهای صنعتی و توسعه‌یافته شکل گرفت که طرفداران محیط زیست مطرح می‌کردند. آنها اظهار می‌کردند که یا باید به لحاظ صنعتی کشور را توسعه داد یا آنکه باید محیط زیست و منابع طبیعی را حفظ کرد. پیشرفت مباحث نظری و تئوریک محیط زیستی در گذر زمان ثابت کرد که لزومی ندارد نوع بشر دست به چنین انتخابی بزند.
  • پاسداران آب و خاک و هوا

    جمشید محبت‌خانی / فرمانده یگان حفاظت محیط زیست
    حافظان محیط‌زیست کشور در مقام اجرا، محیط‌بانانی هستند که شبانه‌روز از آب، خاک و هوای کشور پاسداری می‌کنند. حساسیت این شغل خاص در مساله محیط زیست، توجه ویژه‌ای را از سوی قانونگذاران و مدیران اجرایی می‌طلبد. اما به نظر غفلتی در این موضوع وجود دارد که محیط‌بانان را با محدودیت‌های مختلف حقوقی و قضایی مواجه کرده است. علاوه بر این، وجود نگاه کارمندی به پاسداران محیط‌زیست، سختی کار آنان را دوچندان کرده تا معیشت محیط‌بان هم‌تراز اهمیت شغلش نباشد.

بیشتر