تاب‌آوری انرژی در روزهای بحران

آسیب به زیرساخت‌های حیاتی کشور در جنگ اخیر، مسئله پایداری تأمین انرژی در ایران را بیش از هر زمان دیگری تحت تاثیر قرار داده است.با وجود این آسیب‌ها، ناترازی انرژی که در سالیان گذشته با آن روبرو بودیم، با شدت بیشتری گریبانگیرمان خواهدشد.

رپرتاژ آگهی :  موضوعی که می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای برای تولید، خدمات و رفاه عمومی به همراه داشته باشد. تجربه بسیاری از کشورها در شرایط بحران نشان می‌دهد که در زمان تهدید یا جنگ، تاب‌آوری زیرساخت‌های انرژی یکی از عوامل تعیین‌کننده در حفظ ثبات اقتصادی و اجتماعی است.

در چنین فضایی، مدیریت مصرف انرژی و کاهش هدررفت منابع، دیگر صرفاً یک توصیه اقتصادی نیست، بلکه اقدامی برای افزایش تاب‌آوری کشور در برابر فشارها و تهدیدهای احتمالی محسوب می‌شود. در شرایطی که امکان افزایش ظرفیت تولید در کوتاه‌مدت وجود ندارد؛ هرچه مصرف انرژی در بخش‌های مختلف به‌ویژه در بخش خانگی بهینه‌تر باشد، شبکه تأمین انرژی انعطاف‌پذیری بیشتری در مواجهه با بحران‌ها خواهد داشت و امکان تأمین پایدار انرژی برای بخش‌های حیاتی اقتصاد فراهم‌ می‌شود. اینجاست که استفاده از ابزارهای نوآورانه مدیریت مصرف انرژی می‌تواند کمک قابل توجهی به مقابله با بحران انرژی ایجاد شده بیایند. مهان، سامانه مدیریت هوشمند مصرف انرژی، به عنوان یک کارور انرژی با به‌کارگیری این ابزار توانسته در طرح آزمایشی باعث کاهش 30 درصدی مصرف انرژی شود.

چطور بهینه‌سازی مصرف انرژی به اولویت اول در شرایط بحران تبدیل شد؟

چالش ناترازی انرژی برای ما محدود به بحران این روزها نبوده و سال‌هاست این چالش در فصل‌های سرد سال در قالب کمبود گاز و در فصل‌های گرم در قالب کمبود برق خود را نشان می‌دهد. بر اساس آمارهای رسمی شرکت ملی گاز ایران، در روزهای اوج، بیش از 80 درصد گاز تولید شده، در بخش‌های خانگی، تجاری و صنایع کوچک مصرف می‌شود. اما اکنون وجود تهدیدات متعدد علیه زیرساخت‌های انرژی، بهینه‌سازی مصرف خانگی و ایجاد فرهنگ صرفه‌جویی بیش از پیش می‌تواند در کاهش ناترازی و خنثی کردن تهدیدها اثرگذار باشد.

هر میزان افزایش مصرف گاز در خانه‌ها، به معنای کاهش سهم صنایع، نیروگاه‌ها و حتی صادرات انرژی است. در سال‌های اخیر، بارها صنایع بزرگ ناچار شده‌اند تولید خود را کاهش دهند یا برای ادامه فعالیت از سوخت‌های جایگزین و آلاینده استفاده کنند. این موضوع بیش از پیش، اهمیت مدیریت مصرف انرژی در بخش‌های خانگی و تجاری را دوچندان می‌کند. به خصوص که در بحران اخیر، افزایش تولید انرژی با موانع جدی روبرو شده است.

راهکارهای نوین برای مدیریت مصرف

تاکنون راهکارهای متنوعی برای مدیریت مصرف انرژی در بخش خانگی به اجرا درآمده است. فرهنگ‌سازی عمومی در جهت کاهش مصرف انرژی یا محاسبه پلکانی هزینه انرژی و شناسایی مشترکان پرمصرف از جمله این اقدامات است، اما همچنان ناترازی بین تولید و مصرف انرژی در کشور دچار شکافی عمیق شده است. در چنین شرایطی به راهکارهای نوین و مطمئن‌تر نیاز است تا بتوان با اثرگذاری بالاتری شاهد بهینه‌سازی مصرف انرژی باشیم. از جمله آنها می‌توان به راهکارهای داده‌محور اشاره کرد.

مدیریت مصرف انرژی بدون دسترسی به داده‌های دقیق و مشارکت فعال مصرف‌کنندگان عملاً دشوار است. روش‌های سنتی مانند قرائت‌های دوره‌ای کنتور و قبض‌های ماهانه اطلاعات محدودی در اختیار مشترکان قرار می‌دهند و امکان اصلاح سریع رفتار مصرفی را فراهم نمی‌کنند. در مقابل، استفاده از ابزارهای دیجیتال و سامانه‌های داده‌محور می‌تواند شفافیت بیشتری درباره الگوی مصرف ایجاد کند و به مشترکان کمک کند تا مصرف خود را بهتر مدیریت کنند.

تجربه مهان در کاهش مصرف گاز

مهان، یکی از این راهکارهاست که با استفاده از ثبت تصویر کنتور توسط کاربران و تحلیل هوشمند داده‌ها، اطلاعات دقیق‌تری از میزان مصرف در اختیار خانوارها قرار می‌دهد. مهان با تحلیل الگوی مصرف هر خانوار، شرایط اقلیمی و داده‌های تاریخی، مصرف بهینه اختصاصی را محاسبه کرده و در صورت عبور از این الگو، هشدارها و پیشنهادهای اصلاحی ارائه می‌دهد. کاربران با عمل به این الگو و مدیریت مصرف گاز، از پلتفرم مهان پاداش دریافت می‌کنند. انرژی صرفه‌جویی شده در این بخش، در قالب اوراق گواهی در بورس انرژی عرضه می‌شود و درآمد حاصل از این اوراق مجددا در قالب پاداش‌های نقدی و غیرنقدی به کاربران صرفه‌جو تعلق می‌گیرد.

در برخی طرح‌های آزمایشی که با مشارکت خانوارها اجرا شده، نتایج قابل‌توجهی نیز به دست آمده است. طی اجرای پایلوت این طرح در سال 1403 و در استان یزد بیش از ۳۰ هزار خانوار در فرآیند مدیریت مصرف مشارکت کردند و در مجموع حدود چهار میلیون مترمکعب صرفه‌جویی در مصرف گاز ثبت شد و اکنون با حضور مهان در زنجان تاکنون بیش از 100 هزار مشترک در سامانه ثبت‌نام و فعالیت می‌کنند و تلاش‌ها برای گسترش طرح در استان‌های از جمله البرز، کهگیلویه و بویراحمد، مازندران، کرمان و دیگر استان‌ها ادامه دارد. مهان به زودی فعالیت خود را در راستای صرفه‌جویی در مصرف برق نیز آغاز خواهد کرد.

تجربه چنین طرح‌هایی نشان می‌دهد که بحران مصرف انرژی تنها با توسعه زیرساخت‌های تولید حل نمی‌شود و بخش مهمی از راه‌حل در اصلاح الگوی مصرف نهفته است. در شرایطی که کشور هم‌زمان با چالش ناترازی انرژی و تهدیدهای احتمالی علیه زیرساخت‌های حیاتی مواجه است، مدیریت مصرف انرژی می‌تواند به یکی از مهم‌ترین ابزارهای تقویت تاب‌آوری ملی تبدیل شود؛ مسیری که با مشارکت فعال خانوارها و استفاده از ابزارهای نوآورانه مدیریت مصرف، می‌تواند نقش مهمی در پایداری شبکه انرژی کشور ایفا کند.