شهرگشایی با زمین‌های فرونشستی
دنیای‌اقتصاد: الحاق پهنه‌های فرونشستی به شهرها براساس مصوبه سال۱۴۰۰ شورای عالی شهرسازی و معماری ممنوع است؛ در چنین شرایطی این شورا طی مصوبه‌ای مجوز انجام «مطالعات امکان‌سنجی ساخت‌وساز در توسعه شهری مناطق دارای فرونشست»، برای عرصه‌های ضروری را روز گذشته به تصویب رساند. درحالی‌که برخی کارشناسان با اصل موضوع یعنی امکان هر نوع بارگذاری جمعیت در پهنه‌های فرونشستی مخالف هستند، اما موافقان بر این عقیده‌اند که مصوبه روز گذشته شورای عالی شهرسازی و معماری ضمن تاکید بر لزوم ممنوعیت توسعه شهری در پهنه‌های فرونشستی، باید برای مناطقی که به دلایل ضروری نیاز به توسعه در پهنه فرونشستی دارند، قوانین و ضوابطی را تدوین کند و این مصوبه در همین راستا بوده است.
«چارچوب مطالعات امکان‌سنجی احداث ساختمان در توسعه شهری مناطق دارای فرونشست زمین» روز گذشته در شورای عالی شهرسازی و معماری به تصویب رسید. براساس مصوبات پیشین شورای عالی شهرسازی و معماری بارگذاری و ساخت‌وساز جدید در عرصه‌هایی که براساس نقشه‌ها و اطلاعات موجود در معرض فرونشست قرار دارند، ممنوع (مصوب آذر سال ۱۴۰۰) بود. براساس مصوبه جدید درحالی‌که همچنان به شکل کلی توسعه شهری در پهنه‌های فرونشستی ممنوع است، اما درصورتی‌که بنا به دلایل ضروری، استفاده از اراضی واقع در عرصه‌های در معرض فرونشست برای توسعه شهری اجتناب‌ناپذیر باشد، استفاده از این اراضی منوط به تهیه و تایید مطالعات براساس تمهیدات فنی و ایمنی استخراج‌شده توسط مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی و در نهایت تصویب طرح در مرجع قانونی ذی‌صلاح است. در این مصوبه تاکید شده است که علاوه بر پهنه‌های فرونشستی موجود، پهنه‌های مستعد فرونشست در آینده نیز باید توسط دستگاه‌های ذی‌ربط شناسایی شوند تا دستگاه‌های ذی‌ربط در چارچوب وظایف قانونی خود، ملاحظاتی را که به جلوگیری از تشدید پدیده می‌انجامد را نیز درنظر بگیرند.
سید طاها طباطبایی‌عقدا، عضو هیات علمی و مدیر بخش ژئوتکنیک و زیرساخت مرکز تحقیقات راه مسکن و شهرسازی، در گفت‌وگو با «دنیای‌اقتصاد» درخصوص مصوبه اخیر شورای عالی شهرسازی و معماری گفت: براساس مصوبات سال ۱۴۰۰ و ۱۴۰۱ هرگونه ساخت‌وساز جدید در پهنه‌های فرونشستی کشور ممنوع شد؛ اما محدودیت برخی شهرها در تامین زمین غیرفرونشستی باعث شد تا این مصوبه در مواردی چالش‌زا شود. در این شرایط ضمن تاکید بر لزوم عدم ساخت‌وساز در پهنه‌های فرونشستی، اگر با تشخیص شورای برنامه‌ریزی استان و تایید شورای عالی شهرسازی و معماری ضرورت بر ساخت‌وساز در چنین پهنه‌هایی باشد، باید میزان خطر توسعه شهری در پهنه تعیین شده مشخص شود و درصورتی‌که میزان خطر پایین باشد می‌توان با اجرای روش‌های مقاوم‌سازی پی، خسارات احتمالی را به حداقل رساند.
وی ادامه داد: شرایط آغاز مطالعات فرونشست در پروژه‌های انبوه‌سازی مربوط به محدوده‌هایی می‌شود که نرخ فرونشست سالانه بیش از یک سانتی‌متر در سال در آنها ثبت شده باشد یا شواهد فرونشست همانند شکاف‌های محتمل در زمین موجود باشد. در چنین شرایطی اگر زمین فرونشستی برای ساخت‌وساز انتخاب شود؛ نوع مناسب «پی» با توجه به پیش‌بینی مقدار فرونشست با روش هزینه چرخه عمر انتخاب شود، سپس هزینه‌های اضافی ناشی از قرارگیری زمین در منطقه فرونشستی تعیین شود. درواقع تصمیم‌گیری نهایی درمورد ساخت یا عدم ساخت ساختمان در زمین واقع در محدوده مستعد فرونشست با مقایسه اقتصادی احداث پروژه در این زمین با سایر نقاط باید انجام شود. البته دکتر طباطبایی عقدا تاکید دارد که با توجه به سهم ۵ تا ۷درصدی «پی» ساختمان در کل قیمت تمام‌شده، مقاوم‌سازی پی، تاثیر زیادی بر افزایش هزینه مسکن ندارد.
از هزار و ۶۶۹ محدوده شهری مصوب در کشور، ۳۳۶ شهر تحت‌تاثیر فرونشست هستند. فرونشست شهرهای متعددی در ایران تحت‌الشعاع قرار داده است. با وجود این، باید تاکید کرد فرونشست همانند زلزله از خصوصیات ذاتی محل نیست، لایه‌های زیرین خاک‌رسی و کاهش سطح آب زیرزمینی عامل بروز پدیده فرونشست است. در عین حال زمین‌های فرونشستی به‌صورت دائمی قابل پهنه‌بندی نیستند. در چنین شرایطی ضروری است که سیاستگذاری برای ساخت‌وساز و زیرساخت‌ها در پهنه‌های مختلف براساس پیش‌بینی فرونشست آتی باشد. از آنجا که کشورهای توسعه‌یافته دنیا پدیده فرونشست را با ممنوعیت برداشت آب زیرزمینی مرتفع کرده‌اند، ضوابط بین‌المللی درخصوص ساخت‌وساز در عرصه‌های فرونشستی وجود ندارد. البته کشورهایی همانند مکزیک و اندونزی نیز که با شیوع فرونشست مواجه هستند، درصدد وضع قوانین ساخت‌وساز در این عرصه‌ها برآمده‌اند؛ اما تحقیقات انجام‌شده در کشور ما در این زمینه پیشرو است.
