ترامپ پا در دام پوتین و شی میگذارد
دنیای اقتصاد: دیدار پیشروی سه مرد قدرتمند جهان در شنژن، بیش از هر چیز یادآور خاطره شوم کنفرانس یالتا در سال ۱۹۴۵ است که در آن سه قدرت وقت، سیاره زمین را به حوزههای نفوذ خود تقسیم کردند.
به گزارش خبرنگار گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد، دیدار پیشروی سه مرد قدرتمند جهان در شنژن، بیش از هر چیز یادآور خاطره شوم کنفرانس یالتا در سال ۱۹۴۵ است که در آن سه قدرت وقت، سیاره زمین را به حوزههای نفوذ خود تقسیم کردند.
آندریاس کلوث، ستوننویس بلومبرگ، در یادداشت اخیر خود با ترسیم این قاب تاریخی استدلال میکند که هرچند دونالد ترامپ، ولادیمیر پوتین و شی جینپینگ شاید بدشان نیاید چنین فضای تاریکی را بازآفرینی کنند، اما واقعیتهای ژئوپلیتیک امروز و ماهیت روابط این سه نفر اجازه تکرار کامل آن تاریخ را نمیدهد. با این حال، نشست پیش رو همچنان میتواند از جنبههای دیگر به فاجعهای برای ایالات متحده و متحدانش تبدیل شود.
تعجبی ندارد که ایده برگزاری نشستی سهجانبه با شمایل یالتا از کرملین بیرون آمده است. پوتین همواره سودای آن را دارد که در قامت یکی از سه قطب اصلی جهان ظاهر شود و همزمان گمان میکند به پشتوانه شی جینپینگ میتواند ترامپ را فریب دهد و به معاملهای به زیان اوکراین و شاید کل اروپا بکشاند.
در سوی دیگر، ترامپ بهتازگی شکست تحقیرآمیزی در انتخابات میاندورهای خورده و در سالهای پایانی دولتش به رئیسجمهوری کماثر تبدیل شده است. هیچیک از دو همتای اقتدارگرای او در شنژن دغدغه چنین نقطهضعفی را ندارند. ترامپ در جایگاه سیاستمداری تضعیفشده که ادای مردان قدرتمند را درمیآورد، اکنون میخواهد در کنار دو نمونه واقعی و تمامعیار از رهبران اقتدارگرا خودی نشان دهد.
شی جینپینگ نیز از میزبانی چنین مثلثی به سبک یالتا استقبال میکند. او همین حالا هم در رویداد اصلی، یعنی مجمع همکاریهای اقتصادی آسیا و اقیانوسیه (اپک)، میزبان ۲۱ رهبر جهان است. از نگاه رئیسجمهور چین، روسیه امروز کشوری وابسته به پکن است، آمریکایِ ترامپ درگیر و فرسوده از جنگ خود علیه ایران به نظر میرسد و چین سرانجام به جایگاه واقعی خود در ژئوپلیتیک جهانی دست یافته است. بنابراین، قابِ چنین نشستی کاملاً به کار او میآید.
فارغ از خودنماییها و انگیزههای پنهان حاضران، این نشست سهجانبه دستکم روی کاغذ میتوانست چارچوبی سازنده برای حلوفصل فوریترین بحرانهای جهان باشد. برای نمونه، ترامپ مدتهاست بر مذاکره درباره کنترل تسلیحات هستهای میان این سه قدرت اصرار دارد و اگر واقعاً ارادهای در کار بود، شاید میتوانست اهرم مناسبی برای گفتوگویی جدی دستوپا کند. اما شی بهصراحت نشان داده که هیچ علاقهای به مذاکره درباره تسلیحات اتمی ندارد و در جایگاه میزبان، اجازه نخواهد داد این پرونده روی میز بیاید.
همچنین انتظار میرفت ترامپ موضوع جنسن هوانگ، بنیانگذار تایوانیتبار و آمریکایی شرکت انویدیا را پیش بکشد. هوانگ اخیراً درگیر حواشی ارتباط با زنی مظنون به جاسوسی برای چین شده است؛ رسواییای که احتمالاً به قاچاق پیشرفتهترین تراشههای انویدیا به چین انجامیده است. این اتفاق در حالی رخ میدهد که به گفته خود ترامپ، واشنگتن و پکن بر سر برتری در هوش مصنوعی درگیر نبردی مرگ و زندگی هستند. با این وجود، طرح این پرونده هم بعید به نظر میرسد.
پکن جاسوس بودن این زن را رد میکند و ترامپ نیز به واسطه علاقهای که به هوانگ دارد، علیرغم هشدارهایی که از ماه مه دریافت کرده، کل ماجرا را بیاهمیت جلوه میدهد. او در این سفر هاوارد لاتنیک، وزیر بازرگانی خود را همراه دارد که پیشتر هم در قبال محدودیتهای صادرات تراشههای هوش مصنوعی آمریکا به چین نرمش نشان داده بود.
این وضعیت نشان میدهد که سایر پروندههای مهم نیز خط قرمز خواهند بود. از رقابتهای فضایی و تنشهای سایبری گرفته تا جنگ ترکیبی و فزاینده روسیه علیه متحدان اروپایی آمریکا، هیچکدام جایی در این گفتوگوها نخواهند داشت. در حوزه تجاری نیز گشایش بزرگی در کار نیست. ترامپ و شی در جنگ تعرفهای خود به یک آتشبس تاکتیکی رضایت دادهاند و پوتین هم که طبق قوانین آمریکا نباید قادر به صادرات نفت و گاز باشد، از معافیت عجیب ترامپ بهره میبرد و به دنبال تمدید آن است.
دیپلماسی نمایشی یا تله راهبردی
خوشبینانهترین سناریو این است که نشست شنژن به همان چیزی تبدیل شود که جاناتان زین، کارشناس موسسه بروکینگز، آن را دیپلماسی پانتومیم مینامد و در مثلهای چینی به رعدوبرقِ بیباران شهرت دارد. در این صورت، نشست پیش رو نیز همچون سه دیدار قبلی ترامپ و شی در سال جاری و دیدار احتمالی بعدی آنها در ماه دسامبر، نمایشی پرزرقوبرق اما توخالی خواهد بود.
نگرانی بزرگتر، احتمال بروز تحرکات نامتعارفی است که همسویی این سه رهبر را به رخ بکشد. طبق برخی شایعات، آنها قصد دارند یکی دیگر از سیاستمداران اقتدارگرای سابق، یعنی ویکتور اوربان از مجارستان را برای سمت دبیرکلی سازمان ملل نامزد کنند. اگر چنین اتفاقی بیفتد، فرانسه و بریتانیا باید از حق وتوی خود بهره بگیرند. این دو کشور از سال ۱۹۸۹ تاکنون دست به وتو نزدهاند، اما چنین اقدامی سرانجام صفبندی واقعی پنج عضو دائم شورای امنیت را عیان خواهد کرد.
اما خطرناکترین سناریو از نگاه کلوث این است که نشست سهجانبه این هفته، تلهای باشد که ترامپ از سر سادهلوحی یا با پای خود وارد آن میشود. چین و روسیه، چه به صورت مشترک و چه جداگانه، مشغول کمک و پشتیبانی از دشمنان آمریکا برای تضعیف قدرت واشنگتن بودهاند.
خودداری ترامپ از بازخواست آنها، عملاً به معنای صدور چک سفیدامضا برای تداوم این روند است. برای نمونه، تنها یک روز پس از آنکه ترامپ در ماه سپتامبر میزبان شی بود، پکن با برگزاری رزمایش نظامی در اطراف منطقه مورد مناقشه اسکاربورو شول میان چین و فیلیپین، پیام روشنی فرستاد و متحد پیمانی آمریکا را تحت فشار گذاشت. در آستانه نشست این هفته نیز پکن رزمایشهای گسترده اما اعلامنشدهای را در اطراف تایوان برگزار کرده که تلاشی برای عادیسازی فشارهای فزاینده علیه این جزیره به شمار میرود.
پکن همزمان هماهنگیهای خود با کره شمالی را برای نمایش همبستگی دوجانبه در برابر واشنگتن افزایش داده است. وزیر خارجه چین نیز در شرایطی که ترامپ میکوشد کوبا را از طریق فشار حداکثری به زانو درآورد یا به سمت تغییر رژیم ببرد، وعده حمایت قاطع از هاوانا را داده است. در همین حال، مسکو نیز استیو ویتکاف و جرد کوشنر، مذاکرهکنندگان کمتجربه ترامپ را بازی داده است. روسها تظاهر به مذاکره برای صلح در اوکراین میکنند، اما در عمل به مطالبات حداکثری خود برای عقب راندن ناتو در اروپا بازگشتهاند.
نشست سهجانبهای که ترامپ اینهمه مشتاق حضور در آن است، در چنین بستر گستردهای برگزار میشود. جاناتان زین معتقد است شی و پوتین به جای تحقیر کردن ترامپ، با او مدارا خواهند کرد و به خواستههایش میدان میدهند تا او را بیش از پیش در مسیر فعلیاش، یعنی مماشات به جای تقابل، نگه دارند.
رایان هاس، دیگر کارشناس موسسه بروکینگز نیز با این دیدگاه موافق است و هشدار میدهد که ترامپ در معرض خطر بازی خوردن از رهبرانی است که بسیار آمادهتر و زیرکتر از او هستند.
حتی اگر خروجی این نشست صرفاً هیاهوی بسیار و دستاوردی ناچیز باشد، متحدان سنتی آمریکا باز هم دلایل کافی برای نگرانی دارند. ترامپ پیشتر نیز یکی از اصول موسوم به شش تضمینِ رونالد ریگان در دهه ۱۹۸۰ را زیر پا گذاشته و فروش تسلیحات به تایوان را به تعبیر خودش، برگ برندهای عالی برای چانهزنی توصیف کرده است. او در قبال پشت کردن به متحدان اروپایی و سایر شرکای آمریکا نیز به همان اندازه بیملاحظه عمل میکند


