هوش مصنوعی، نگرانی غرب و امید بقیه جهان
دنیای اقتصاد: نزدیک به دو سوم مردم کره جنوبی، درست مانند بائه، به هوش مصنوعی خوش‌بین هستند. بیرون از دایره کشورهای ثروتمند، این نگاه مثبت پررنگ‌تر هم می‌شود.
به گزارش خبرنگار گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد، بائه او-دو که کودکی‌اش را در سالهای پس از جنگ کره گذرانده، به یاد دارد که برای گرم کردن خانه مجبور بود به جنگل برود و هیزم جمع کند.
این فروشنده ۷۰ ساله ویولن که زیر درختی در یکی از پارک‌های محله جونگ‌نو در سئول نشسته است، می‌گوید دوران کار یدی با گوشت و پوستش عجین شده است.
او هنوز روزهایی را که با تلمبه پایی آب می‌کشید از یاد نبرده و ذوق و شوق اهالی را از ورود اولین تراکتورها به روستاهای کره‌جنوبی به خوبی به خاطر دارد.
آن‌طور که اکونومیست روایت می‌کند، او در دهه‌های اخیر به چشم دیده که اینترنت و تلفن‌های هوشمند چطور زندگی را راحت‌تر کرده‌اند. اما نظرش درباره هوش مصنوعی چیست؟
به اعتقاد او، این فناوری جای نگرانی ندارد، اتفاق خوبی است و باید به پیشرفت خود ادامه دهد. او می‌گوید بشر تا نسل ما راه درازی را پیموده و هیچ‌کس نمی‌داند جهان در ادامه چه شکلی به خود می‌گیرد.
مرور تیتر رسانه‌های غربی این تصور را ایجاد می‌کند که موجی از مخالفت با هوش مصنوعی به سرعت در حال تسخیر جهان است. با این حال، یافته‌های نظرسنجی جدید موسسه گلوب‌اسکن که به سفارش این مجله انجام شده است، تصویر کاملا متفاوتی را پیش چشم می‌گذارد.
نتایج این پیمایش نشان می‌دهد که نزدیک به دو سوم مردم کره‌جنوبی، درست مانند بائه، به هوش مصنوعی خوش‌بین هستند. بیرون از دایره کشورهای ثروتمند، این نگاه مثبت پررنگ‌تر هم می‌شود.
برای نمونه، از هر ۱۰ شهروند نیجریه و ویتنام، نزدیک به ۹ نفر باور دارند که هوش مصنوعی نه‌تنها زندگی خودشان، بلکه آینده کل بشریت را بهتر خواهد کرد.
البته این نظرسنجی در ۳۴ کشور و به صورت آنلاین انجام شده و همین روش می‌تواند کفه ترازو را کمی به نفع هواداران هوش مصنوعی سنگین کند.
با این حال، در همین نظرسنجی هم فضای کشورهای ثروتمند غربی بسیار تیره‌تر بود. در آمریکا، کانادا و فرانسه، بدبین‌ها به آینده هوش مصنوعی بیش از خوش‌بین‌ها بودند. در سایر کشورهای غربی هرچند نگاه کلی مثبت بود، اما با خوش‌بینی کشورهای در حال توسعه فاصله معناداری داشت.
نظرسنجی مشترک موسسه گالوپ و مایکروسافت در ۳۷ کشور نیز به نتیجه مشابهی رسیده است. هوش مصنوعی در مجموع محبوب است، اما در کشورهای ثروتمند غربی طرفداران بسیار کمتری دارد.
ریشه این شکاف میان غرب و بقیه جهان در چیست؟ شاید در کشورهای فقیرتر، وقتی مردم از نزدیک با هوش مصنوعی یا مراکز داده روبه‌رو شوند و ببینند که این فناوری به عده‌ای سود می‌رساند و به عده‌ای زیان، کمی از این خوش‌بینی فروکش کند.
طبق پژوهش مایکروسافت، در سه‌ماهه دوم سال ۲۰۲۶ تنها حدود ۹ درصد از جمعیت در سن کار کنیا از هوش مصنوعی استفاده کرده‌اند، اما در نظرسنجی گلوب‌اسکن ۸۵ درصد همان مردم گفته‌اند که این فناوری زندگی‌شان را بهتر خواهد کرد.
البته بسیاری از مردم، چه در کشورهای غنی و چه در کشورهای فقیر، کم‌وبیش از خطرات هوش مصنوعی باخبرند. در نظرسنجی مرکز پژوهشی پیو، مردم کره‌جنوبی و استرالیا بیش از هر ملت دیگری انتظار داشتند که هوش مصنوعی به بیکاری گسترده و تشدید نابرابری دامن بزند. با این حال، فعلا وعده‌های جذاب این فناوری بر چنین ترس‌هایی چربیده است.
بخشی از ماجرا به این برمی‌گردد که نیروی کار خارج از کشورهای ثروتمند، در مقایسه با همتایان غربی خود، در برابر هوش مصنوعی چیز کمتری برای باختن دارد.
در بیشتر کشورهای در حال توسعه، مشاغل اغلب غیررسمی و بی‌ثبات‌اند. ترس از دست دادن یک شغل اداری باثبات به خاطر فناوری، بیشتر دغدغه جهان ثروتمند است، هرچند در کشوری مانند هند نیز کارکنان بخش فناوری اطلاعات و خدمات پشتیبانی اداری در معرض خطر به نظر می‌رسند.
از طرفی، کشورهای فقیرتر از هوش مصنوعی سود زیادی هم می‌برند. جایی که نهادهای کارآمد و آموزش رسمی لنگ می‌زنند، هوش مصنوعی به مردم کمک می‌کند تا خودشان کارشان را راه بیندازند. پایال آرورا، نویسنده کتاب «از بدبینی تا امید» که به تفاوت دیدگاه‌ها درباره فناوری می‌پردازد، می‌گوید بدبینی امتیازی است مخصوص کسانی که استطاعت ناامید شدن را دارند.
عصای دست کسب‌وکارهای کوچک
در هند، کاربران به طور رایگان یا با هزینه‌ای ناچیز به برنامه‌هایی مانند جمینای گوگل یا چت‌جی‌پی‌تی دسترسی پیدا کرده‌اند.
بررسی اخیر مایکروسافت نشان می‌دهد که در سه‌ماهه دوم سال جاری میلادینزدیک به یک‌پنجم جمعیت در سن کار هند سراغ هوش مصنوعی مولد رفته‌اند، در حالی که این نسبت در آمریکا یک‌سوم بوده است.
در آفریقا نیز برنامه رایگان و چینی دیپ‌سیک طرفداران زیادی دارد و به برآورد مایکروسافت، در بسیاری از کشورهای این قاره از هر ده نفر جمعیت در سن کار، حدود یک نفر در سه‌ماهه دوم سال از هوش مصنوعی مولد استفاده کرده است.
خیابانی باریک در یکی از حومه‌های شلوغ بمبئی، مزایای این فناوری را به خوبی نشان می‌دهد. بسیاری از مغازه‌داران این خیابان تبلیغات خود را با چت‌جی‌پی‌تی می‌سازند.
دینش چاندرا، عینک‌ساز محله، از این چت‌بات خواسته عکسی خارق‌العاده و فارغ از جاذبه زمین برای کسب‌وکارش طراحی کند. نتیجه، تصویر عینکی سوار بر یک پر و شناور بر فراز ابرها بود که حالا روی بروشورهای مغازه‌اش خودنمایی می‌کند.
در مغازه بغلی، اومکار ساپره که خشکبار، ادویه و ترشی می‌فروشد، عکس‌های جذابی را که با چت‌جی‌پی‌تی ساخته در اینستاگرام و واتس‌اپ می‌گذارد و می‌گوید بازارش سکه شده است.
آشلشا هم که در همان خیابان در یک خشکشویی کار می‌کند، می‌گوید آن‌ها سخت کار می‌کنند و از آنجا که امروز همه در اینستاگرام هستند، هوش مصنوعی کمک‌حال خوبی برایشان شده است.
همه این کاسبان از راحتی کار با هوش مصنوعی راضی‌اند و هیچ‌کدام غصه ایمنی، حریم خصوصی، نشت اطلاعات و صدالبته محتوای بی‌کیفیت هوش مصنوعی را نمی‌خورند.
انگار تحقیر تولیدات هوش مصنوعی بیرون از آمریکا و اروپا چندان خریداری ندارد. یوئن یوئن آنگ، استاد دانشگاه جانز هاپکینز، می‌گوید غربی‌ها در طول تاریخ انحصار تولید دانش و ایده را در دست داشته‌اند و حالا هوش مصنوعی این انحصار را به چالش کشیده است. او می‌پرسد آیا این دگرگونی فقط برای کسانی که از آن متضرر می‌شوند بحران به حساب می‌آید؟
همان‌طور که نمونه بائه نشان می‌دهد، حتی در برخی کشورهای ثروتمند و با درآمد متوسط که در برابر موج فناوری چیزهای بیشتری برای از دست دادن دارند، هوش مصنوعی به طرز عجیبی محبوب است.
به گزارش مایکروسافت، مردم سنگاپور جزو پرمصرف‌ترین کاربران هوش مصنوعی در جهان هستند و نزدیک به دو سوم آن‌ها به گلوب‌اسکن گفته‌اند که این فناوری تاثیر مثبتی بر زندگی‌شان خواهد گذاشت. در مالزی هم که ساخت مراکز داده رونق چشمگیری گرفته، اعتراض‌های پراکنده محلی هنوز به مخالفتی سراسری تبدیل نشده است.
برخی کشورهایی که به هوش مصنوعی خوش‌بین هستند، فارغ از سطح درآمد و رفاه، دردهای مشترکی دارند. یکی از این مسائل، کمبود قریب‌الوقوع نیروی کار است. مناطقی مانند شرق آسیا که سال‌هاست نرخ باروری پایینی دارند، به سرعت رو به سالمندی می‌روند.
بسیاری امیدوارند که هوش مصنوعی و ربات‌های هوشمند جای خالی نیروی کار را پر کنند و بار مراقبت از جمعیت پیر را به دوش بکشند.
ویژگی مشترک دیگر در این کشورها، تجربه ملموس نسلی است که زیر و رو شدن جامعه به دست فناوری را در طول عمر خود به چشم دیده است. سنگاپور، کره‌جنوبی و تایوان تا حدی به لطف پذیرش سریع فناوری‌های وارداتی توانستند از فقر به ثروت برسند.
در چین و هند نیز جهش‌های فناورانه، از پرداخت دیجیتال گرفته تا اپلیکیشن‌های تحویل کالا، راحتی و استقلال بی‌سابقه‌ای به مردم داده است.
خانم منگ، زن ۴۰ سالهای که در پکن کار تبلیغاتی می‌کند، می‌گوید نسل او تغییرات بی‌شماری را از سر گذرانده و در چین هنوز گرد و غبار یک تحول نخوابیده، دو سه سال بعد موج عظیم دیگری از راه می‌رسد. به تعبیر پایال آرورا، در هند نیز تلفن‌های هوشمند ظرف چند سال قدرتی کم‌نظیر را در مشت صدها میلیون نفر گذاشته‌اند.
مرز باریک امید و دلزدگی
در نقطه مقابل، بدبینی غربی‌ها به هوش مصنوعی شاید ریشه در این حس داشته باشد که زندگی‌شان بهتر نمی‌شود، هوش مصنوعی ممکن است اوضاع را خراب‌تر کند و به سیاستمداران هم برای حفظ منافع مردم امیدی نیست.
دانیل دوبریگوفسکی، نویسنده کتاب «حکمرانی فناوری»، معتقد است این دیدگاه از تجربه تلخ مردم با شبکه‌های اجتماعی و غول‌های فناوری نشات می‌گیرد که دولت‌های غربی از مهارشان عاجز مانده‌اند.
ادبیات سیاستمداران و مدیران شرکت‌ها درباره هوش مصنوعی هم بی‌تاثیر نیست. مدیران آزمایشگاه‌های فناوری در آمریکا هم‌زمان با رقابت بر سر ساخت هوش مصنوعی جامع، مدام درباره نابودی مشاغل و انقراض بشر هشدار می‌دهند.
سیاستمداران و مدیران فناوری در آسیا به ندرت چنین حرف‌هایی می‌زنند، شاید به این خاطر که خودشان در خط مقدم ساخت پیشرفته‌ترین مدل‌ها نیستند. آن‌ها بیشتر بر کاربردهای عملی تمرکز دارند و به جای اینکه بپرسند هوش مصنوعی چه بلایی سرشان می‌آورد، به این فکر می‌کنند که چه استفاده‌ای می‌شود از آن برد. بعید است بشنوید مدیرعامل سامسونگ در ملاءعام از آخرالزمان هوش مصنوعی دم بزند.
در چین که پیشرفت‌های بزرگی در این عرصه رقم خورده، مقامات واقعا نگران تهدیدهای سایبری و تلاطم‌های اقتصادی هستند، اما رسانه‌های دولتی همچنان بر طبل تشویق و ترویج می‌کوبند.
با این همه، اشتباه است اگر فکر کنیم مردم کشورهای خوش‌بین هیچ نگرانی و دغدغه‌ای ندارند. بعضی از آن‌ها صرفا پیشرفت فناوری را چون تقدیری گریزناپذیر پذیرفته‌اند.
خانم منگ در پکن می‌گوید تاثیر هوش مصنوعی شاید با تمام تحولات قبلی فرق داشته باشد، اما چرخ روزگار به ساز خودش می‌چرخد و اگر قرار به حذف شدن کسی باشد، این اتفاق می‌افتد، پس نمی‌شود هر روز را با غصه و اضطراب سر کرد.
چو کیو-جین، استاد دانشگاه ملی سئول، معتقد است مردم کره‌جنوبی با وجود تمام دغدغه‌هایشان به هوش مصنوعی روی خوش نشان داده‌اند، چون ترس از جا ماندن از قافله برایشان بزرگ‌تر از ترس از دست دادن ثبات است.
کیم آه-ران، وکیل ۴۰ ساله حوزه کار، می‌گوید انقلاب صنعتی هم پیامدهای خوب و بد خودش را داشت و آن‌ها این بار هم راهی برای گلیم بیرون کشیدن از آب پیدا می‌کنند. پسر کوچک او که در پارک ربات گلکسی در حومه سئول کنار مادرش ایستاده، در حالی که کتابچه آموزش کدنویسی ربات‌ها با هوش مصنوعی را در دست می‌فشارد، مشغول تقلید حرکات یک ربات انسان‌نمای رزمی‌کار است.
این پذیرش عمل‌گرایانه نشان می‌دهد که خوش‌بینی افرادی مانند بائه، شاید چندان هم پایدار نباشد. کیم جونگ-نام، استاد دانشگاه صنعتی کایست و عضو شورای ریاست‌جمهوری کره‌جنوبی در امور استراتژی ملی هوش مصنوعی، می‌گوید همراهی مردم این کشور مشروط به سیاست‌گذاری درست و کارآمد است.
او نگران است که اگر هوش مصنوعی بازنده‌های آشکاری به جا بگذارد، مثلا عدالت در آزمون‌ها را مخدوش کند یا مشاغل را از بین ببرد، کاسه صبر مردم لبریز شود. این ماجرا ممکن است در کشورهای دیگر هم صادق باشد.
اندرسون سانتوس، پیک موتوری در سائوپائولوی برزیل، اول با تعجب می‌پرسد چطور می‌خواهند هوش مصنوعی‌ای بسازند که موتورسیکلت براند، اما کمی بعد وقتی حرف از خودروهای بدون راننده به میان می‌آید، در هم می‌رود و نگران می‌شود.
در نقاط دیگر جهان نیز نخستین جرقه‌های مخالفت با مراکز داده زده شده است، هرچند هنوز به پای اعتراض‌های تند و صریحی که در بسیاری از نقاط آمریکا جریان دارد نمی‌رسد.
در فیلیپین، مردم علیه طرح «پکس سیلیکا» که ابتکاری به رهبری آمریکا برای توسعه زنجیره تامین هوش مصنوعی و نیمه‌هادی‌هاست، به خیابان آمده‌اند.
در شهر تانه در نزدیکی بمبئی نیز صدها نفر به ساخت یک مرکز داده عظیم آمازون در محله خود اعتراض کرده‌اند. با این حال، خشم عمومی هنوز همه‌گیر نشده است. یکی از ساکنان همین محله می‌گوید این مرکز هم مثل هر کارخانه دیگری است و به هر حال آینده از آنِ هوش مصنوعی است.
