پارادوکس رقابت در عین همکاری

هواپیمای «ایر فورس وان» که حامل دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری ایالات متحده، بود برای نشستی سرنوشت‌ساز با شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهوری چین، دیروز چهارشنبه در خاک این کشور بر زمین نشست. رهبران دو اقتصاد بزرگ جهان قرار است امروز پنج‌شنبه (۲۴ اردیبهشت) و فردا جمعه (۲۵ اردیبهشت) در جریان نخستین سفر ترامپ به چین از سال ۲۰۱۷ با یکدیگر دیدار کنند. به گزارش سی ان ان، ترامپ با هیاتی بلندپایه از مقامات و غول‌های تجاری وارد چین شد. در نشانه‌ای از اهمیت این سفر، «هان ژنگ»، معاون رئیس‌جمهور چین، که از سوی «شی جین‌پینگ»، رهبر چین، برای هدایت هیات استقبال اعزام شده بود، در پای پله‌های هواپیما به پیشواز ترامپ آمد. دونالد ترامپ در این سفر با هیاتی بلندپایه از مقامات دولتی، غول‌های برجسته تجاری و اعضای خانواده‌اش همراهی می‌شود.

با نگاهی به روند روابط ایالات متحده و چین، سفر سال ۲۰۱۷ ترامپ به پکن گویی متعلق به یک عمر پیش است. در آن زمان، جنگ تجاری در دوره نخست ریاست‌جمهوری ترامپ هنوز زنجیره‌های تامین جهانی را زیر و رو نکرده و روابط میان این دو قطب برتر اقتصاد جهان را دستخوش تغییر نساخته بود. به گزارش سی ان ان، هنوز از اظهارات تند و گزنده ترامپ در دوران همه‌گیری کووید که روابط دو کشور را در یک سیر نزولی و تلخ گرفتار کرد، خبری نبود. همچنین، هنوز سیل محدودیت‌ها علیه صادرات فناوری‌های پیشرفته و سرمایه‌گذاری‌های تکنولوژیک آمریکا در چین - و به موازات آن، محدودیت‌ها علیه فناوری‌های چینی در ایالات متحده - به اجرا درنیامده بود. اما اکنون، ترامپ پا به کشوری می‌گذارد که در سایه این تنش‌های تاریخی، دگرگونی‌های شگرفی را تجربه کرده است.

تمامی این اقدامات، رقابت پکن با ایالات متحده بر سر هژمونی فناوری را عمیق‌تر کرده است؛ آمریکایی که اکنون با سوءظن و احتیاط بیشتری به مازاد تراز تجاری عظیم و جهانی چین می‌نگرد. با این حال، این تحولات موجب شده تا پکن نسبت به جایگاه خود در عرصه بین‌الملل - و در قیاس با ایالات متحده - اعتماد به نفس بیشتری پیدا کند. الجزیره هم در گزارشی نوشت، این نشست از آن جهت اهمیت ویژه‌ای دارد که ترامپ نخستین رهبر آمریکا در حدود یک دهه گذشته است که به چین سفر می‌کند. همچنین، این گفت‌وگوها در زمانه‌ای پر از ابهامات ژئوپلیتیک و اقتصادی انجام می‌شود. این دیدار که در ابتدا قرار بود اوایل سال جاری برگزار شود، به دلیل جنگ علیه ایران به تعویق افتاد. «سالوادور سانتینو رژیلم»، دانشیار روابط بین‌الملل در دانشگاه لیدن، می‌گوید: «تجارت همچنان از نظر سیاسی، به‌ویژه برای ترامپ، ابزار قدرتمندی است؛ زیرا به رقابت میان کشورها زبانی می‌بخشد که برای رای‌دهندگان به راحتی قابل درک است.

با این حال، درگیری عمیق‌تر بر سر سلسله‌مراتب، مشروعیت و معماری آینده نظم جهانی است.» وی افزود که هر دو کشور در روابطی گرفتار شده‌اند که با رقابت استراتژیک و وابستگی عمیق اقتصادی در هم تنیده است. رژیلم می‌افزاید: «این پارادوکسِ رقابت آمریکا و چین است: هر دو طرف خواهان استقلال بیشتری هستند، اما هر دو به ساختاری از وابستگی متقابل گره خورده‌اند که هیچ‌کدام نمی‌تواند بدون آسیب رساندن به اقتصاد خود، به راحتی آن را از هم بپاشد.» تحلیلگران می‌گویند آمریکا و چین با اولویت‌های متفاوتی در این نشست حضور می‌یابند. تایوان، پرونده جیمی لای (غول رسانه‌ای زندانی هنگ‌کنگ)، جنگ ایران، تنش‌ها در تنگه هرمز و خطرات فزاینده مرتبط با هوش مصنوعی از دیگر موضوعات محوری این نشست خواهند بود.

به نوشته الجزیره، فناوری و زنجیره تامین از موضوعات کلیدی این نشست هستند. آمریکا محدودیت‌های مربوط به ارسال تراشه‌های پیشرفته به چین را تشدید کرده تا توسعه نظامی و هوش مصنوعی پکن را کند نماید. از سوی دیگر، چین که حدود ۹۰ درصد از پالایش خاک‌های کمیاب جهان را در اختیار دارد، با تشدید کنترل صادرات بر روی چندین ماده معدنی حیاتی به این اقدامات پاسخ داده است. پکن بارها هشدار داده که تایوان بزرگ‌ترین منبع تنش در روابط دو کشور است. ایالات متحده اگرچه رسما سرزمین اصلی کمونیستی را به عنوان چین به رسمیت می‌شناسد، اما از نظر قانونی متعهد به حمایت از دفاعِ تایوان است. واشنگتن در طول سال‌ها ده‌ها‌میلیارد دلار فروش نظامی به تایوان را تصویب کرده که خشم پکن را در پی داشته است.