تخریب بنا و حفظ جداره؛ دوگانه یک ساختمان تاریخی
تخریب میراث در خیابان سعدی
منصوره محمدی: انتشار خبری درباره تخریب یک بنای تاریخی در خیابان سعدی تهران موجی از واکنشهای منفی را در فضای رسانهای و مجازی به همراه داشته است. این چندمین بار طی هفتههای گذشته است که صدور مجوز تخریب و یا توسعه درباره یک بنای تاریخی بحث برانگیز میشود. تخریب پادگان روسها در سبزوار و صدور مجوز الحاق روستای مهدیه به مرودشت و تهدید حریم تخت جمشید تنها دو نمونه از مواردی است که در این مدت نگرانی شدید دوستداران تاریخ و تمدن ایران را به همراه داشته است.
موضوع این بنا نیز بیشباهت به تصمیمات سریالی هفتههای گذشته نیست؛ بنابر آنچه در روزهای گذشته در رسانهها منتشر شده، این بنا متعلق به دوران پهلوی اول است و در نقشه سال1347 با عنوان دبیرستان بوستان مشخص شده است.بنا بر گزارشها، در بهمنماه سال گذشته نامهای از سوی مدیرکل ثبت و حریم آثار تاریخی و حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی به مدیرکل میراث فرهنگی استان تهران ارسال شده است و در آن ساختمان مورد نظر «فاقد ارزش تاریخی-فرهنگی» اعلام و تمدید پروانه ساختمانی و احداث بنا بلامانع دانسته شد. نامهای که در پی درخواست مالک بنا و خطاب به وزیر میراث فرهنگی نوشته شده است. بنابر گزارش رسانهها، مالک، قبلا از شهرداری تهران پروانه احداث بنا را گرفته بوده، اما به علت عدم ساختوساز در مهلت مقرر، نیازمند تمدید آن بوده است.
ماجرای مکاتبات مالک با وزارت میراث فرهنگی
انتقاد کارشناسان میراث فرهنگی اکنون به دخالت مستقیم وزیر میراث فرهنگی و در واقع بالاترین سطوح وزارتخانه برای تخریب یک اثر تاریخی است. مرتضی ادیبزاده، معاون میراثفرهنگی ادارهکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان تهران، اما ادعای صدور دستور از سوی وزیر میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی برای تخریب بنا را رد کرده و در تشریح جزئیات نامههای صادرشده گفته است: «در ۱۹بهمن۱۴۰۳، مالک ملک طی نامهای خطاب به وزیر میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی، درخواست مساعدت برای صدور مجوز ساختوساز را مطرح کرد که دستور وزیر بر این نامه، ارجاع موضوع به معاونت تخصصی و بررسی و اعلام نظر تخصصی بود و موضوع نیز برای رسیدگی مطابق قوانین و ضوابط به معاونت ذیربط ارجاع شد.» به گفته او، مالک در ۶بهمن۱۴۰۴ بار دیگر طی نامهای خطاب به وزیر میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی، اینبار بهصراحت نسبت به مخالفت اداره میراثفرهنگی استان تهران با ساختوساز اعتراض و درخواست صدور مجوز براساس پروانه قبلی را مطرح کرد. دستور وزیر بر این نامه نیز بررسی و اقدام مقتضی مطابق ضوابط بوده است.
به گزارش «ایرنا» وی موضع رسمی ادارهکل میراثفرهنگی استان تهران را مبتنی بر ضوابط قانونی میداند و میگوید: «طرح معماری و نمای ساختمان به تایید ادارهکل میراث فرهنگی استان تهران نرسیده و موضع ادارهکل در این خصوص کاملا روشن و مبتنی بر ضوابط قانونی است.» ادیبزاده همچین گفت: «در نامه رسمی ادارهکل میراث فرهنگی استان تهران به شهرداری منطقه۱۲ صراحتا اعلام شده است که نقشههای معماری و نما باید برای بررسی و اخذ تایید به این ادارهکل ارسال شود و تا زمان اصلاح نقشهها و دریافت تاییدیههای لازم، از تمدید پروانه، صدور مجوز یا ترتیب اثر دادن به طرح ارائهشده خودداری شود.» او تاکید دارد که روند رسیدگی به این پرونده در چارچوب ضوابط قانونی است.
تخریب به شرط حفظ جداره
در همین حال، علیرضا ایزدی، مدیرکل ثبت و حریم آثار تاریخی و حفظ و احیای میراث معنوی، در گفتوگو با «دنیایاقتصاد» توضیح میدهد که باید ابتدا تعاریف بناهای تاریخی را دانست و اظهارنظر کرد. به گفته وی، مساله بنا به سال گذشته بازنمیگردد و مالک در اوایل دهه90 درخواست ساخت داده بود که به دلایلی انجام نشده و حالا مجدد به فکر ساخت افتاده است: «بنای تاریخی تعریف دارد. این بنا در لکههای تاریخی شهر تهران و نه در بافت قرار گرفته و جزو لکه تاریخی شناسایی شده است. در سال 1392 مالک بنا با پیگیری دستور تخریب و نوسازی دریافت کرده است؛ اما به هر دلیلی شروع به ساختوساز نکرد.»
به گفته ایزدی، مکاتبات در آن سال انجام شده و مبالغ نوسازی و مواردی که باید به حساب شهرداری برود، نیز واریز شده است: «مالک در آن زمان به هر دلیلی نتوانسته است بسازد؛ اما در سال1404 مراجعه میکند تا پروانه را مجددا بهروز کند و ساختوساز را انجام دهد.» او میگوید اداره کل میراث استان تهران اعلام کرده است پشت بنا در اثر آتش سوزی در سنوات گذشته تخریب شده است و توضیح میدهد: «جداره بنا ارزشمند است و در خاطره جمعی مردم تهران، جزو جدارههای دیوارهای ارزشمندی است که در دوره پهلوی اول و اوایل پهلوی دوم ایجاد شده است.»
ایزدی درباره پیگیریهای بعدی مالک برای ساختوساز و نظر میراث فرهنگی اینگونه توضیح میدهد: «در نهایت و با پیگیری مالک شهرداری استعلامی را از تهران میگیرد و آنها نیز با ما مشورت میکنند و صدور تمدید پروانه از نظر ما بلامانع است؛ چراکه دارای حقوق مکتسبه است. اما اجرا و تخریب منوط بر این شد که با همکاری و هماهنگی استان تهران به ویژه درباره جداره و ساختوساز آن براساس ضوابط و نظر اداره کل میراث فرهنگی استان تهران باید تدوین شود و مجددا باید مجوز لازم را برای جداره دریافت کند.»
وی تاکید میکند که تخریب و نوسازی براساس ضوابط بلامانع است، اما طرح جداره باید به تصویب اداره کل میراث فرهنگی استان تهران برسد. به گفته وی، اتفاقاتی که اکنون مطرح میشود واقعیت ندارد و توصیه میکند که در نگارش اخبار دقت شود. مدیرکل ثبت و حریم آثار تاریخی و حفظ و احیای میراث معنوی میگوید مالک برای ساختوساز باید به شهرداری مراجعه کند و طرح و پلان معماری را نیز به استان تهران ببرد و در شورای مربوطه در استان نیز بررسی شود، نما به تصویب برسد و نگاه میراث به این پرونده عین به عین اجرا کردن جداره است و اگر آن جداره را اجرا کند حقوق مالک برای ما قابل احترام است و نمیتوان این حقوق را نادیده گرفت و الباقی را طبق ضوابط طرح تفصیلی انجام دهد: «اما به واسطه اینکه در بافت نیست و جداره نیز برای ما ارزشمند است باید به دقت اجرایی شود و این متولی خاص خود را دارد و باید در شورای فنی استان تهران بررسی شود و دوستان پاسخگوی این موارد نیز خواهند بود.»
