حملات نظامی پراکنده و عدم توافق میان ایران و عمان همچنان ادامه دارد
۴ گره مذاکراتی تنگه هرمز
با وجود آرامش نسبی حاکم در منطقه، خاورمیانه همچنان وضعیتی متزلزل و ملتهب را از سر میگذراند. این در حالی است که طی شبانهروز گذشته، عربستان و آمریکا حملاتی را علیه پایگاههای حشدالشعبی در خاک عراق انجام دادند. از سوی دیگر، رسانههای غربی نیز مدعی شدند که طرح عمان برای مدیریت تنگه هرمز از سوی تهران مورد قبول واقع نشده است. بهرغم این حملات پراکنده و احتمال از سرگیری درگیریها، رایزنیها در خصوص رسیدن به یک مسیر دریایی مورد توافق میان ایران و عمان و سپس آمریکا ادامه دارد.
مخالفت با طرح عمان برای هرمز
نحوه مدیریت و سازوکار اداره تنگه هرمز، همچنان محل بحث و اختلاف گسترده میان ایران و دیگر کشورهاست. در آخرین تحولات در این رابطه، خبرگزاری رویترز سهشنبه به نقل از مقامهایی در منطقه گزارش داد که عمان پیشنهاد جدیدی برای ایجاد یک سازوکار منطقهای مشترک با هدف مدیریت تنگه هرمز به ایران ارائه کرد. بنابراین گزارش، این پیشنهاد دریافت هزینههای داوطلبانه از کشورهای مشارکتکننده را شامل میشد. یک منبع در منطقه که نخواست نامش فاش شود به خبرگزاری رویترز گفت که طرح عمان از حمایت منطقهای برخوردار است. اما روز چهارشنبه یک مقام ارشد ایرانی در گفتوگو با رویترز طرح سازوکار کنترل مشترک تنگه هرمز با عمان را رد کرد. این مقام ارشد گفت: «سازوکار کنترل مشترک ۵۰-۵۰ (درصدی) با عمان تامینکننده منافع ایران نخواهد بود، هرچند تهران عمان را همسایهای ارزشمند میداند.»
شبکه الجزیره در این رابطه گزارش داد که دستکم چهار موضوع اصلی میان مسقط و تهران محل بحث است. بنا به این گزارش، مشکل نخست این بوده که به گفته طرف ایرانی، مسیری که عبور کشتیها باید از طریق آن انجام شود، باید توسط تهران تعریف شود. این گزارش همچنین عنوان کرد که مشکل دوم به پرونده اخذ هزینه از کشتیهای عبوری مربوط میشود. الجزیره افزود: طرف ایرانی در مورد هزینهها صحبت کرده است، چه در مورد هزینههای ترانزیت و چه هزینههای خدمات دریایی. طرف عمانی اما میگوید که ممکن است هزینهای وجود نداشته باشد. بنا به گزارش این شبکه، فرآیند مینزدایی از تنگه هرمز نیز از دیگر مسائل مورد اختلاف میان ایران و طرفهای مذاکرهکننده است. همچنین، ترتیبات مدیریت تنگه هرمز نیز تاکنون مبهم باقی مانده و همین امر به اختلافها دامن میزند.
پیشنهاد ایران برای تنگه
کاظم غریبآبادی، معاون حقوقی و بینالملل وزارت امور خارجه کشورمان، از ارائه پیشنهاد تهران برای مدیریت این آبراه حیاتی خبر داد. معاون وزیر خارجه ایران گفت: «پیشنهادی برای تنگه هرمز به عمان ارائه دادهایم که یک مسیر جدید تحت کنترل ایران ایجاد شود، اگر این پیشنهاد پذیرفته شود، تنگه باز میشود، اما اگر این پیشنهاد پذیرفته نشود، آماده از سرگیری جنگ هستیم.» این در حالی است که خبرگزاری رویترز به نقل از یک مقام آمریکایی روز چهارشنبه گزارش داد که ایران در مذاکرات مربوط به تنگه هرمز، مطالباتی را مطرح کرده که به گفته این مقام، با مخالفت عمان، آمریکا و جامعه بینالمللی روبهرو شده است.
غریبآبادی با اشاره به بند پنجم یادداشت تفاهم اسلامآباد اظهار کرد: «این بند به موضوع تنگه هرمز اختصاص دارد و در بخش نخست آن به صراحت آمده است که جمهوری اسلامی ایران با حداکثر تلاش خود، ترتیبات لازم را صرفا برای عبور ایمن و بدون هزینه کشتیهای تجاری به مدت ۶۰ روز فراهم میکند. به گفته وی، این متن هیچگونه ابهام یا امکان تفسیر متفاوت ندارد و طرف آمریکایی نمیتواند روندی خارج از ترتیبات پیشبینیشده از سوی ایران را جایگزین آن کند.» وی با بیان اینکه اگر بند پنجم مورد توافق قرار نمیگرفت، اصل یادداشت تفاهم اسلامآباد نیز شکل نمیگرفت، تصریح کرد: «تنگه هرمز دیگر به ترتیبات پیش از جنگ باز نخواهد گشت و این سیاست قطعی نظام است.»
معاون حقوقی و بینالملل وزارت امور خارجه افزود که مسوولیت مینزدایی در تنگه هرمز بر عهده ایران است. وی در بخشی از سخنان خود از مخالفت ایران با حضور هرگونه کشور ثالث در عملیات مینزدایی خبر داد و گفت: «اروپاییها با تشکیل ائتلافی متشکل از ۳۰ تا ۴۰ کشور درصدد مداخله در مینزدایی بودند، اما بهصراحت به آنها هشدار دادیم که هرگونه ناو یا تجهیزات نظامی که با این بهانه به تنگه هرمز نزدیک شود، هدف مشروع نیروهای مسلح ایران خواهد بود.»
وی در ادامه با اشاره به اقدامات آمریکا و عمان در ایجاد مسیر جنوبی برای تردد کشتیها گفت: «آمریکاییها با همکاری عمان، مسیری را در آبهای داخلی عمان ایجاد کردند و حتی با استفاده از پهپاد و تهدید، کشتیها را وادار میکردند از این مسیر عبور کنند و به هشدارهای ایران برای بازگشت به مسیر شمال توجهی نداشتند.» وی افزود: «شاید گفته شود عبور روزانه ۲۰ کشتی از مسیر جنوب در نگاه نخست اهمیت چندانی نداشته باشد، اما این اقدام نقض صریح بند پنجم تفاهمنامه بود و اگر ادامه پیدا میکرد، اعمال حاکمیت موثر جمهوری اسلامی ایران بر تنگه هرمز را عملا خنثی میکرد.»
غریبآبادی تاکید کرد: «اقدام قاطع ایران این پیام روشن را به آمریکا منتقل کرد که جمهوری اسلامی برای تثبیت حاکمیت قانونی خود بر تنگه هرمز، از هیچ اقدامی هراس ندارد؛ حتی اگر به قیمت از سرگیری جنگ تمام شود. البته این موضوع به معنای جنگطلبی نیست، بلکه نشاندهنده خط قرمز بودن حاکمیت ملی و تعهدات بینالمللی برای ایران است.» از سوی دیگر، رئیس ستاد و معاون هماهنگکننده ارتش جمهوری اسلامی ایران اعلام کرد که نیروی دریایی ارتش شرق تنگه هرمز، شمال اقیانوس هند و دریای عمان را تحت کنترل کامل دارد. وی افزود: «فرزندان ملت ایران در ارتش و سپاه محکم ایستادهاند و بدون مجوز آنها هیچ تحرکی در تنگه هرمز صورت نمیگیرد.»
تداوم تنشهای منطقهای
این تحولات در حالی روی میدهد، طی شبانهروز گذشته، تنشهای منطقهای بهرغم آرامش موجود بار دیگر شدت گرفته است. در آخرین تحولات در این رابطه، صدا و سیما روز چهارشنبه گزارش داد که نقطهای در نوار مرزی پیرانشهر مورد حمله هوایی آمریکا قرار گرفت. روز چهارشنبه، نیروی دریایی سپاه پاسداران در اطلاعیهای از متوقف کردن سه نفتکش خبر داد. در بیانیه سپاه در این رابطه آمده است: «سه نفتکش متخلف که بیتوجه به اخطارهای ما به حرکت در مسیر ناامن و غیرقانونی ادامه میدادند مورد اصابت قرار گرفته و متوقف شدند.» با این همه، جزئیات بیشتری درباره این نفتکش منتشر نشده است.
از سوی دیگر، سنتکام نیز مدعی رهگیری موشکهای ایران در آسمان اردن شد. فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا با انتشار بیانیهای ضمن تایید این خبر مدعی شد که همگی موشکها را رهگیری و منهدم کرده است. در بیانیه بامداد چهارشنبه سنتکام آمده است: «نیروهای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران چند فروند موشک بالستیک را در یک حمله غافلگیرانه علیه نیروهای آمریکایی مستقر در خاورمیانه شلیک کردند.» سنتکام همچنین مدعی شد که تمامی موشکهای ایرانی «با موفقیت رهگیری و منهدم شدند و هیچکدام به اهداف مورد نظر اصابت نکردند».
پس از بیانیه سنتکام، فرماندهی نیروی هوافضای سپاه پاسداران با انتشار اطلاعیهای این حملات را تایید کرد. در اطلاعیه شماره ۵۲ سپاه پاسداران آمده است: «در پاسخ به اقدامات تجاوزکارانه ارتش کودککش آمریکا، ساعتی پیش رزمندگان شجاع نیروی هوافضای سپاه، پایگاه هوایی و مرکز فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا در اردن را با چند فروند موشک بالستیک هدف قرار دادند.» از سوی دیگر، پس از آنکه وزارت دفاع عربستان روز سهشنبه از تلاش برای مقابله با حملات پهپادی از مبدأ عراق خبر داد، بامداد هفتم مرداد سنتکام اعلام کرد نیروهای آمریکایی و عربستانی در یک عملیات مشترک، حملات دقیقی را علیه گروههای همسو با ایران در عراق انجام دادند.
به گفته سنتکام، این گروهها برای حمله به نیروهای آمریکایی و زیرساختهای انرژی عربستان اقدام کرده بودند. در اطلاعیه سنتکام آمده است: «جنگندههای آمریکایی و سعودی چند مرکز لجستیک و محل نگهداری تسلیحات متعلق به این گروهها را در شرق عراق هدف قرار دادند.» این بیانیه افزود که حملات مذکور در واکنش به بیش از ۳۰ حمله پهپادی در ۷۲ ساعت گذشته» انجام شد. وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران نیز حملات تجاوزکارانه آمریکا و عربستان سعودی به برخی مناطق در عراق را به شدیدترین وجه محکوم کرد. در واکنش به تحولات اخیر رئیسجمهور آمریکا روز چهارشنبه بار دیگر ایران را تهدید کرد و مدعی شد که به شدت به این کشور ضربه خواهد زد.
نسخه متفاوت ترامپ برای بیبی
تحولات فعلی از آن جهت اهمیت بیشتری مییابد که طی روزهای اخیر، نخستوزیر رژیم صهیونیستی بار دیگر به واشنگتن سفر کرده و با دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا دیدار و گفتوگو کرد. در همین رابطه، شبکه ۱۲ اسرائیل اعلام کرد که ترامپ و نتانیاهو بار دیگر بر پایبندی مشترک خود به جلوگیری از دستیابی تهران به سلاح هستهای تاکید کردند. به گزارش روسیا الیوم، این رسانه همچنین به نقل از یک مقام اسرائیلی عالی رتبه خبر داد که نتانیاهو در دیدار با ترامپ تاکید کرد که چارهای جز حملات بیشتر به تاسیسات هستهای بازسازیشده ایران وجود ندارد. از سوی دیگر، روزنامه واشنگتن پست به تاریخ ۲۹ ژوئیه گزارش داد که نتانیاهو طی سفر به واشنگتن خود را در برابر نسخهای بدبینتر از ترامپ دید. این روزنامه افزود: ترامپ چهبسا دیگر مثل گذشته به گزارشها و خواستههای بیبی اهمیت ندهد، چرا که دفعه قبل که وی به حرفهای نتانیاهو گوش داد، سر از جنگی تماموکمال درآورد که هنوز هم نتوانسته به آن پایان دهد.
