شامه حساس بازارها نسبت به انتخابات آمریکا
دنیای اقتصاد-علی عبدالمحمدی : انتخابات آمریکا یکی از رویدادهای سیاسی مهم در جهان است و طبیعتا مشخص شدن نتیجه آن اثر قابلتوجهی بر بازارهای جهانی، سیاست‌‌‌های فدرال‌‌‌‌رزرو و نوع تعامل آمریکا با دیگر کشورها خواهد گذاشت. پرواضح است که سیاست خارجی و اقتصاد کلان کشور ما نیز از نتیجه این انتخابات تاثیر خواهد پذیرفت و در این اثنا بورس تهران نیز بهعنوان بازاری که شامه حساسی نسبت به تغییر و تحولات سیاسی و اقتصادی دارد، می‌‌‌تواند افت‌وخیزهای متعددی را تجربه کند. بررسی وضعیت بازارهای دارایی در انتخابات قبلی آمریکا نشان می‌دهد احتمال پیروزی ترامپ در سال ۹۹ که با فقدان ذخایر ارزی و بحران کرونا همراه شده بود، بر آتش انتظارات تورمی در آن بازه زمانی افزوده بود و بازارهای دارایی با رشد قابل‌‌‌توجه قیمت‌ها در آن مقطع همراه شده بودند.
قیمت دلار در آخرین روز معاملاتی سال ۹۸، ۱۴هزار و ۹۰۰تومان بود. مجموعه‌‌‌ای از عوامل باعث شد تا دلار در آن سال در جریان یک روند صعودی پرقدرت هفت‌ماهه، تا کانال ۳۲هزار تومان نیز پیشروی داشته باشد. «کاهش ذخایر ارزی به دلیل تشدید تحریم‌‌‌ها و همچنین پیش‌بینی پیروزی احتمالی دونالد ترامپ در انتخابات ۲۰۲۰ آمریکا» از جمله عواملی بود که موجب تقویت انتظارات تورمی و سبب شد کلیه بازارها با افزایش قیمت‌ها همراه شوند. تا اواخر مهر سال ۹۹، برآیند کلی نتایج نظرسنجی‌‌‌ها و سایت‌‌‌های شرط‌‌‌بندی در ایالات‌متحده از شانس بیشتر دونالد ترامپ نسبت به جو بایدن حکایت داشت که این موضوع موجب «روانه‌‌‌شدن تقاضای سفته‌‌‌بازانه به بازارهای دارایی ایران» شده بود.
در واقع با توجه به «خروج ترامپ از برجام در سال ۹۷ و همچنین اقدام خصمانه وی در ترور سردار سلیمانی»، برآیند افکار عمومی در ایران در این راستا بود که با انتخاب ترامپ بهعنوان رئیس‌جمهور آمریکا، تحریم‌‌‌ها شدت پیدا خواهد کرد یا در خوش‌بینانه‌‌‌ترین حالت به قوت سابق باقی خواهد ماند و در چنین شرایطی موضوع دیپلماسی و مذاکره و رفع تحریم بسیار دور از دسترس به نظر میرسید. طبیعتا در چنین شرایطی مردم ترجیح می‌دادند پس‌‌‌اندازها و ریال‌‌‌های تحت تملک خود را به شکل «دارایی‌‌‌های فیزیکی و مالی» درآورند تا از بی‌‌‌ارزش شدن هرچه بیشتر ارزش پول خود مصون بمانند.
میانگین قیمت مسکن در تهران که در آخرین ماه از سال ۹۸، ۱۵میلیون و ۶۲۸هزار تومان بود، با رشد ۹۳.۷درصدی در سال ۹۹ همراه شد و به ۳۰میلیون و ۲۷۴هزار تومان رسید. بررسی‌‌‌ها نشان می‌دهد که در پنجماه سال ۹۹ (اردیبهشت، خرداد، تیر، مرداد و مهر)، تورم ماهانه مسکن دورقمی و رشد میانگین قیمت مسکن تهران بیش از ۱۰درصد بود. برای درک فجیع بودن این موضوع توجه به این نکته ضروری است که از سال ۹۳ که بانک‌مرکزی آمار مربوط به معاملات مسکن شهر تهران را منتشر می‌کند، در هیچ سالی سابقه نداشته که میانگین مسکن تهران در پنجماه از یک‌سال رشد دورقمی را در مقیاس ماهانه تجربه کند. همچنین بررسی آمارهای مسکن تهران از ابتدای سال ۹۳ گویای این نکته است که بالاترین رقم ثبت‌‌‌شده برای تورم نقطه به نقطه مسکن تهران ۱۱۸درصد بوده که در آبان سال ۹۹ به ثبت رسیده است. در پایان آبان ۹۹، میانگین قیمت مسکن تهران در سال ۹۹ به ۲۷میلیون و ۱۹۳هزار تومان رسید که رشد ۱۱۸درصدی را نسبت به میانگین قیمت ۱۲میلیون و ۴۶۳هزار تومانی آبان سال ۹۸ نشان می‌‌‌داد.
بورس تهران نیز از این قاعده مستثنی نبود، رشد بورس تهران که از نیمه دوم سال ۹۸ آغاز شده بود، در سال ۹۹ نیز ادامه‌‌‌دار بود و شاخص کل بورس تهران در پایان معاملات روز ۱۹مرداد ۹۹ توانست در ارتفاع ۲میلیون و ۷۸هزار واحدی بایستد، به این معنا که فقط در کمتر از پنجماه در سال ۹۹، نماگر اصلی بازار سهام توانسته بود بازدهی خارق‌‌‌العاده ۳۰۵درصدی را ثبت کند. چهارماه نخست سال ۹۹، از دوران‌های تاریخی بازار سهام محسوب می‌شود؛ چرا که انبوهی از رکوردهای رنگارنگ در آن مقطع در سپهر بورس تهران به ثبت رسید. همان‌طور که گفته شد، شاخص کل از ابتدای سال تا ۱۹مرداد ۹۹، در بازه‌‌‌ای نزدیک به پنجماه، با رشد ۳۰۵درصدی همراه شد و ابرکانال ۲میلیون واحدی را فتح کرد. در بهار ۹۹، شاخص‌‌‌کل ۱۴۸درصد رشد کرد و در تیر۹۹ و فقط ظرف یک‌ماه، ۵۱درصد رشد رابه ثبت رساند. از اسفند ۹۷ تا تیر ۹۹، شاخص بورس در ۱۶ماه از ۱۷ماه مدنظر، با رشد همراه شد و فقط در آبان ۹۸ با افت ۱.۱درصدی مواجه شد.
اشتیاق روزافزون و عطش خرید سهام توسط سرمایه‌گذاران خرد بازار در نتیجه انتظارات تورمی و دیگر عوامل، تنور معاملات سهام را داغ نگه داشته بود و روزبه‌‌‌روز بر تعداد مردمی که در جست‌‌‌و‌‌‌جوی کسب سودهای شیرین روانه بازار سهام می‌‌‌‌‌‌شدند، افزوده می‌‌‌شد. شتاب رشد قیمت‌ها در بورس تهران در آن مقطع به‌‌‌گونه‌‌‌ای بود که هشدارهای زیادی درخصوص حبابی‌‌‌شدن قیمت‌های بازار سهام در محافل اقتصادی و عمومی به گوش میرسید و نهایتا در بیستم مردادماه و با اختلاف‌‌‌هایی که بر سر عرضه صندوق پالایش یکم میان وزارت نفت و وزارت اقتصاد وجود داشت، سوت ریزش قیمت‌ها در بورس تهران زده شد و بازار سهام گرفتار صفوف فروش گسترده و ممتد شد. بازار طلا و سکه نیز در آن سال همپای دیگر بازارها رشد کرد. در سال ۹۹، سکه ۸۶درصد رشد کرد و از رقم ۶میلیون تومان در پایان سال ۹۸ به ۱۱میلیون و ۲۰۰هزار تومان در پایان سال ۹۹ رسید.
انتخابات ۲۰۲۰ آمریکا در ۱۳ آبان سال ۹۹ برگزار شد و جو بایدن توانست با پیروزی بر دونالد ترامپ، برای چهار سال آتی سکاندار کاخ‌سفید شود. با انتخاب بایدن بهعنوان رئیس‌جمهور آمریکا از شدت انتظارات تورمی به طور قابلتوجهی کاسته شد و قیمت دلار که در اواخر مهر ۹۹ کانال ۳۲هزار تومانی را ملاقات کرده بود، در جریان یک روند نزولی چندماهه تا کانال ۲۰هزار تومان در اردیبهشت ۱۴۰۰ عقب‌نشینی کرد. بورس نیز در مرداد ۹۹ گرفتار ریزش قیمت‌ها شد و شاخص کل بورس تهران ۳۱ماه بعد و در مرداد ۹۹ توانست قله تاریخی خود را در سال ۱۴۰۲ بازپس بگیرد. قیمت‌ها در بازار طلا و سکه نیز پس از کاهش شانس دونالد ترامپ در انتخابات ۲۰۲۰ آمریکا با کاهش قابلتوجهی همراه شد.
در حالی به انتخابات آمریکا رسیده‌‌‌ایم که شرایط بازارها نسبت به چهار سال قبل تغییر کرده است و آنها تحولات عجیبی را پشت سر گذاشته‌‌‌اند. نکته عجیب این است که بورس تهران هم‌‌‌اکنون پایینتر از قله سال ۹۹ قرار دارد و در این چهارسال، دچار جاماندگی قابلتوجهی نسبت به دیگر بازارهای دارایی شده است. موضوع موردتوجه این است که نسبت به چهار سال قبل، متغیری به نام ریسک‌‌‌ها و منازعه‌‌‌های خاورمیانه نیز به‌شدت بر روند بازارهای دارایی تاثیرگذار بوده و بیشتر نوسانات بازارهای دارایی در سال‌جاری نیز بر اثر این متغیر حادث شده است. دلار بعد از سرک‌‌‌کشیدن به کانال ۷۰هزار تومان، اکنون دو کانال پایینتر آمده و در کانال ۶۸هزار تومان معامله می‌شود. قیمت سکه نیز بعد از خبر عرضه سکه‌‌‌های جدید توسط بانک مرکزی از قله تاریخی خود فاصله گرفته است و در پله‌‌‌های ابتدایی کانال ۵۲میلیون تومان قرار دارد.
