ریسکهای ژئوپلیتیک چگونه قیمتها را متاثر کرد؟
آتش در بازار نفت
حمید ملازاده: بهای نفت برنت در معاملات روز جمعه 24ژوئیه با افت حدود ۳درصدی نسبت به روز پنجشنبه، از اوج ۱۰۱دلار به حدود ۹۸دلار در هر بشکه افت کرد؛ با این حال، این عقبنشینی نتوانست نگرانیهای بازار را کاهش دهد. به گزارش تارنمای Tradingeconomis برنت همچنان در مسیر ثبت یکی از بزرگترین رشدهای هفتگی خود در ماههای اخیر قرار دارد و طی هفته گذشته بیش از ۱۲درصد افزایش قیمت را تجربه کرده است.
به اعتقاد تحلیلگران، کاهش قیمت روز جمعه بیش از آنکه نشانه تغییر روند بازار باشد، نتیجه شناسایی سود معاملهگران پس از جهش شدید روزهای گذشته است؛ زیرا مجموعهای از ریسکهای ژئوپلیتیک، از تشدید درگیریها میان ایران و آمریکا گرفته تا تهدید امنیت دو شاهراه مهم انتقال نفت جهان، یعنی تنگه هرمز و بابالمندب، همچنان چشمانداز بازار را صعودی نگه داشته است. بازار نفت در روزهای اخیر بیش از هر زمان دیگری به تحولات ژئوپلیتیک واکنش نشان داده است. آمریکا برای سیزدهمین روز متوالی حملات خود علیه ایران را ادامه داد و همزمان دونالد ترامپ با رد هرگونه احتمال مذاکره در کوتاهمدت، از احتمال اجرای «حملات گسترده» علیه ایران و نیز «مجازات نظامی» حوثیهای یمن در صورت تداوم حملات به کشتیرانی در دریای سرخ سخن گفت.
این مواضع پس از آن مطرح شد که نیروهای حوثی دو نفتکش حامل نفت عربستان را در دریای سرخ هدف قرار دادند؛ رخدادی که نگرانیها درباره امنیت یکی از مهمترین مسیرهای جایگزین صادرات نفت عربستان را افزایش داد. اگر تا چند هفته پیش نگرانی اصلی بازار بر تنگه هرمز متمرکز بود، اکنون بابالمندب نیز به یکی از مهمترین کانونهای ریسک تبدیل شده است. پس از حمله به دو نفتکش سعودی و اعلام محاصره دریایی عربستان از سوی حوثیها، شرکتهای کشتیرانی و خریداران آسیایی بررسی گزینه تغییر مسیر محمولهها از طریق کانال سوئز و سپس دور زدن قاره آفریقا از مسیر دماغه امید نیک را آغاز کردهاند.
کاهش قیمت نفت ایران
درحالیکه قیمت جهانی نفت به دلیل افزایش ریسکهای ژئوپلیتیک در حال افزایش است، ایران سیاست متفاوتی را در بازار آسیا در پیش گرفته است. شرکت ملی نفت ایران اعلام کرد قیمت رسمی فروش نفت خام سبک ایران برای تحویل در ماه اوت به مشتریان آسیایی 4.35دلار پایینتر از متوسط قیمت نفت عمان و دبی تعیین شده است. این در حالی است که قیمت رسمی فروش نفت در ماه ژوئیه 7.15دلار بالاتر از شاخص عمان/دبی تعیین شده بود. این تغییر قابلتوجه نشان میدهد تهران در شرایطی که قیمتهای جهانی در حال افزایش است، حفظ سهم بازار آسیایی را بر افزایش قیمت فروش ترجیح داده است. رقابت شدید با تولیدکنندگانی مانند عربستان و روسیه، محدودیتهای ناشی از تحریمها و تلاش برای حفظ مشتریان سنتی در چین و سایر کشورهای آسیایی از مهمترین دلایل اتخاذ این سیاست ارزیابی میشود. به عبارت دیگر، برخلاف بازار جهانی که تحت تاثیر ریسکهای امنیتی با رشد قیمت مواجه شده، ایران تلاش کرده با افزایش جذابیت قیمت فروش، موقعیت خود را در بازار آسیا حفظ کند.
بازار نگران اختلال در عرضه
با وجود افت قیمت نفت در معاملات روز جمعه، تحلیلگران معتقدند روند کلی بازار همچنان صعودی باقی مانده است. جان اوانز، تحلیلگر موسسه PVM Oil Associates، میگوید: «مهمترین مراکز تولید نفت و مسیرهای انتقال انرژی اکنون در محاصره جنگ قرار گرفتهاند و تا زمانی که این وضعیت ادامه داشته باشد، چشمانداز کوتاهمدت بازار همچنان صعودی خواهد بود.» در همین حال، موسسه مالی JPMorgan نیز در تازهترین گزارش خود برآورد کرده که هر ماه تداوم اختلال در عرضه نفت میتواند بین ۷ تا ۸دلار به قیمت نفت برنت اضافه کند. بر اساس این سناریو، اگر بحران تا سه ماه ادامه یابد، میانگین قیمت ماهانه نفت برنت میتواند به حدود ۱۱۴دلار در هر بشکه برسد.
آیا بابالمندب واقعا بسته شده است؟
اگرچه تهدیدهای امنیتی در دریای سرخ شدت گرفته، اما دادههای شرکت ردیابی نفتکشها «کپلر» نشان میدهد که عبور کشتیها از هر دو گلوگاه اصلی انرژی همچنان ادامه دارد. بر اساس این دادهها، طی سه روز گذشته روزانه سه نفتکش از تنگه هرمز عبور کردهاند و دو نفتکش دیگر نیز روز پنجشنبه وارد خلیج فارس شدهاند. در بابالمندب نیز تعداد کشتیهای حامل کالا از ۲۶ فروند در روز قبل به ۳۲ فروند در ۲۳ ژوئیه افزایش یافته و تا زمان انتشار این گزارش نیز عبور کشتیها ادامه داشته است.
«جیووانی استانووو»، تحلیلگر بانک UBS، معتقد است: «کشتیها همچنان در مسیرهای دریایی در حال تردد هستند و برخلاف برخی نگرانیها، هنوز با یک محاصره کامل مواجه نیستیم.» این موضوع یکی از دلایل اصلی اصلاح قیمت نفت در معاملات روز جمعه بود؛ زیرا بازار دریافت که با وجود افزایش ریسک، جریان فیزیکی صادرات نفت هنوز به طور کامل متوقف نشده است. همزمان با نگرانیها درباره خاورمیانه، بازار نفت با ریسک دیگری نیز روبهرو شده است. در دریای سیاه، کنسرسیوم خط لوله خزر (CPC) بارگیری نفت از پایانه صادراتی خود را پس از حملات به نفتکشها متوقف کرده است. این پایانه مسیر اصلی صادرات نفت قزاقستان محسوب میشود و حدود ۸۰ درصد صادرات نفت این کشور از طریق آن انجام میشود. وزارت انرژی قزاقستان نیز اعلام کرده که برخی شرکتهای نفتی به دنبال حملات پهپادی مشکوک به زیرساختهای صادراتی، ناچار به کاهش موقت تولید شدهاند. علاوه بر این، روسیه از حمله به سه بندر اوکراین و تاسیسات ذخیره سوخت و بارگیری خبر داده است؛ رخدادهایی که نگرانیها درباره اختلال در عرضه نفت منطقه دریای سیاه را تشدید کرده است.
بازار در انتظار کدام سناریو است؟
در حال حاضر، بازار جهانی نفت میان دو واقعیت در نوسان است. از یکسو، جریان صادرات نفت از هرمز و بابالمندب هنوز به طور کامل متوقف نشده و همین موضوع از جهش بیشتر قیمتها جلوگیری کرده است. از سوی دیگر، ادامه حملات نظامی، افزایش تهدیدها علیه مسیرهای کشتیرانی، ناامنی در دریای سرخ و اختلال در صادرات نفت قزاقستان، همگی ریسکهایی هستند که میتوانند در هر لحظه شرایط بازار را تغییر دهند. به همین دلیل، افت سه درصدی قیمت نفت در پایان هفته بیش از آنکه نشانه کاهش نگرانیها باشد، اصلاحی موقت در بازاری ارزیابی میشود که همچنان زیر سایه سنگین ریسکهای ژئوپلیتیک قرار دارد. تا زمانی که چشمانداز روشنی برای کاهش تنشها میان ایران و آمریکا، تامین امنیت بابالمندب و هرمز و بازگشت آرامش به مسیرهای اصلی انتقال انرژی شکل نگیرد، احتمال بازگشت دوباره نفت به کانال ۱۰۰دلار و حتی حرکت به سمت سطوح بالاتر، همچنان یکی از محتملترین سناریوهای پیش روی بازار جهانی نفت خواهد بود.
