رقابت هوش مصنوعی برای تغییر جهان شدت گرفته است
هیولای پول‌خوار
به گزارش رویترز، بر اساس برآورد شرکت PwC، مجموع سرمایه‌گذاری جهانی در مراکز داده به‌تنهایی ممکن است تا سال ۲۰۵۰ به بیش از ۳۰تریلیون دلار برسد؛ رقمی که تقریبا با ارزش اوراق خزانه‌داری آمریکا که در حال حاضر در گردش است، برابری می‌کند. PwC می‌گوید این رقم حتی با در نظر گرفتن تورم، به‌مراتب بیشتر از سرمایه‌ای است که در دوران رونق راه‌آهن یا حباب دات‌کام صرف شد.
در همین حال، آنتروپیک، یکی از شرکت‌های اصلی حاضر در رقابت هوش مصنوعی، طبق اطلاعات مندرج در دفترچه عرضه اولیه این شرکت که رویترز به آن دست یافته، قصد دارد در سال‌های آینده ۵۱۸میلیارد دلار هزینه کند؛ رقمی بیش از ۱۰۰برابر درآمد این شرکت در سال ۲۰۲۵. حامیان آنتروپیک معتقدند فناوری هوش مصنوعی می‌تواند تحولی بزرگ‌تر از ظهور موتور بخار و صنعتی‌شدن ناشی از آن ایجاد کند.
اما پشت این پیش‌بینی‌های خیره‌کننده، هزینه‌های نجومی شرکت‌های هوش مصنوعی و ارزش‌گذاری‌های بسیار بالای آنها، فرضی اساسی وجود دارد: اینکه هوش مصنوعی بتواند در مقیاسی گسترده بهره‌وری را افزایش دهد و در آینده سود هنگفتی ایجاد کند. اقتصاددانان می‌گویند تاکنون شواهد کافی یا سابقه تاریخی قابل اتکایی برای اطمینان از تحقق چنین انتظاری وجود ندارد.
رشد بهره‌وری همچنان دست‌نیافتنی است
بانک جی‌پی مورگان در ماه اوت اعلام کرد که افزایش گسترده بهره‌وری در آمریکا، کشوری که در خط مقدم رقابت هوش مصنوعی قرار دارد، همچنان دست‌نیافتنی است؛ موضوعی که پرسش‌هایی درباره پایداری ارزش‌گذاری شرکت‌های هوش مصنوعی ایجاد کرده است. مطالعه‌ای از شرکت Bain & Company نیز نشان می‌دهد افزایش بهره‌وری در بازارهای فعلی برای توجیه سطح کنونی سرمایه‌گذاری‌ها کافی نخواهد بود و برای پر کردن شکاف مالی، باید بازارهای کاملا جدیدی شکل بگیرند. این بازارهای جدید می‌توانند حوزه‌هایی مانند استفاده از روبات‌های مجهز به هوش مصنوعی یا توسعه مواد جدید برای باتری‌ها و نیمه‌رساناها را شامل شوند.
به گفته Bain، شرکت‌های بزرگ فناوری آمریکا که زیرساخت‌های ابری و هوش مصنوعی را در سراسر جهان توسعه می‌دهند، از جمله گوگل، آمازون و مایکروسافت، و دیگر بازیگران این رقابت، طی پنج سال آینده به بیش از ۴.۲تریلیون دلار درآمد جدید نیاز دارند تا بتوانند هزینه توسعه این زیرساخت عظیم را تامین کنند. این مطالعه که ماه گذشته منتشر شد، یک سوال اساسی مطرح می‌کند: «آیا کاربردهای هوش مصنوعی به‌موقع از راه می‌رسند تا هزینه این سرمایه‌گذاری‌ها را جبران کنند؟»
کمتر کسی درباره ظرفیت هوش مصنوعی برای ایجاد تحول در حوزه‌هایی از کارهای اداری گرفته تا آزمایشگاه‌های تحقیقاتی تردید دارد؛ همان‌طور که انقلاب‌های فناوری قبلی زمان سفر را از چند روز به چند ساعت کاهش دادند یا ارتباط میان مردم سراسر جهان را تنها با لمس یک صفحه‌کلید ممکن کردند.
اما چیزی که تغییر نمی‌کند، محاسبات مربوط به بازگشت سرمایه و مهلت بازپرداخت بدهی‌هاست؛ مسائلی که اقتصاددانان را وادار کرده پیامدهای این موج سرمایه‌گذاری را فراتر از فراز و نشیب‌های معمول چرخه‌های سرمایه‌گذاری بررسی کنند. جی‌پی مورگان می‌نویسد: سابقه تاریخی نشان می‌دهد رونق‌های فناوری‌محور اغلب زمانی پایان می‌یابند که توسعه زیرساخت دیگر بازدهی کافی ایجاد نکند. این بانک با استفاده از انویدیا، شرکتی آمریکایی که تراشه‌هایش ستون فقرات انقلاب هوش مصنوعی محسوب می‌شوند، برآورد کرده است که برای توجیه ارزش‌گذاری فعلی این شرکت، بهره‌وری اقتصاد آمریکا باید طی ۱۰ سال آینده هر سال ۳ تا ۵ درصد رشد کند.
این رقم بسیار بالاتر از پیش‌بینی پایه دفتر بودجه کنگره آمریکا است که رشد سالانه ۱.۷۵درصدی بهره‌وری را برای این دوره انتظار دارد.
۹ تریلیون دلار سرمایه‌گذاری در آمریکا
تنها در آمریکا، که طبق برخی برآوردها حدود سه‌چهارم کل سرمایه‌گذاری جهانی در هوش مصنوعی را به خود اختصاص داده، حجم سرمایه‌گذاری بین سال‌های ۲۰۲۵ تا ۲۰۳۲ ممکن است به حدود ۹ تریلیون دلار برسد. استین فن نویربورگ، اقتصاددان مدرسه کسب‌وکار کلمبیا، می‌گوید این رقم معادل اختصاص سالانه ۳.۲درصد از تولید ناخالص داخلی آمریکا به سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی است.
او برآورد کرده که بخش هوش مصنوعی آمریکا باید تا سال ۲۰۳۲حدود ۳.۵۵تریلیون دلار درآمد سالانه ایجاد کند تا بتواند به بازده سرمایه‌گذاری ۱۰درصدی برسد؛ درحالی‌که درآمد فعلی این بخش تنها کسری از این رقم است. ساختار اهرمی بخش قابل‌توجهی از بدهی‌هایی که برای توسعه زیرساخت‌های هوش مصنوعی استفاده می‌شود نیز خطرات را افزایش می‌دهد. فن نویربورگ در مقاله‌ای که در اکتبر بازبینی شده، نوشته است که حتی کاهش نسبتا محدود در تقاضا، تاخیر در پروژه‌ها یا افت ارزش دارایی‌ها می‌تواند به زیان‌هایی بسیار بزرگ‌تر منجر شود.
هوش مصنوعی و سرعت خلق شگفتی‌های جدید
با وجود این اعداد خیره‌کننده، مدیران شرکت‌های هوش مصنوعی در آمریکا همچنان با شور و هیجان فراوان درباره تغییراتی که در راه است صحبت می‌کنند. داریو آمودی، مدیرعامل آنتروپیک، آینده‌ای را توصیف کرده که هوش مصنوعی می‌تواند در آن به «چیزی با زیبایی متعالی» تبدیل شود. سم آلتمن، مدیرعامل اوپن‌ای‌آی، نیز گفته است با توانمندتر شدن مدل‌ها در بهبود عملکرد خودشان و سرعت گرفتن کشفیات، سرعت خلق شگفتی‌های جدید بسیار عظیم خواهد بود.
جاسجیت سهخون، مدیر ارشد استراتژی گوگل دیپ‌مایند، نیز در نشستی در دانشگاه کالیفرنیا، برکلی، در ماه اوت گفت «خودبهبودی بازگشتی» یا Recursive Self-Improvement، بخش مهمی از منطق سرمایه‌گذاری روی هوش مصنوعی است.
این مفهوم به فرایندی اشاره دارد که در آن سیستم‌های هوش مصنوعی می‌توانند در بهبود خودشان نقش داشته باشند. اگر چنین قابلیتی محقق شود، به گفته سهخون، می‌تواند رشد بهره‌وری بی‌سابقه‌ای ایجاد کند.
البته خودبهبودی بازگشتی در کنار ظرفیت بالقوه‌اش برای ایجاد پیشرفت‌های تصاعدی در هوش مصنوعی، نگرانی‌هایی درباره «خطرات وجودی برای بشریت» نیز ایجاد کرده است. با این حال، ممکن است سرعت افزایش بهره‌وری همچنان از زمانی که شرکت‌ها برای بازپرداخت بدهی‌ها و توجیه هزینه‌های خود نیاز دارند، عقب‌تر باشد.
دایان کویل، اقتصاددان دانشگاه کمبریج بریتانیا، می‌گوید تاثیر فناوری‌های انقلابی گذشته بر بهره‌وری معمولا ۱۰ تا ۵۰ سال زمان برده است تا به‌طور کامل در اقتصاد نمایان شود. تیم اقتصادی آنتروپیک نیز چند سناریو درباره میزان تاثیر هوش مصنوعی بر رشد اقتصادی در سال ۲۰۳۰ بررسی کرده است. این مدل با فرض رشد پایه ۲درصدی در اقتصادی بدون هوش مصنوعی، رشد ۲.۴درصدی را در سناریوی تاثیر محدود هوش مصنوعی، رشد ۵.۴درصدی را در سناریوی تاثیر قابل‌توجه و رشد ۱۵.۴درصدی را در سناریوی افراطی پیش‌بینی کرده است.
آنتروپیک همچنین گفته است رشد اقتصادی بیشتر می‌تواند به از دست رفتن مشاغل بیشتری منجر شود، هرچند این شرکت برای هیچ‌یک از این سناریوها احتمال مشخصی تعیین نکرده است. آمودی سال گذشته پیش‌بینی کرده بود که هوش مصنوعی می‌تواند طی پنج سال، نیمی از مشاغل دفتری سطوح ابتدایی را از بین ببرد. اما فعلا برخی پژوهشگران می‌گویند اثر قابل مشاهده هوش مصنوعی بیشتر در این حد بوده که پیدا کردن شغل برای افرادی که به‌دنبال ورود به مشاغل اداری هستند، دشوارتر شده است.
مطالعات انجام‌شده در آمریکا و بریتانیا نیز از کاهش استخدام نیروهای جوان در برخی مشاغل اداری خبر داده‌اند؛ به‌ویژه در موقعیت‌هایی که وظایف آنها از جمله کارهایی است که هوش مصنوعی در انجامشان توانمند است. این اتفاق در حالی رخ داده که سطح اشتغال در مجموع همچنان بالا باقی مانده است. پژوهشگران دانشگاه استنفورد در ماه اوت اعلام کردند اشتغال افراد ۲۲ تا ۲۵ساله در صنایعی که بیشتر در معرض تاثیر هوش مصنوعی قرار دارند، مانند حسابداری و دستیاری حقوقی، ۱۹درصد کمتر از مشاغلی بوده که هوش مصنوعی در تقلید از وظایف آنها با دشواری بیشتری مواجه است؛ مشاغلی مانند نظافت و ساختمان‌سازی.
با‌این‌حال، حتی اگر تحول وعده داده‌شده هوش مصنوعی بیشتر از آنچه اعداد و ارزش‌گذاری‌های شرکت‌های هوش مصنوعی نشان می‌دهند زمان ببرد، مزایای اقتصادی واقعی این فناوری احتمالا باقی خواهد ماند. همان‌طور که پس از بحران مالی سال ۱۸۷۳ و ورشکستگی بسیاری از سرمایه‌داران راه‌آهن، قطارها همچنان به حرکت ادامه دادند، اینترنت نیز پس از ترکیدن حباب دات‌کام در دهه ۱۹۹۰ از بین نرفت. کویل می‌گوید: «تاریخ در تلاش برای درک این مساله به ما کمک می‌کند. تا زمانی که زیرساخت‌های لازم برای بهره‌وری در سال‌های آینده باقی بمانند، این مساله قابل مدیریت خواهد بود.»
