تحریمهای غرب و اختلال در همکاری با چین، توسعه ۵G را دشوار کرده است
نسل پنجم اینترنت در محاصره
حامد اناری: طرح امیدآفرین توسعه نسل پنجم از شبکههای اینترنت موبایلی در ایران با مشکلات ریز و درشتی مواجه شده است. موانعی بر سر راه توسعه 5G در ایران وجود دارد. بعد از تحمیل جنگ به کشور آن هم برای بار دوم در انتهای سال گذشته، با گذر از مشکلات تحریمی و انسداد مسیرهای تجاری ختمشده به ایران در صنعت تلکام، به چالش با شهرداریها و درک عمومی پیرامون ضرر ناشی از دکلهای نصبشده میرسیم که همه و همه هزینه توسعه را برای اپراتورها بالا برده است.
آخرین گزارش منتشرشده از سوی سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی نشان میدهد که تعداد مشترکان اینترنت 5G در ایران به حدود 6میلیون و ۵۰۰هزار رسیده و حالا سهمی بیش از 5درصد را به خود اختصاص داده است. طبق آمار سازمان تنظیم، رشدی ملایم در میان مشترکین نسل پنجم قابل مشاهده است؛ بهطوری که در زمستان 1404، سهم 5G از بازار از نظر فناوریهای اینترنت همراه در ایران، نزدیک به 4.6درصد بود و بیش از 5میلیون و 700 هزار در ایران از 5G استفاده میکردند. محمدحسن جوادزاده، معاون امور رادیویی سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی، در گفتوگویی با «دنیای اقتصاد»، وضعیت فعلی از توسعه 5G را ارزیابی و چالشهای آن را عنوان کرد. او همینطور از چشمانداز این مهم تا پایان دوره دولت گفت.
توسعه 5G در چه مرحلهای قرار دارد؟
معاون امور رادیویی سازمان تنظیم در رابطه با وضعیت فعلی توسعه 5G گفت: «در واقع، هدفی که طبق پروانه اپراتورها در نظر گرفتهایم، در قالب تعهد پوشش است. براساس این تعهد، قرار بوده تا پایان سال ۱۴۰۴، ۱۵درصد جمعیت شهری تحت پوشش قرار بگیرند. این میزان باید در پایان سال ۱۴۰۵ به ۳۰درصد جمعیت شهری، در پایان سال ۱۴۰۶ به ۴۰درصد و در پایان سال ۱۴۰۷ به ۵۰درصد جمعیت شهری افزایش پیدا کند. همچنین پیشبینی شده است که تا حوالی سال ۱۴۰۹ یا ۱۴۱۰، این پوشش به ۷۵درصد برسد که این موضوع مطابق با تعهدات اپراتورهاست». او وضعیت فعلی را چنین ارزیابی کرد: «درحالحاضر، برای سال گذشته، هدف پایان سال ۱۵درصد بوده است. امسال نیز هدف ۳۰درصد است. هماکنون اپراتورهای ما حدود ۲۷۰۰ سایت 5G دارند و همیشه تخمین ما این بوده است که حدود ۱۵ تا ۱۸درصد جمعیت شهری تحت پوشش قرار گرفتهاند. با توجه به اینکه در ابتدای توسعه، طبیعتا پوشش در مناطقی با تراکم جمعیتی بیشتر انجام میشود، بهنوعی میتوان گفت که عملا به هدف سال ۱۴۰۴ رسیدهایم.»
به گفته حسنزاده، به علت وقوع جنگ رسیدن به هدفگذاریهای انجامشده با چالش روبهرو شده است. حسنزاده گفت: «احتمال دارد در رسیدن به هدف سال ۱۴۰۵ که پوشش ۳۰درصدی جمعیت شهری است، با چالش مواجه شویم. دلیل آن نیز واضح است. جنگ 12روزه، حوادث دیماه و سپس جنگ رمضان، تاخیرهای زیادی ایجاد کردند. محاصره و مسائل اینچنینی نیز مشکلاتی ایجاد میکنند.» حسنزاده همچنین از درخواست اپراتورها مبنی بر جابهجا شدن هدفگذاریها خبر داد و گفت: «حالا خود اپراتورها درخواست دادهاند و پیگیر این موضوع هستند که تعهداتشان مقداری، به اصطلاح، جابهجا یا شیفت داده شود، زیرا احساس میکنند ممکن است نتوانند به این هدف برسند.»
چالشهای توسعه چیست؟
بعد از تحمیل شرایط جنگی به کشور، مضاعف بر تحریمهای سابق و حالا تشدید آنها، ورود تجهیزات موردنیاز برای توسعه 5G با چالش روبهرو شده است. البته موانع توسعه نسل پنجم اینترنت همراه در ایران فقط منشأ بیرونی ندارند. به نظر حسنزاده، مهمترین چالش توسعه از دیدگاه اپراتور، ریشه در نگاه کسبوکاری به پروژه 5G دارد. حسنزاده در توضیح این موانع گفت: «مهمترین مانع توسعه، از دیدگاه اپراتورها، قطعا بیزینسپلن یا طرح کسبوکاری است. باید به هزینه تمامشده و بازگشت سرمایه نگاه کرد.» حسنزاده در بخشی از صحبت خود به عواملی اشاره میکند که هزینه توسعه را بالا بردهاند. او در این مورد چنین گفت: «در حال حاضر، عواملی وجود دارند که هزینهها را بهشدت افزایش دادهاند. به طور خاص، تحریمها موجب شدهاند که اپراتورهای بزرگ غربی اساسا فروشنده تجهیزات به ما نباشند. ما در عمل با شرکتهای چینی همکاری میکنیم و همانها نیز اکنون، با توجه به مشکلات حملونقل و اتفاقاتی که رخ داده، با دشواریهایی مواجه هستند. بنابراین، در حوزه خرید نیز مشکلاتی داریم.»
جنجالها پیرامون افزایش تعرفههای اینترنت، در این بحث هم ردپایی دارد. طبق گفته حسنزاده، تعرفههای فعلی اینترنت مدت زمان بازگشت سرمایه را طولانی کرده است. او در این مورد گفت: «از سوی دیگر، تعرفه تلفن همراه باید بهگونهای باشد که پاسخگوی این شرایط باشد. بیزینسپلنهای فعلی5G را که نگاه میکنیم، بازگشت سرمایه در آنها هشت، ۱۰ یا حتی ۱۲ساله است. یعنی عملا ممکن است ۱۲سال طول بکشد تا سرمایه تازه بازگردد. واقعا در طرحهای تجاری، چنین مدلی یک بیزینس شکستخورده محسوب میشود.»
حسنزاده از افزایش غیرمعقول هزینهها به دلیل مسائلی مانند تحریمها، تخصیص ارز و چالشهای ثبتسفارش گفت. اما یک موضوع دیگر پشتیبانی گوشیهای همراه از این تکنولوژی است. معاون امور رادیویی سازمان تنظیم گفت: «برخی گوشیها هنوز از این فناوری پشتیبانی نمیکنند. با وجود اینکه پیگیریهای زیادی انجام دادهایم و اقدامات مختلفی صورت گرفته است، اما برای مثال برخی گوشیهای آیفون از باند ۳۵۰۰ که باند موردنظر ماست، پشتیبانی نمیکنند. این موضوع را با واردکنندگان پیگیری کردیم، اما چون برند اصلی آمریکایی است، همکاری خاصی صورت نگرفت.»
او در ادامه به تجربه موفق همکاری با سفارت کرهجنوبی و برند شناختهشده دیگر در بازار تلفن همراه اشاره کرد. مشکلات توسعه 5G طیف وسیعی دارد. حسنزاده گفت: «اپراتورها در بحث نصب دکل نیز مشکلات زیادی دارند؛ هم با شهرداریها و هم با مردم.» به گفته او، بخشی از این مشکلات ریشه در برداشتهای نادرست از دکلهای 5G است و در همین رابطه چنین اظهار کرد: «یک تصور عمومی وجود دارد که این دکلها بسیار مضر و خطرناک هستند، درحالیکه ما بارها اعلام کردهایم که این موارد بهطور کامل پایش و نظارت میشوند و میزان آنها بهمراتب پایینتر از حدی است که بتواند خطر ایجاد کند.» حسنزاده در تکمیل این بحث گفت: «باید به مردم گفت که نگران این موضوع نباشند. ما بیش از مردم نگران هستیم و اجازه نمیدهیم اپراتوری دکلی نصب کند که سطح توان و تشعشع آن برای مردم مضر باشد.» جمعبندی او در پایان چنین بود: «یکی از موانع توسعه ما همین مشکلات مربوط به نصب دکل است. اپراتورها هم با شهرداریها و هم با مردم در این زمینه چالش دارند و در نهایت همه این مسائل باعث میشود هزینه برای اپراتور سنگینتر شود.»
آیا توسعه 5G صرفه اقتصادی دارد؟
توسعه 5G با شرایط فعلی صرف اقتصادی ندارد. حسنزاده در همین رابطه گفت: «اگر بخواهیم از صفر شروع کنیم، یعنی یک اپراتور جدید بخواهد فقط برای توسعه 5G وارد بازار شود، واقعا توجیه اقتصادی ندارد. به هر شکلی که نگاه کنید، زیانده است. اپراتورهای فعلی نیز بیشتر برای حفظ و تکمیل کسبوکار خود این توسعه را انجام میدهند.» حسنزاده افزود: «اگر تعرفهها بهروز شوند، ارز بهموقع و به اندازه کافی اختصاص پیدا کند و مشکلات مربوط به سامانههای تخصیص ارز و نرخهای ارزی برطرف شود، حتما به اپراتورها کمک میشود و آنها نیز همکاری میکنند و توسعه را پیش میبرند.»
هدفگذاریها تغییری خواهند کرد؟
معاون امور رادیویی سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی، در رابطه با اصلاح هدفگذاریها اعلام کرد که هدفگذاری ۴۰درصدی از پوشش جمعیت شهری در پایان دوره دولت تغییری نخواهد کرد. حسنزاده گفت: «میزان این اصلاح هنوز قطعی نیست و در حال بررسی هستیم. اما احتمالا این تغییر، هدفگذاری دولت برای پایان دورهاش را خیلی جابهجا نخواهد کرد. ممکن است برای مثال هدف پایان سال ۱۴۰۵ را مقداری سبکتر و هدف سال بعد را سنگینتر کنیم.» درحالیکه تعداد مشترکین اینترنت 5G در سراسر جهان تا پایان سال 2027 به حدود 6میلیارد میرسد، صنعت تلکام ایرانی بهسختی نفس میکشد. چرخه اقتصادی معیوب بر کیفیت محصول نهایی کاربر تاثیر میگذارد و درنهایت همه ضرر میکنند.
